Ανάλυση έκθεσης ΙΟΒΕ: Το παράδοξο της ανάπτυξης και τα αναπάντητα ερωτήματα
Η τριμηνιαία έκθεση του ΙΟΒΕ για την ελληνική οικονομία που παρουσιάστηκε στις 22 Οκτωβρίου ενσωματώνει μια περίπλοκη αφήγηση: μια χώρα που αναπτύσσεται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αλλά ταυτόχρονα παρουσιάζει «σημάδια κόπωσης» που απαιτούν άμεση ενίσχυση. Πίσω από τα ελπιδοφόρα στατιστικά στοιχεία, ωστόσο, κρύβονται σημαντικές αντιφάσεις, ελλιπή δεδομένα και παραλείψεις που δικαιολογούν κριτική ανάγνωση.
Τα παράδοξα της επενδυτικής δυναμικής
Ο Καθηγητής Νίκος Βέττας, Γενικός Διευθυντής του ΙΟΒΕ, τόνισε την ανάγκη ενίσχυσης των επενδύσεων ως κύριας προτεραιότητας. Παράλληλα, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, με δήλωση του, προβλέπει ότι οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ θα φθάσουν στο 18% το 2027, ανεβάζοντας τις προσδοκίες για ανάκαμψη.Αντιπαραβάλοντας τις τοποθετήσεις ΙΟΒΕ και Στουρνάρα ωστόσο, τα δεδομένα της Έκθεσης αναφέρουν ένα διαφορετικό σενάριο. Στο δεύτερο τρίμηνο του 2025, οι συνολικές επενδύσεις υποχώρησαν κατά 10,4%, έναντι αύξησης 23,7% το προηγούμενο τρίμηνο. Αν και οι πάγιες επενδύσεις ανέκαμψαν στο +6,5%, αυτή η άνεση οφείλεται εν μέρει σε εποχιακούς παράγοντες και στη δυσανάλογη επιρροή των αποθεμάτων που δημιουργούν μια ψευδή εικόνα σταθερότητας.
Το κρίσιμο ερώτημα που προκύπτει είναι το εξής: ποιες είναι ακριβώς οι επενδύσεις που θα ωθήσουν τη χώρα στο 18% του ΑΕΠ; Ο κ. Στουρνάρας προσδιορίζει τέσσερις τομείς—υποδομές, αμυντική βιομηχανία, καινοτομία και εφοδιαστικές αλυσίδες—αλλά δεν παρέχει ποσοτικές εκτιμήσεις για την κατανομή των κεφαλαίων. Πόσα δισεκατομμύρια θα διατεθούν σε καθένα; Ποια είναι η διάρκεια εφαρμογής; Πώς θα μετρηθεί η αποδοτικότητα;
Αυτές οι λεπτομέρειες απουσιάζουν σχεδόν ολοκληρωτικά από το δημόσιο διάλογο και τις τοποθετήσεις του ΙΟΒΕ και του Στουρνάρα.
Η επιβράδυνση της κατανάλωσης και η σιωπηλή ανησυχία
Η ιδιωτική κατανάλωση, ο κορμός κάθε υγιούς οικονομίας, επιβραδύνθηκε σημαντικά από +1,8% το πρώτο τρίμηνο στο +1,1% το δεύτερο τρίμηνο του 2025. Το ΙΟΒΕ προβλέπει περαιτέρω επιβράδυνση στο +1,9% για το σύνολο του 2025 και στο +1,3% για το 2026. Για το 2026, μάλιστα, η έκθεση περιγράφει την αναμενόμενη συμπεριφορά της κατανάλωσης με την ευφημιστική έκφραση «ηπιότερο βαθμό», ξεχνώντας ότι αυτό ισοδυναμεί με ουσιαστική απώλεια δυναμικότητας.
Ο Βέττας επικαλείται τη «δημόσια κατανάλωση» ως αντισταθμιστικό παράγοντα, όμως ο ρόλος του κράτους ως καταναλωτή δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη βιώσιμη ιδιωτική ζήτηση. Επιπλέον, η αύξηση της δημόσιας κατανάλωσης κατά +1,1% (2025) και +1,8% (2026) δεν φαίνεται επαρκής για να συγκαλύψει τη γενικότερη απώλεια ορμής στο σύνολο της κατανάλωσης.
Το ερώτημα που δεν τίθεται είναι: εάν τα νοικοκυριά μειώνουν τις δαπάνες τους—και τα στοιχεία για τον πληθωρισμό (+2,5% το α’ εννιάμηνο) υποδηλώνουν συγκεκριμένη πίεση στις τσέπες των καταναλωτών—ποιοι θα αγοράσουν τα προϊόντα των νέων καινοτόμων επιχειρήσεων που περιγράφονται ως μέρος της στρατηγικής ανάπτυξης;
Το ανεκδιήγητο: Διαφθορά και αξιοπιστία
Ίσως η πιο αξιοσημείωτη παράλειψη στην έκθεση του ΙΟΒΕ και στις δηλώσεις του κ. Στουρνάρα είναι η απόλυτη απουσία αναφοράς στο κόστος της διαφθοράς και τις διαρθρωτικές αδυναμίες στο θεσμικό περιβάλλον που αποθαρρύνουν τις επενδύσεις.
Ενώ ο κ. Βέττας αναφέρει την ανάγκη «απλούστευσης διαδικασιών» και «προαγωγής της διαφάνειας του κράτους», δεν ποσοτικοποιεί τι σημαίνει αυτό στην πράξη. Ποια είναι η σημερινή κατάσταση; Πόσα χρόνια απαιτούνται σήμερα για την έγκριση μιας επενδυτικής άδειας; Πόσο μεγαλύτερο είναι το κόστος μιας επενδύσεως στην Ελλάδα σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες;
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι χώρες με υψηλότερο κόστος διαφθοράς και χαμηλότερη αξιοπιστία θεσμών δεν προσελκύουν ποιοτικές επενδύσεις, ακόμη και όταν υπάρχουν κίνητρα φορολογικής ελάφρυνσης. Η έκθεση και οι ομιλητές αποφεύγουν προσεκτικά αυτό το ζήτημα, πιθανώς επειδή η αντιμετώπισή του απαιτεί δυσάρεστες συζητήσεις για τα θεσμικά προβλήματα που διαιωνίζονται.
Η απορόφηση των Ευρωπαϊκών πόρων: Θεωρία και πρακτική
Το ΙΟΒΕ αναφέρει ότι οι πάγιες επενδύσεις θα ενισχυθούν «κυρίως λόγω της υλοποίησης του ΤΑΑ και του χαμηλότερου κόστους χρήματος». Ωστόσο, ο κ. Στουρνάρας σημειώνει ότι χρειάζεται «εντατικοποίηση της προσπάθειας εφαρμογής των ανειλημμένων μεταρρυθμίσεων».
Αυτή η ρητή αναγνώριση αποτελεί εμμέσως ένα κάλεσμα αγωνίας. Γιατί; Επειδή σηματοδοτεί ότι ακόμη και τώρα, ενώ η Ελλάδα απορροφά χρηματοδότηση μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, οι δομικές προϋποθέσεις για τη μετατροπή αυτών των κεφαλαίων σε παραγωγικές επενδύσεις δεν έχουν ακόμη πληρωθεί πλήρως.
Ιστορικά, η Ελλάδα αντιμετώπισε σημαντικές δυσκολίες στην απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων. Οι καθυστερήσεις στην υλοποίηση έργων, τα γραφειοκρατικά εμπόδια και οι ελλιπείς θεσμικές δομές έχουν συχνά αποτρέψει την αναμενόμενη αποδοτικότητα. Με ποια δεδομένα μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι ο κύκλος δεν θα επαναληφθεί;
Ανεργία: Μια επιφανειακή ανάγνωση
Η έκθεση παρουσιάζει τη μείωση της ανεργίας από 9,8% (δεύτερο τρίμηνο 2024) στο 8,6% (δεύτερο τρίμηνο 2025) ως ένδειξη θετικής τάσης. Ωστόσο, παράλληλα το ΙΟΒΕ αναγνωρίζει, «οι περαιτέρω μειώσεις αναμένονται βραδύτερες και απαιτούν παρεμβάσεις στην κατεύθυνση της μείωσης της διαρθρωτικής ανεργίας».
Αυτή η εξομολόγηση είναι κρίσιμη: σηματοδοτεί ότι ένα σημαντικό τμήμα της ανεργίας δεν οφείλεται απλώς σε αδυναμία ζήτησης, αλλά σε δομικές ανισορροπίες μεταξύ των δεξιοτήτων που διαθέτουν οι εργαζόμενοι και εκείνων που ζητούνται στην αγορά εργασίας. Χωρίς ειδικές πολιτικές επανεκπαίδευσης—για τις οποίες δεν αναφέρονται προϋπολογισμοί—η μείωση της ανεργίας θα διακοπεί.
Επιπλέον, ο δείκτης μισθολογικού κόστους συνέχισε την αυξητική του τάση, υποδηλώνοντας ότι οι αυξήσεις μισθών υπερβαίνουν ενδεχομένως τα οφέλη της παραγωγικότητας. Το ζήτημα δεν αναλύεται όσο θα έπρεπε.
Πληθωρισμός: Ο αγνώριστος εχθρός
Ο εγχώριος πληθωρισμός στο 2,5% (α’ εννιάμηνο 2025) παραμένει υψηλότερος από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Ο Βέττας σημειώνει ότι «ο εγχώριος πληθωρισμός παραμένει πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, ασκώντας πίεση στα νοικοκυριά και μειώνοντας την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων».
Ωστόσο, δεν παρέχονται διαγνωστικά εργαλεία για τις αιτίες. Είναι λόγω δομικών προβλημάτων στη διανομή ή στο χονδρεμπόριο; Είναι αποτέλεσμα περιορισμένου ανταγωνισμού σε ορισμένους τομείς; Πόσο από αυτό συνδέεται με την παραοικονομία—εάν οι ανεπίσημες συναλλαγές δεν καταγράφονται, οι τιμές των επίσημων αγορών μπορεί να είναι τεχνητά υψηλές;
Ξανά, η έκθεση παρέχει διάγνωση αλλά όχι πραγματική θεραπεία.
Η δημογραφική κρίση: Αναγνώριση χωρίς δράση
Το ΙΟΒΕ αναφέρει ότι «η αρνητική δημογραφική τάση επιδεινώνεται» και προτείνει την ανάπτυξη υποδομών μακροχρόνιας φροντίδας. Αυτή είναι σημαντική παρατήρηση, αλλά μένει αιωρούμενη. Ποιο είναι το επίπεδο χρηματοδότησης που χρειάζεται; Ποιος θα επενδύσει σε τέτοια υποδομή βραχυπρόθεσμα ελπίζοντας για απόδοση;
Η δημογραφική κρίση δεν είναι απλώς ένα μελλοντικό πρόβλημα—είναι ένα πρόβλημα του σήμερα που επηρεάζει το δυναμικό της εργατικής δύναμης, τη φορολογική βάση και τη βιωσιμότητα των κοινωνικών συστημάτων. Η απουσία συγκεκριμένων πολιτικών μέτρων είναι αξιοπερίεργη.
Το εξωτερικό ισοζύγιο: Το αναπάντητο σενάριο
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του ΙΟΒΕ, το εξωτερικό έλλειμμα αναμένεται να διευρυνθεί το 2026, με εισαγωγές να αυξάνονται κατά 4,9% και εξαγωγές κατά 2,4%. Αυτή η διακοπή είναι ανησυχητική: υποδηλώνει ότι η εγχώρια ζήτηση θα αναπτύσσεται ταχύτερα από την ικανότητα της χώρας να παράγει και να εξάγει.
Ο κ. Στουρνάρας αναφέρει διάφορες αβεβαιότητες—κλιμάκωση του εμπορικού πολέμου, πιθανή υποχώρηση της ισοτιμίας ευρώ/δολαρίου, αναστολή της πτωτικής πορείας των επιτοκίων—αλλά δεν προτείνει πολιτικές αντιμετώπισης. Τι θα κάνει η Ελλάδα εάν οι ευρωπαϊκές αγορές κλείσουν λόγω εμπορικών συγκρούσεων;
Η αθόρυβη κριτική: Ανακολουθίες στο αφήγημα
Και οι δύο ομιλητές αναφέρουν την ανάγκη για «μεταρρυθμίσεις» χωρίς να προσδιορίζουν ποιες είναι ακόμη εκκρεμείς. Εάν η χώρα έχει ολοκληρώσει κάποιες μεταρρυθμίσεις, τι συνέβη στη διαφθορά; Ποιες δομικές αλλαγές έχουν σημειωθεί; Είναι σαν να παρακολουθούμε ένα θεατρικό έργο όπου κάθε αναφορά στο προηγούμενο σκηνικό έχει διαγραφεί. Η έκθεση προχωρά με κεκτημένη ταχύτητα προς το μέλλον, αποφεύγοντας να ερωτήσει γιατί το παρελθόν δεν έχει αξιοποιηθεί αποτελεσματικά.
Ο ρόλος της ανεξάρτητης κριτικής
Τέλος, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι τα θεσμικά όργανα όπως το ΙΟΒΕ έχουν συγκεκριμένη επιδραστική ισχύ και ευθύνη. Όταν τα στελέχη τους κάνουν δηλώσεις που απαιτούν ανάπτυξη υποδομών αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ και μεταρρυθμίσεις χωρίς ευρύτερη δημόσια συζήτηση, ο έλεγχος από τα ΜΜΕ είναι απαραίτητος.
Η απλή επανάληψη των προβλέψεων τους δεν αρκεί. Χρειάζεται συστηματική αποσαφήνιση: Πώς; Πότε; Με ποιο κόστος; Και—κυριότατα—ποιος θα ωφεληθεί;
Η ανάγκη για διαφάνεια
Η έκθεση του ΙΟΒΕ παρουσιάζει μια οικονομία που αναπτύσσεται, αλλά με σημάδια κόπωσης και εσωτερικές αντιφάσεις. Ο Βέττας και ο Στουρνάρας προσφέρουν σφαιρικές λύσεις—περισσότερες επενδύσεις, μεταρρυθμίσεις, απλούστευση—αλλά χωρίς τις απαιτούμενες λεπτομέρειες που θα καθιστούν τα σχέδια εφαρμόσιμα και ελέγξιμα.
Η έκθεση δεν αναφέρει τη διαφθορά. Δεν αναφέρει τα θεσμικά προβλήματα. Δεν ποσοτικοποιεί τις λύσεις. Αυτές οι παραλείψεις δεν είναι τυχαίες· είναι δείγμα ενός ευρύτερου προβλήματος στον τρόπο με τον οποίο συζητούνται οι οικονομικές πολιτικές στην Ελλάδα.
Ενώ τα κριτήρια ανάπτυξης φαίνονται ενθαρρυντικά στους αριθμούς, η αποτελεσματικότητα θα μετρηθεί μόνον στο πώς μεταφράζονται αυτές οι προβλέψεις σε πραγματικές θέσεις εργασίας, αυξημένα εισοδήματα και καλυτέρευση της ποιότητας ζωής. Χωρίς διαφάνεια και ουσιαστική δημόσια συζήτηση, ο κίνδυνος να παραμείνουν αυτά τα σχέδια στη σφαίρα της ευχής παραμένει δυσανάλογα υψηλός.
Το δικαίωμα των πολιτών να γνωρίζουν αρκετά για να κρίνουν τις πολιτικές που επηρεάζουν τη ζωή τους δεν πρέπει να θυσιαστεί στο βωμό της τεχνοκρατικής ολοκλήρωσης.
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
