Ελλάδα: η μακρά παγίδα του μηδενικού αθροίσματος
Υπάρχουν χώρες που συζητούν πώς θα μοιραστούν μια πίτα που μεγαλώνει.
Και υπάρχουν χώρες που έχουν παγιδευτεί στο ποιος θα πάρει το τελευταίο κομμάτι μιας πίτας που μικραίνει.
Η Ελλάδα, εδώ και χρόνια, ανήκει δυστυχώς στη δεύτερη κατηγορία.
Ζούμε μια παρατεταμένη περίοδο μηδενικού αθροίσματος: όχι μόνο στην οικονομία, αλλά στην κοινωνία, στην πολιτική, ακόμη και στη συλλογική φαντασία. Κάθε μεταρρύθμιση εκλαμβάνεται ως απώλεια για κάποιον. Κάθε αλλαγή ως απειλή. Κάθε «άλλος» ως ανταγωνιστής για περιορισμένους πόρους, περιορισμένη αναγνώριση, περιορισμένη ασφάλεια.
Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς στασιμότητα. Είναι κοινωνική εξάντληση.
Όταν όλα μοιάζουν μηδενικού αθροίσματος
Στην Ελλάδα, η αντίληψη ότι «αν κερδίσει κάποιος, θα χάσω εγώ» διαπερνά τα πάντα:
- Οι νέοι απέναντι στους παλιούς.
- Οι μισθωτοί απέναντι στους ελεύθερους επαγγελματίες.
- Ο ιδιωτικός απέναντι στον δημόσιο τομέα.
- Οι «μέσα» απέναντι στους «απ’ έξω».
- Η περιφέρεια απέναντι στο κέντρο.
- Οι επόμενες γενιές απέναντι στις προηγούμενες.
Δεν συζητάμε πώς μεγαλώνει η πίτα. Συζητάμε ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό.
Και συνήθως, τον πληρώνουν οι ίδιοι.
Αυτή η λογική δεν γεννήθηκε τυχαία. Τροφοδοτήθηκε από κρίσεις, ανισότητες, χαμένες ευκαιρίες και –κυρίως– από την απουσία ενός πειστικού συλλογικού οράματος. Όταν δεν υπάρχει προοπτική, η κοινωνία κλείνεται αμυντικά. Όταν δεν υπάρχει αφήγημα μέλλοντος, κυριαρχεί ο φόβος αναδιανομής της ζημιάς.
Το αόρατο βάρος της ανισότητας και της υποβάθμισης
Το πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά συμβολικό και κοινωνικό.
Μεγάλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας νιώθουν ότι:
- υποβαθμίστηκαν,
- δεν αναγνωρίζονται,
- δεν έχουν λόγο στις αποφάσεις,
- δεν έχουν έλεγχο πάνω στη ζωή τους.
Ακόμη κι όταν κάποιοι «τα καταφέρνουν», το αίσθημα προόδου δεν γενικεύεται. Η κοινωνική κινητικότητα παραμένει περιορισμένη. Η αίσθηση δικαιοσύνης εύθραυστη. Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς χαμηλή.
Σε αυτό το περιβάλλον, κάθε πολιτική πρόταση –ακόμη κι αν είναι δυνητικά θετικού αθροίσματος– προσκρούει σε ένα βαθύ ερώτημα:
«Και εγώ πού χωράω;»
Χωρίς απάντηση σε αυτό, καμία τεχνική λύση δεν αρκεί.
Στασιμότητα χωρίς όραμα = κοινωνία σε άμυνα
Η Ελλάδα δεν πάσχει από έλλειψη επιμέρους πολιτικών. Πάσχει από έλλειψη κατεύθυνσης.
Δεν υπάρχει ένα κοινά αποδεκτό σχέδιο που να λέει:
- τι θέλουμε να γίνουμε ως χώρα,
- ποιοι ρόλοι αναβαθμίζονται,
- πώς μεταβαίνουν όσοι χάνουν έδαφος,
- πώς δημιουργείται αξία αντί απλώς να ανακυκλώνεται η φθορά.
Έτσι, η πολιτική συζήτηση εγκλωβίζεται:
- σε διαχείριση κρίσεων,
- σε συμβολικές συγκρούσεις,
- σε αναδιανομή ενοχής αντί προοπτικής.
Και όσο αυτό συνεχίζεται, η κοινωνία λειτουργεί σε μόνιμη κατάσταση άμυνας: ζητώντας περισσότερους κανόνες, περισσότερους φραγμούς, περισσότερη προστασία – όχι περισσότερη δημιουργία.
Η έξοδος από το μηδενικό άθροισμα δεν είναι τεχνική. Είναι πολιτική.
Η μετάβαση σε μια λογική θετικού αθροίσματος δεν θα έρθει με καλύτερα Excel.
Θα έρθει μόνο αν υπάρξει:
- Ορατό σχέδιο αναβάθμισης ρόλων, όχι απλώς επιδομάτων.
- Αφήγημα συλλογικής προόδου, όχι ατομικής διάσωσης.
- Θεσμοί που δίνουν φωνή και έλεγχο, όχι μόνο συμμόρφωση.
- Ειλικρίνεια ότι κάθε μετάβαση έχει νικητές και χαμένους – και πολιτική ευθύνη για τους δεύτερους.
Χωρίς αυτά, η Ελλάδα θα συνεχίσει να ζει σε μια οικονομία και κοινωνία όπου όλοι φοβούνται ότι κάποιος άλλος θα τους πάρει τη θέση.
Το πραγματικό διακύβευμα
Το ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα «αντέχει» άλλη μια χαμένη δεκαετία.
Το ερώτημα είναι αν αντέχει άλλη μια δεκαετία χωρίς κοινό νόημα.
Γιατί οι κοινωνίες δεν καταρρέουν μόνο από φτώχεια.
Καταρρέουν όταν πείθονται ότι το μέλλον είναι ένα παιχνίδι όπου, για να κερδίσει κάποιος, πρέπει να χάσουν όλοι οι άλλοι.
Και αυτό είναι το πιο επικίνδυνο μηδενικό άθροισμα απ’ όλα.
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
