«Επενδυτική βαθμίδα» χωρίς αγοραστική δύναμη; Το πραγματικό στοίχημα της πολιτικής
Δεν αρκεί το «σήμα» προς τις αγορές εάν δεν μεταφράζεται σε καθημερινή ανακούφιση. Η λύση δεν είναι να παίζουμε «ο ένας ή ο άλλος». Είναι να ζητήσουμε από κάθε κυβέρνηση —Μητσοτάκη, Τσίπρα ή όποιον— ένα σχέδιο μετρήσιμων δεσμεύσεων
Ο τίτλος του editorial στο in.gr, («Στην Ελλάδα του Κυριάκου Μητσοτάκη, θα μείνεις φτωχός αλλά θα ανέβεις επενδυτική βαθμίδα») συμπυκνώνει ένα γνώριμο ελληνικό παράδοξο: οι μακροοικονομικοί δείκτες βελτιώνονται, αλλά το πορτοφόλι του μισθωτού μένει στάσιμο ή και πιεσμένο. Για να συζητήσουμε σοβαρά λύσεις, χρειάζεται να ξεχωρίσουμε ρόλους, περιορισμούς και μοχλούς πολιτικής — και να απαιτήσουμε μετρήσιμο σχέδιο ανάταξης με σαφή, κοινωνικά αποτελέσματα.
1) Όχι «ο ένας ή ο άλλος», αλλά πλαίσιο και μοχλοί πολιτικής
Η οικονομική πολιτική στην Ελλάδα διαμορφώνεται μέσα σε ένα θεσμικό πλαίσιο που δεν αλλάζει με πρόσωπα:
- Νομισματική πολιτική: Καθορίζεται από την ΕΚΤ για όλη την ευρωζώνη. Επιτόκια, ρευστότητα, πληθωριστικός στόχος — όλα εκτός άμεσου εθνικού ελέγχου.
- Δημοσιονομική πολιτική: Είναι το πεδίο της εκάστοτε κυβέρνησης (φορολογία, δαπάνες, αναδιανομή), αλλά μέσα σε ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες.
Άρα, το αν «ο ένας ή ο άλλος» πρωθυπουργός θα αποδώσει καλύτερα, κρίνεται στο πώς αξιοποιεί τον δημοσιονομικό μοχλό και τις μεταρρυθμίσεις για να μετατρέψει την «αναβάθμιση» σε πραγματικό εισόδημα.
2) Τι θα μπορούσε να είναι «διαφορετικό»; (Το παράδειγμα Τσίπρα ως υπόθεση εργασίας)
Σε συνθήκες ευρωζώνης, «διαφορετικό» συνήθως σημαίνει άλλη κατανομή βαρών και ωφελειών:
- Περισσότερη αναδιανομή: Προοδευτικότερη φορολογία, ενισχυμένες παροχές/επιδόματα, ισχυρότερο κοινωνικό κράτος.
- Άλλα κίνητρα στην εργασία: Ενίσχυση συλλογικών συμβάσεων, αύξηση κατώτατου, επιδοτήσεις μισθών/εισφορών για χαμηλόμισθους.
- Πιο ενεργός ρόλος κράτους στις επενδύσεις: Κατευθυνόμενη χρηματοδότηση μέσω Ταμείου Ανάκαμψης, όροι για ποιοτικές θέσεις εργασίας.
Όμως χωρίς τον έλεγχο της νομισματικής πολιτικής, καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να «αγοράσει» διαρκή άνοδο πραγματικών μισθών μόνο με δαπάνη. Η ανάπτυξη παραγωγικότητας είναι ο αναγκαίος συνεταίρος της αναδιανομής για να μη γίνει η βελτίωση πρόσκαιρη ή πληθωριστική.
3) Πώς μεταφράζεται η «επενδυτική βαθμίδα» σε μισθό; (Οι κρίκοι της αλυσίδας)
Η αναβάθμιση μειώνει κόστος δανεισμού κράτους/τραπεζών/επιχειρήσεων. Αυτό μπορεί να φέρει περισσότερες επενδύσεις, και —με υστέρηση— υψηλότερη παραγωγικότητα και καλύτερους μισθούς. Αλλά το «μπορεί» γίνεται «θα» μόνο αν:
- οι επενδύσεις πάνε σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας (όχι απλώς real estate/κατανάλωση),
- υπάρχει ανταγωνισμός στις αγορές ώστε τα οφέλη να περνούν σε τιμές και μισθούς,
- λειτουργούν μηχανισμοί διαπραγμάτευσης (συλλογικές συμβάσεις) και φορο/ασφαλιστικά κίνητρα που επιβραβεύουν την αύξηση μισθών.
Χωρίς αυτούς τους κρίκους, η αναβάθμιση μένει «μακροοικονομικό μετάλλιο» χωρίς αντίκρισμα στο ταμείο του σούπερ μάρκετ.
4) Μετρήσιμο σχέδιο ανάταξης για μισθωτούς και αγοραστική δύναμη
Παρακάτω ένα συνεκτικό πακέτο πολιτικών, με δείκτες-στόχους, χρονικό διάγραμμα και μηχανισμούς λογοδοσίας. Το νόημα δεν είναι το ιδεολογικό «στρίψιμο», αλλά η παραδοτέα βελτίωση για τους μισθωτούς.
Με το «ιδεολογικό στρίψιμο» εννοώ κάτι πολύ συγκεκριμένο και συχνό στην ελληνική πολιτική: Όταν ένα κόμμα περνά από την αντιπολίτευση στην κυβέρνηση (ή αντίστροφα), αντί να φέρει ένα μετρήσιμο, εφαρμόσιμο σχέδιο για το εισόδημα, την ανάπτυξη και τη δικαιοσύνη, επιλέγει να διαφοροποιηθεί από τον αντίπαλο κυρίως με ιδεολογικό πρόσημο.
Δηλαδή, αλλάζει περισσότερο η ρητορική και η κατανομή των πόρων με βάση πολιτικές προτιμήσεις (π.χ. περισσότερα επιδόματα από τα αριστερά, περισσότερες φοροελαφρύνσεις από τα δεξιά) παρά η ουσία του παραγωγικού μοντέλου που καθορίζει αν θα υπάρξει σταθερή αύξηση μισθών, παραγωγικότητας και αγοραστικής δύναμης.
Παράδειγμα:
- Η μία πλευρά θα πει «να δώσουμε επίδομα για να στηρίξουμε τον αδύναμο».
- Η άλλη θα πει «να μειώσουμε φόρους για να στηρίξουμε τον παραγωγικό».
Και οι δύο όμως σπανίως δεσμεύονται με μετρήσιμους δείκτες αποτελέσματος (π.χ. αύξηση καθαρού διάμεσου μισθού κατά Χ% σε 2 χρόνια, μείωση ποσοστού φτωχών εργαζομένων κατά Υ%).
Έτσι, το «ιδεολογικό στρίψιμο» είναι η μετατόπιση προς την αριστερή ή τη δεξιά εκδοχή της ίδιας βασικής συνταγής, χωρίς συστηματικό σχεδιασμό και λογοδοσία.
Το κεντρικό νόημα λοιπόν είναι: αν μείνουμε μόνο στο ιδεολογικό πλαίσιο («αναδιανομή vs. ανάπτυξη»), μένουμε εγκλωβισμένοι. Αυτό που λείπει είναι το ρεαλιστικό, μετρήσιμο σχέδιο που να δείχνει σε 12, 24, 36 μήνες τι αλλάζει πραγματικά για τον μισθωτό.
Α. Εισόδημα από εργασία (άμεσα μέτρα 0–12 μήνες)
- Στοχευμένη μείωση της φορολογικής/εισφορολογικής σφήνας για μισθούς έως το διάμεσο (όχι οριζόντια):
- Έκπτωση εισφορών εργοδότη υπό όρους καθαρής αύξησης μισθού και δηλωμένης εργασίας.
- Μόνιμη ενίσχυση αφορολόγητου/πίστωσης φόρου τύπου “εργασιακού επιδόματος” (earned income credit) για χαμηλόμισθους εργαζόμενους.
- Ρήτρα «μισθο-εκπαίδευσης» σε κάθε επιδότηση: επιδότηση μισθολογικού κόστους μόνο αν η εταιρεία προσφέρει πιστοποιημένη κατάρτιση ≥40 ώρες/έτος.
- Συλλογικές συμβάσεις & επιθεώρηση εργασίας: επιτάχυνση κήρυξης επεκτασιμότητας σε κλάδους με χαμηλούς μισθούς, εντατικοί έλεγχοι κατά της αδήλωτης/υποδηλωμένης εργασίας.
Δείκτες-στόχοι (12 μήνες):
- +X% πραγματικός διάμεσος καθαρός μισθός (όχι μόνο κατώτατος),
- −Y ποσοστιαίες μονάδες αδήλωτη/μερικώς δηλωμένη εργασία,
- +Z% κάλυψη εργαζομένων από κλαδικές συμβάσεις.
Β. Ακρίβεια & κόστος ζωής (0–18 μήνες)
- Στέγαση: κίνητρα για μακροχρόνιες μισθώσεις, πλατφόρμες διαφάνειας ενοικίων ανά περιοχή, fast-track για νέες κατοικίες/ανακαινίσεις με κοινωνικό αντάλλαγμα (π.χ. πλαφόν αυξήσεων).
- Τρόφιμα & ενέργεια: σπάσιμο πρακτικών ολιγοπωλίου με ενεργή Επιτροπή Ανταγωνισμού, μόνιμη ψηφιακή επιτήρηση τιμών, στοχευμένα τιμολόγια ενέργειας για εργαζόμενους χαμηλού εισοδήματος.
- Μεταφορές: ενίσχυση ΜΜΜ/πάσα εργασίας (employer transit pass) με φορολογικό κίνητρο.
Δείκτες-στόχοι (18 μήνες):
- −X μονάδες «ενοίκιο/καθαρό εισόδημα» για νοικοκυριά στο 1ο–4ο εισοδηματικό πεντημόριο,
- Πτώση «καλαθιού βασικών» σε πραγματικούς όρους,
- Μείωση μεριδίου «ενεργειακής φτώχειας».
Γ. Παραγωγικότητα & ποιοτικές επενδύσεις (6–36 μήνες)
- Κλαδική στρατηγική (agritech, φάρμακο/βιοτεχνολογία, logistics, ναυτιλιακή τεχνολογία, τουρισμός υψηλής αξίας, ψηφιακές υπηρεσίες): Ταμείο Ανάκαμψης με όρους μισθο-παραγωγικότητας (π.χ. κάθε ευρώ επιχορήγησης συνδέεται με στόχους κατάρτισης, καινοτομίας και καθαρών αυξήσεων μισθών).
- Φοροκίνητρα για R&D και αυτοματοποίηση ΜμΕ με ρήτρα μη απολύσεων και επανακατάρτιση προσωπικού.
- Απλούστερη δικαιοσύνη & αδειοδοτήσεις (στόχος: μείωση χρόνου επίλυσης εμπορικών διαφορών και έκδοσης αδειών κατά 30–40%).
Δείκτες-στόχοι (36 μήνες):
- +X% παραγωγικότητα ανά ώρα εργασίας,
- +FDI σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας,
- -Χ% χρόνος αδειοδότησης/δικαιοσύνης.
Δ. Δίκτυ ασφαλείας που «ενθαρρύνει εργασία»
- Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα 2.0: κλιμακωτή ενίσχυση που δεν τιμωρεί την είσοδο στην εργασία (σταδιακή απόσυρση επιδομάτων, όχι απότομη).
- Παιδική φροντίδα & ολοήμερο σχολείο ως υποδομή εργασίας για γονείς — άμεσο όφελος διαθέσιμου εισοδήματος.
- Στεγαστικό επίδομα εργασίας για εργαζόμενους χαμηλού εισοδήματος σε ακριβές πόλεις, συνδεδεμένο με δηλωμένη εργασία.
Δείκτες-στόχοι (24 μήνες):
- Μείωση σχετικής φτώχειας εργαζομένων,
- Αύξηση συμμετοχής γυναικών/γονέων στην αγορά εργασίας,
- Μείωση «εργασιακής παγίδας επιδομάτων».
5) Διακυβέρνηση με λογοδοσία: από τα λόγια στα dashboards
Χωρίς παράδοση-μετρήσεις-διορθώσεις, όλα μένουν προθέσεις. Χρειάζεται:
- Delivery Unit στο Μαξίμου με εξουσίες συντονισμού,
- Τριμηνιαίο “Δελτίο Μισθωτού”: πραγματικός διάμεσος μισθός, κάλυψη συλλογικών συμβάσεων, δείκτης ενοικίου/εισοδήματος, καλάθι βασικών ειδών, παραγωγικότητα/ώρα, χρόνοι δικαιοσύνης/αδειοδοτήσεων, ποσοστό αδήλωτης εργασίας, ενεργειακή φτώχεια, κ.ά.
- Δημόσια δέσμευση στόχων και αυτόματοι «διακόπτες» πολιτικής (αν π.χ. ο διάμεσος μισθός δεν αυξάνεται σε πραγματικούς όρους για δύο τρίμηνα, ενεργοποιείται πρόσθετη μείωση εισφορών στην κλίμακα των χαμηλών μισθών).
6) Λιγότερη πόλωση, περισσότερη στόχευση
Η κριτική στον τίτλο του editorial του in.gr έχει βάση: δεν αρκεί το «σήμα» προς τις αγορές εάν δεν μεταφράζεται σε καθημερινή ανακούφιση. Αλλά η λύση δεν είναι να παίζουμε «ο ένας ή ο άλλος». Είναι να ζητήσουμε από κάθε κυβέρνηση —Μητσοτάκη, Τσίπρα ή όποιον— ένα σχέδιο μετρήσιμων δεσμεύσεων πάνω σε τέσσερις ράγες:
- Καθαρός μισθός χαμηλών & μεσαίων στρωμάτων (με φορο/εισφορο-στόχευση),
- Κόστος ζωής (στέγη, τρόφιμα, ενέργεια, μεταφορές),
- Παραγωγικότητα (επενδύσεις με αντάλλαγμα μισθούς/δεξιότητες),
- Δίκτυ ασφαλείας που ενθαρρύνει την εργασία και όχι την ακινησία.
Αν δεν αλλάζουν οι δείκτες, αλλάζει η πολιτική — όχι το αφήγημα. Αυτό είναι το κοινωνικό συμβόλαιο που αξίζει να διεκδικούμε: επενδυτική βαθμίδα με αντίκρισμα στον μισθό και την αξιοπρέπεια.
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
