Δημοκρατία στην εποχή της AI: Οι Έλληνες πιο αισιόδοξοι – αλλά και βαθιά καχύποπτοι με το κράτος
Ανάλυση των ευρημάτων της μελέτης «Η Δημοκρατία στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης» του Vodafone Institute.
Μια νέα πανευρωπαϊκή έρευνα του Vodafone Institute φωτίζει τις αντιφάσεις, τις προσδοκίες και τις ανησυχίες των πολιτών απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη και τη δημοκρατία. Οι Έλληνες ξεχωρίζουν: αγαπούν τη δημοκρατία περισσότερο από όλους, αναγνωρίζουν τις ευκαιρίες του ψηφιακού διαλόγου, εμπιστεύονται περισσότερο το AI απ’ ό,τι οι Ευρωπαίοι – αλλά λιγότερο το κράτος τους.
Η σχέση ανάμεσα στη δημοκρατία, την τεχνητή νοημοσύνη και την ενημέρωση δεν είναι πλέον ένα θεωρητικό σχήμα. Είναι η νέα κανονικότητα στην οποία οι ευρωπαϊκές κοινωνίες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και στον κίνδυνο χειραγώγησης. Τα δεδομένα της μεγάλης έρευνας του Vodafone Institute σε 12 ευρωπαϊκές χώρες αποτυπώνουν με μοναδική καθαρότητα το πώς μετασχηματίζεται η πολιτική συνείδηση των πολιτών.
Και ανάμεσα σε όλα αυτά, η Ελλάδα εμφανίζεται ως μια ιδιότυπη –και γεμάτη αντιφάσεις– περίπτωση.
Οι Έλληνες: φανατικοί δημοκράτες, απογοητευμένοι πολίτες
Η εικόνα είναι διττή.
Το 86% των Ελλήνων θεωρεί τη δημοκρατία “πολύ” ή “εξαιρετικά σημαντική”, το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη (75% ο μέσος όρος). Η αξιακή προσήλωση είναι σαφής, ίσως απόρροια ιστορικής μνήμης και πολιτικής κουλτούρας.
Ωστόσο, η πραγματικότητα έρχεται να ψυχράνει το κλίμα:
Μόλις το 16% δηλώνει ικανοποιημένο από τη λειτουργία της δημοκρατίας, μία από τις χαμηλότερες επιδόσεις της ηπείρου.
Το χάσμα ανάμεσα στην αξία και στη λειτουργία της δημοκρατίας είναι από τα μεγαλύτερα στην Ευρώπη – και αυτό από μόνο του αποτελεί κρίσιμο πολιτικό σήμα κινδύνου.
Εμπιστοσύνη στο κράτος: ιστορικά χαμηλά
Το πιο εντυπωσιακό και ανησυχητικό δεδομένο όμως είναι άλλο:
Μόλις το 17% των Ελλήνων εμπιστεύεται το κράτος να τους προστατεύει από ενέργειες που υπονομεύουν τη δημοκρατία.
Πρόκειται για το χαμηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη.
Αυτό το εύρημα είναι κομβικό, διότι δείχνει:
- Συστημική κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς.
- Έλλειψη βεβαιότητας ότι η Πολιτεία μπορεί να διαχειριστεί απειλές παραπληροφόρησης, χειραγώγησης ή τεχνολογικής κακόβουλης χρήσης.
- Ένα περιβάλλον όπου οι πολίτες πιστεύουν περισσότερο στις προσωπικές δεξιότητες ή στα media παρά στο κράτος.
Σε μια εποχή που η παραπληροφόρηση εξελίχθηκε σε βιομηχανία, αυτή η δυσπιστία έχει πολιτικές και ασφαλιστικές συνέπειες.
Το παράδοξο της AI: εμπιστοσύνη στην τεχνολογία, φόβος για τη δημοκρατία
Η Ελλάδα παρουσιάζει ένα σπάνιο παράδοξο:
Μόνο το 30% των Ελλήνων αμφισβητεί την αξιοπιστία AI-generated περιεχομένου, έναντι 51% σε Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο.
Πρακτικά:
- Οι Έλληνες εμπιστεύονται περισσότερο την τεχνητή νοημοσύνη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
- Την ίδια ώρα, ανησυχούν περισσότερο για τη λειτουργία της δημοκρατίας και εμπιστεύονται λιγότερο τον κρατικό μηχανισμό.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα εμφανίζεται ως χώρα που βλέπει την AI περισσότερο ως εργαλείο παρά ως απειλή.
Κι όμως, το 35% δηλώνει ότι συναντά συχνά ψευδείς ειδήσεις, πολύ πάνω από το 27% της Ευρώπης.
Το συμπέρασμα: Η Ελλάδα είναι εξοικειωμένη με την παραπληροφόρηση, αλλά όχι εξοικειωμένη με την αμφισβήτηση των τεχνολογικών μέσων που μπορούν να την παράγουν.
Η άνοδος του ψηφιακού διαλόγου
Η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη: Το 74% βλέπει θετικά τον ψηφιακό διάλογο, έναντι 66% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Σε μια κοινωνία όπου τα social media συχνά κυριαρχούνται από ένταση και τοξικότητα, το εύρημα αυτό δείχνει κάτι διαφορετικό:
- Υπάρχει προσδοκία, όχι απόρριψη.
- Η τεχνολογία θεωρείται δίαυλος συμμετοχής, όχι εμπόδιο.
- Προβάλει μια νέα μορφή δημόσιας σφαίρας, όπου οι πολίτες νιώθουν ότι η φωνή τους μπορεί να ακουστεί.
Ωστόσο, αυτή η αισιοδοξία είναι εύθραυστη: Σε επίπεδο Ευρώπης, το 54% ανησυχεί για AI-generated περιεχόμενο στις εκλογές – και η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση στο κλίμα.
Η μεγάλη μάχη: Αλήθεια και παραπληροφόρηση
Σε όλη την Ευρώπη, το πρόβλημα είναι κοινό:
- 27% δηλώνουν ότι συναντούν συχνά fake news.
- Στους νέους, το ποσοστό απογειώνεται στο 38%.
- Τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης εμφανίζονται ως ο πιο αξιόπιστος μηχανισμός προστασίας (45%).
- Ακολουθούν τα εργαλεία ανίχνευσης AI (43%).
- Και στη συνέχεια η κρατική ρύθμιση (41%).
Είναι χαρακτηριστικό ότι οι πολίτες πιστεύουν πιο πολύ στα εργαλεία τεχνολογίας για την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης παρά στις κυβερνήσεις τους.
Η ευρωπαϊκή αντίφαση: Δημοκρατία αναγκαία, πολιτικό σύστημα προβληματικό
Το 75% των Ευρωπαίων δηλώνουν ότι η δημοκρατία είναι «πολύ» ή «εξαιρετικά σημαντική».
Αλλά μόνο το 22% είναι ικανοποιημένο από τη λειτουργία της.
Η Ελλάδα απλώς ωθεί αυτή την αντίφαση στα άκρα.
Η υποστήριξη της ελευθερίας του λόγου είναι συντριπτική παντού, αλλά οι πολίτες τραβούν κόκκινη γραμμή:
- στο hate speech,
- στη συστηματική παραπληροφόρηση,
- στο AI-generated πολιτικό περιεχόμενο.
Η κοινή γνώμη στηρίζει ισχυρά το Digital Services Act και το AI Act – δύο κανονιστικά πλαίσια που ουσιαστικά θεσπίζουν το νέο αμυντικό σύστημα της Ευρώπης απέναντι στην ψηφιακή στρέβλωση.
Συμπεράσματα
- Η δημοκρατία δεν απαξιώνεται — η διακυβέρνηση απαξιώνεται.
Οι πολίτες αγαπούν τη δημοκρατία, αλλά δεν εμπιστεύονται όσους την εφαρμόζουν.
- Η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται ταυτόχρονα εργαλείο και απειλή.
Οι πολίτες χρησιμοποιούν AI, αλλά φοβούνται τη χειραγώγηση μέσω αυτής.
- Τα παραδοσιακά μέσα επιστρέφουν ως καταφύγιο αξιοπιστίας.
Αντιφατικά, στην ψηφιακή εποχή οι πολίτες ξαναστρέφονται στις κλασικές πηγές ενημέρωσης.
- Η Ελλάδα βρίσκεται στην αιχμή της κρίσης εμπιστοσύνης.
Υψηλή εκτίμηση για τη δημοκρατία, χαμηλή εμπιστοσύνη στο κράτος, υψηλή εμπιστοσύνη στην τεχνολογία.
- Η πολιτική συμμετοχή μετατοπίζεται στον ψηφιακό χώρο.
Οι πολίτες θεωρούν τον ψηφιακό διάλογο πιο ανοιχτό και πιο προσβάσιμο.
Η ευκαιρία και ο κίνδυνος της νέας εποχής
Όπως σημείωσε ο Joakim Reiter της Vodafone, η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης εξαρτάται τελικά από ένα βασικό συστατικό: την εμπιστοσύνη.
Χωρίς αυτή, η τεχνολογία γίνεται πηγή φόβου· με αυτή, γίνεται μοχλός δημοκρατικής ενδυνάμωσης.
Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι: είναι από τους πιο ενθουσιώδεις χρήστες της τεχνολογίας, αλλά και από τους πιο απογοητευμένους με την θεσμική λειτουργία της δημοκρατίας.
Αν η χώρα καταφέρει να γεφυρώσει αυτό το χάσμα, τότε μπορεί να μετατρέψει την τεχνητή νοημοσύνη σε σύμμαχο και όχι σε απειλή.
Και ίσως, τελικά, η επόμενη μεγάλη δημοκρατική μεταρρύθμιση να μην γίνει στα έδρανα των κοινοβουλίων, αλλά στα διασυνδεδεμένα δίκτυα της ψηφιακής δημόσιας σφαίρας.
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
