Μετά τον εμπορικό πόλεμο: Η επόμενη μέρα του Παγκόσμιου Εμπορίου

Από τον Michael B.G. Froman

 
Το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα, όπως το γνωρίζαμε, έχει πεθάνει. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (ΠΟΕ) έχει ουσιαστικά πάψει να λειτουργεί, καθώς αδυνατεί να διαπραγματευτεί, να παρακολουθήσει ή να επιβάλει τις δεσμεύσεις των μελών του. Βασικές αρχές όπως η «ρήτρα του μάλλον ευνοούμενου κράτους» (MFN), που απαιτεί από τα μέλη του ΠΟΕ να συμπεριφέρονται ισότιμα μεταξύ τους, εγκαταλείπονται, καθώς η Ουάσιγκτον επιβάλλει δασμούς σε δεκάδες χώρες. Αυτή η νέα πραγματικότητα, με στρατηγικές όπως το “America first” των ΗΠΑ και το “dual circulation” της Κίνας, σηματοδοτεί την αντικατάσταση του κανόνα του «βασισμένου σε κανόνες» συστήματος από ένα «βασισμένο στην ισχύ» σύστημα.

 
Η καταστροφή του παλαιού συστήματος

Το παλαιό σύστημα, που αναπτύχθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, βασίστηκε στη Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου (GATT) και, αργότερα, στον ΠΟΕ. Αυτός ο μηχανισμός είχε στόχο την προώθηση της σταθερότητας, της ανοικτότητας και της επίλυσης οικονομικών διαφορών. Ωστόσο, η αντίθεση στο σύστημα ξεκίνησε νωρίς, με διαδηλώσεις κατά της NAFTA τη δεκαετία του 1990 και μεγάλες διαμαρτυρίες στο Σιάτλ το 1999.

Ένας βασικός παράγοντας για την αμφισβήτηση του συστήματος ήταν η εμφάνιση της Κίνας ως οικονομικής δύναμης. Η ένταξή της στον ΠΟΕ το 2001 βασίστηκε στην ελπίδα ότι η χώρα θα μεταρρυθμιστεί και θα φιλελευθεροποιηθεί. Ωστόσο, οι κανόνες του ΠΟΕ αποδείχθηκαν ανεπαρκείς απέναντι στις κρατικές επιδοτήσεις, τις κρατικές επιχειρήσεις και την κλίμακα της παραγωγικής υπερβάσης της Κίνας. Η Κίνα, σύμφωνα με εκτιμήσεις, θα παράγει το 45% της παγκόσμιας βιομηχανικής παραγωγής μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Αυτή η υπερβάλλουσα ικανότητα επιβαρύνει σημαντικά την παγκόσμια οικονομία.

 
Μύθοι και πραγματικότητες για το εμπόριο

Στη δημόσια συζήτηση, το εμπόριο συχνά κατηγορείται για προβλήματα που στην πραγματικότητα προκαλούνται από την τεχνολογία. Για παράδειγμα, η απώλεια θέσεων εργασίας στον μεταποιητικό τομέα των ΗΠΑ αποδίδεται κυρίως στην αύξηση της παραγωγικότητας, με το εμπόριο να ευθύνεται μόνο για το 13,4% της απώλειας θέσεων εργασίας μεταξύ 2000 και 2010. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας, όπως το κοντέινερ και το broadband, μείωσε δραστικά το κόστος της μεταφοράς και συνέβαλε στη δημιουργία παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού.

Παρά τα προβλήματα, το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα είχε σημαντικά οφέλη. Συνέβαλε στη μείωση της παγκόσμιας φτώχειας, καθώς σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, βοήθησε να βγουν από τη φτώχεια περίπου ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι. Για τους Αμερικανούς καταναλωτές, προσέφερε πρόσβαση σε περισσότερα προϊόντα σε χαμηλότερες τιμές, με τα μεγαλύτερα οφέλη να αφορούν τα νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα. Επιπλέον, οι εμπορικές συμφωνίες στήριξαν θέσεις εργασίας υψηλότερης αμοιβής στις ΗΠΑ, διευκολύνοντας τις εξαγωγές.

Ωστόσο, οι δαπάνες του εμπορίου, αν και μικρότερες συνολικά, είναι έντονα συγκεντρωμένες σε συγκεκριμένες κοινότητες και εργαζόμενους. Το «σοκ της Κίνας», για παράδειγμα, οδήγησε στην απώλεια περίπου δύο εκατομμυρίων θέσεων εργασίας, εκ των οποίων το ένα εκατομμύριο στον μεταποιητικό τομέα, μεταξύ 1999 και 2011. Αυτή η απώλεια, αν και μικρή στο σύνολο της αμερικανικής οικονομίας, κατέστρεψε βιομηχανίες και τοπικές οικονομίες.

 
Το τέλος των εμπορικών πολέμων και οι συνέπειές τους

Η απάντηση της Ουάσιγκτον στις αδυναμίες του συστήματος ήταν αποσπασματική. Η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε ευρείς δασμούς στην Κίνα και σε συμμάχους, ενώ η κυβέρνηση Μπάιντεν διατήρησε τους περισσότερους από αυτούς. Οι δασμοί, όμως, επιβάλλουν σημαντικό κόστος στις αμερικανικές επιχειρήσεις, καθώς πάνω από το ήμισυ των εισαγωγών των ΗΠΑ αποτελούν ενδιάμεσα αγαθά, απαραίτητα για την παραγωγή τελικών προϊόντων.

Μια μελέτη έδειξε ότι οι δασμοί σε χάλυβα και αλουμίνιο, ενώ δημιούργησαν περίπου 1.000 θέσεις εργασίας στον τομέα του χάλυβα, οδήγησαν στην απώλεια 75.000 θέσεων εργασίας σε άλλους μεταποιητικούς τομείς που χρησιμοποιούν αυτά τα υλικά. Επιπλέον, η πολιτική των δασμών οδηγεί σε αντίποινα από άλλες χώρες, πλήττοντας τις αμερικανικές εξαγωγές, όπως τα γεωργικά προϊόντα.

Η κατάσταση επιδεινώνεται από την αβεβαιότητα που δημιουργεί η προσέγγιση αυτή. Οι καταναλωτές, οι εταιρείες και οι επενδυτές γίνονται διστακτικοί, κάτι που μπορεί να επιβραδύνει την ανάπτυξη και να προκαλέσει ύφεση.

 
Δημιουργία ενός νέου συστήματος: Συμμαχίες των εθελοντών

Δεδομένου ότι η επιστροφή στο παλαιό σύστημα είναι αδύνατη, η μόνη βιώσιμη λύση είναι η δημιουργία ενός νέου πλαισίου κανόνων. Η καλύτερη προσέγγιση είναι η δημιουργία ενός συστήματος «ανοικτού πλουραλισμού», δηλαδή συμμαχιών χωρών με κοινά συμφέροντα σε συγκεκριμένους τομείς.

Αυτές οι συμμαχίες θα μπορούσαν να έχουν διάφορους σκοπούς:

• Εμπορική απελευθέρωση: Χώρες που είναι πρόθυμες να παρέχουν αμοιβαία πρόσβαση στις αγορές τους.
• Ρυθμιστική εναρμόνιση: Συνεργασία σε νέα ζητήματα όπως η τεχνητή νοημοσύνη.
• Ασφάλεια και εφοδιαστικές αλυσίδες: Συντονισμός για τον περιορισμό του εμπορίου με χώρες που αποτελούν απειλή για την εθνική ασφάλεια και την ανάπτυξη ασφαλών εφοδιαστικών αλυσίδων μεταξύ των μελών.

Αυτές οι συμμαχίες θα ήταν ανοικτές σε χώρες που είναι πρόθυμες να υιοθετήσουν τα κοινά πρότυπα. Παρόλο που ένα τέτοιο σύστημα θα ήταν λιγότερο αποδοτικό από το προηγούμενο, θα μπορούσε να είναι πιο βιώσιμο πολιτικά, καθώς δεν θα ήταν ευάλωτο σε «αρνησικυρίες» από μεμονωμένες χώρες. Σε αυτό το νέο πλαίσιο, ο ΠΟΕ θα μπορούσε να συνεχίσει να υπάρχει σε μια «συρρικνωμένη» μορφή για τεχνικό έργο ή επίλυση διαφορών για όσους το επιλέγουν.

Είναι σημαντικό, ωστόσο, να σημειωθεί ότι οποιοδήποτε νέο σύστημα θα έχει κερδισμένους και χαμένους. Για αυτό, είναι απαραίτητο να συνοδεύεται από ισχυρές εσωτερικές πολιτικές, όπως προγράμματα κατάρτισης και τοπικές στρατηγικές οικονομικής ανάπτυξης, ώστε να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις, είτε αυτές προέρχονται από το εμπόριο, είτε από την τεχνολογία.

Τελικά, το μέλλον του παγκόσμιου εμπορίου δεν βρίσκεται στην επιστροφή στο παρελθόν, αλλά στην οικοδόμηση ενός νέου, ευέλικτου και ρεαλιστικού συστήματος που θα μπορεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της εποχής.

mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.

Πηγή: foreignaffairs.com