Νταβός 2026: Ο «συσσωρευτής», ο «διαχειριστής» και ο «δημιουργός»
Ο «Συσσωρευτής» (hoarder) βλέπει τον κόσμο ως παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος και αντιδρά με προστατευτισμό, τείχη και δασμούς. Ο «Διαχειριστής» (manager), πιο τεχνοκρατικός, προσπαθεί να βελτιστοποιήσει το υπάρχον σύστημα μέσω ρυθμίσεων και αναδιανομής, χωρίς να αμφισβητεί τη λογική της σπανιότητας. Ο «Δημιουργός» (builder), λιγότερο ορατός στον δημόσιο διάλογο, αντιλαμβάνεται ότι το «μέγεθος της πίτας» μπορεί να αυξηθεί και εστιάζει στη δημιουργία νέας αξίας
Η αναβάθμιση του «λειτουργικού συστήματος» του πολιτισμού και το τέλος των παλιών βεβαιοτήτων
Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός το 2026 δεν θύμιζε τις προηγούμενες χρονιές. Για πρώτη φορά μετά από καιρό, οι συζητήσεις δεν περιστράφηκαν γύρω από αφηρημένα συνθήματα περί «βιώσιμης ανάπτυξης» ή «stakeholder capitalism», αλλά γύρω από πρακτικά, σχεδόν ωμά ερωτήματα ισχύος, τεχνολογίας και κοινωνικής συνοχής. Όπως καταγράφει ο αναλυτής τεχνολογίας Azeem Azhar, η φετινή συνάντηση σηματοδότησε κάτι βαθύτερο: την αναγνώριση ότι ο κόσμος δεν περνά απλώς μια κρίση, αλλά μια δομική μετάβαση πολιτισμικής κλίμακας.
Το τέλος της «ευχάριστης μυθοπλασίας»
Η φράση που έμεινε από το Νταβός ανήκει στον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ, ο οποίος μίλησε για «το τέλος μιας ευχάριστης μυθοπλασίας και την αρχή μιας σκληρής πραγματικότητας». Επισήμως αναφερόταν στη διάβρωση της μεταπολεμικής, βασισμένης σε κανόνες διεθνούς τάξης. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Azhar, οι «μυθοπλασίες» που καταρρέουν είναι πολύ περισσότερες και αγγίζουν τον πυρήνα του σύγχρονου κοινωνικοοικονομικού μοντέλου.
Η κεντρική του θέση είναι ότι μεταξύ 2010 και 2017 συνέβησαν τρεις κρίσιμες «διαβάσεις» (crossings): στην ενέργεια, στη νοημοσύνη (AI) και στη βιολογία. Και στις τρεις περιπτώσεις, θεμελιώδεις συντελεστές της ανθρώπινης προόδου έπαψαν να λειτουργούν με λογική εξόρυξης και σπανιότητας και πέρασαν σε καθεστώς μηχανικής μάθησης και κλιμάκωσης.
Από τη σπανιότητα στην καμπύλη μάθησης
Η ενέργεια μετατράπηκε από γεωπολιτικό πόρο σε τεχνολογία: η ηλιακή και οι ανανεώσιμες ακολουθούν πλέον καμπύλες κόστους τύπου Wright, καθιστώντας την αφθονία τεχνικά εφικτή. Η τεχνητή νοημοσύνη, μετά το 2017 και την αρχιτεκτονική των transformers, έγινε προβλέψιμο μηχανικό πρόβλημα με σαφείς νόμους κλιμάκωσης. Η βιολογία, με τη ραγδαία πτώση του κόστους γονιδιωματικής ανάλυσης και την εμφάνιση τεχνολογιών όπως το CRISPR και τα mRNA εμβόλια, πέρασε από εξελικτικούς σε μηχανικούς χρόνους .
Αυτή η τριπλή μετάβαση, σύμφωνα με τον Azhar, συνιστά αναβάθμιση του “λειτουργικού συστήματος” του πολιτισμού. Για αιώνες, οι κοινωνίες λειτουργούσαν με αυτό που ονομάζει «Scarcity OS»: ένα σύστημα στο οποίο οι πόροι είναι περιορισμένοι και η πολιτική, η οικονομία και οι θεσμοί οργανώνονται γύρω από τον έλεγχο και την άμυνα του μεριδίου. Όταν όμως οι βασικοί συντελεστές ευημερίας μπαίνουν σε καμπύλες αφθονίας, το ίδιο αυτό λειτουργικό σύστημα αρχίζει να δυσλειτουργεί.
Η φθορά των παλιών θεσμικών «μύθων»
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Azhar περιγράφει την αποσύνθεση ορισμένων θεμελιωδών κοινωνικών «μυθοπλασιών»: της σταθερής εργασίας ως καθολικού μηχανισμού διανομής εισοδήματος και ταυτότητας, των πτυχίων ως αξιόπιστων φίλτρων ικανότητας, της αυθεντίας του «ειδικού» σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία ήταν σπάνια και δύσκολη στην πρόσβαση. Αυτές οι δομές δεν ήταν ψεύδη· ήταν λειτουργικές λύσεις σε έναν κόσμο υψηλής τριβής. Όμως οι τεχνολογικές συνθήκες που τις κατέστησαν αναγκαίες υποχωρούν .
Τρεις πολιτικές απαντήσεις: συσσώρευση, διαχείριση, δημιουργία
Στο Νταβός, αυτή η μετάβαση αποτυπώθηκε σε τρεις διακριτές στάσεις. Ο «Συσσωρευτής» (hoarder) βλέπει τον κόσμο ως παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος και αντιδρά με προστατευτισμό, τείχη και δασμούς. Ο «Διαχειριστής» (manager), πιο τεχνοκρατικός, προσπαθεί να βελτιστοποιήσει το υπάρχον σύστημα μέσω ρυθμίσεων και αναδιανομής, χωρίς να αμφισβητεί τη λογική της σπανιότητας. Ο «Δημιουργός» (builder), λιγότερο ορατός στον δημόσιο διάλογο, αντιλαμβάνεται ότι το «μέγεθος της πίτας» μπορεί να αυξηθεί και εστιάζει στη δημιουργία νέας αξίας .
Η πολιτική ένταση της εποχής, υποστηρίζει ο Azhar, προκύπτει από το γεγονός ότι οι πρώτοι κυριαρχούν στο δημόσιο λόγο, οι δεύτεροι διατηρούν τη θεσμική νομιμοποίηση, ενώ οι τρίτοι –οι μόνοι που ευθυγραμμίζονται πλήρως με το νέο τεχνολογικό υπόβαθρο– σπανίως συμμετέχουν στη σύγκρουση ιδεών.
Τεχνητή νοημοσύνη, αγορές και το ζήτημα της ευθυγράμμισης
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ανάλυση για την τρέχουσα φάση της AI. Ο Azhar καταγράφει τη μετάβαση από την «οικονομία των μοντέλων» στην «οικονομία των πρακτόρων» (agents), όπου η εμπιστοσύνη και η ευθυγράμμιση (alignment) αποκτούν άμεση οικονομική αξία. Η παρατήρηση ότι οι πιο «ασφαλείς» εταιρείες AI είναι σε θέση να προσφέρουν μεγαλύτερη αυτονομία στους χρήστες τους, και άρα πιο παραγωγικά εργαλεία, υπονομεύει το αφήγημα ότι η ηθική αποτελεί τροχοπέδη στην καινοτομία .
Μια ιστορική καμπή χωρίς εγχειρίδιο
Το Νταβός 2026, όπως το περιγράφει ο Azhar, δεν προσέφερε έτοιμες λύσεις. Ανέδειξε όμως με σαφήνεια ότι βρισκόμαστε σε μια ιστορική καμπή όπου οι παλιοί θεσμοί, οι πολιτικές συνταγές και οι κοινωνικές βεβαιότητες δεν αντιστοιχούν πλέον στο τεχνολογικό υπόστρωμα του κόσμου. Η πρόκληση δεν είναι απλώς να «διορθώσουμε» το σύστημα, αλλά να αναγνωρίσουμε ότι το σύστημα έχει αλλάξει επίπεδο.
Το κρίσιμο ερώτημα, τελικά, δεν είναι πώς θα μοιραστούμε μια φθίνουσα σπανιότητα, αλλά αν οι κοινωνίες και τα πολιτικά τους συστήματα μπορούν να προσαρμοστούν σε μια εποχή δυνητικής αφθονίας χωρίς να καταρρεύσουν υπό το βάρος των ίδιων τους των παρωχημένων αφηγήσεων.
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
