Ελληνική βιομηχανία-Ο μοχλός χωρίς χέρι

Για μια δεκαετία, η ελληνική ανταγωνιστικότητα είχε έναν επόπτη. Τώρα έχει έναν μοχλό χωρίς χέρι να τον κρατά – Ποιο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα επιζεί όταν φύγει ο εξωτερικός επόπτης;

 
Ανάλυση της mywaypress.gr

Το Τελωνείο Κήπων, με τα φορτηγά να περιμένουν έως έξι ημέρες για να διασχίσουν τα ελληνοτουρκικά σύνορα, δεν είναι το πρόβλημα. Είναι το σύμπτωμα ενός προβλήματος πολύ πιο θεμελιακού, που καμία μεμονωμένη διοικητική παρέμβαση δεν μπορεί να λύσει, επειδή δεν αφορά την ταχύτητα ενός συγκεκριμένου τελωνείου· αφορά την απουσία ενός θεσμικού αντανακλαστικού που η Ελλάδα είχε κάποτε, το έχασε, και δεν έχει ακόμη ξαναβρεί.

Το αντανακλαστικό αυτό λέγεται λογοδοσία με συνέπεια. Και η ιστορία του δείχνει κάτι που αντιστρέφει τη συνηθισμένη αφήγηση για την ελληνική μεταμνημονιακή περίοδο: δεν είναι ότι η χώρα «απελευθερώθηκε» και τα πράγματα χαλάρωσαν. Είναι ότι η χώρα έμαθε να αποδίδει λογαριασμό μόνο υπό εξωτερική επιτήρηση, και όταν αυτή αποσύρθηκε, δεν την αντικατέστησε με καμία δική της.

 
Το εργαλείο με τον επόπτη

Ανάμεσα στο 2010 και το 2017, η εσωτερική υποτίμηση —η συγκράτηση του εργασιακού κόστους που αποτέλεσε τον βασικό μοχλό ανάκτησης ανταγωνιστικότητας της ελληνικής βιομηχανίας— δεν ήταν προϊόν εγχώριας πολιτικής βούλησης. Ήταν όρος δανειακής σύμβασης. Είχε συγκεκριμένο, μετρήσιμο στόχο. Είχε τριμηνιαία αξιολόγηση από την τρόικα και τους θεσμούς. Είχε συνέπεια σε περίπτωση απόκλισης: αναστολή εκταμίευσης. Λειτούργησε —με βαρύ κοινωνικό κόστος, που δεν πρέπει να υποτιμάται— ακριβώς επειδή κάποιος εκτός Ελλάδας κρατούσε το μπλοκ και είχε συμφέρον να το κρατά ενεργά.

Αυτό είναι το σημείο που συνήθως χάνεται: δεν λειτούργησε επειδή ήταν σωστή πολιτική επιλογή αφ’ εαυτής. Λειτούργησε επειδή είχε αρχιτεκτονική επιβολής. Η ίδια πολιτική, χωρίς τον επόπτη, δεν θα είχε καμία εγγύηση εφαρμογής.

 
Η αντιστροφή που δεν παρακολούθησε κανείς

Το πρόγραμμα προσαρμογής έκλεισε το 2018. Και από το 2018 έως το 2025, σύμφωνα με το πρόσφατο Δελτίο του ΙΟΒΕ, ο Δείκτης Κόστους Εργασίας στη Βιομηχανία ανέκαμψε κατά 29%, αποκτώντας πλέον παρόμοια δυναμική με την ΕΕ, με το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος να αυξάνεται —από το 2022 και μετά— ταχύτερα από την παραγωγικότητα. Η αντιστροφή του μοναδικού μοχλού ανταγωνιστικότητας που η χώρα κατείχε συνέβη πλήρως απαρατήρητη, γιατί κανένας δεν είχε πλέον θεσμικό συμφέρον να τη μετρά τριμηνιαία και να την επισημαίνει δημόσια. Το ΙΟΒΕ την καταγράφει τώρα, οκτώ χρόνια αφότου ξεκίνησε, ως ένα ακόμη στατιστικό εύρημα ανάμεσα σε πολλά. Δεν υπήρξε ποτέ συναγερμός, γιατί δεν υπήρχε πλέον κανείς αρμόδιος να τον σημάνει.

 
Το νέο πεδίο δεν έχει επόπτη

Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο παλιός μοχλός εξαντλήθηκε· είναι ότι το πεδίο στο οποίο μετατοπίζεται τώρα ο ανταγωνισμός —ταχύτητα τελωνείων, αξιοπιστία δικτύου, διοικητική απόδοση υποδομής— δεν έχει κανέναν αντίστοιχο μηχανισμό λογοδοσίας, ούτε εγχώριο ούτε ευρωπαϊκό. Οι Κήποι είναι μόνο η πρώτη, πιο ορατή περίπτωση. Το ίδιο ακριβώς σχήμα επαναλαμβάνεται στο ενεργειακό δίκτυο, όπου ο ΔΕΔΔΗΕ περικόπτει ώρες παραγωγής ανανεώσιμων επειδή το δίκτυο δεν έχει αναβαθμιστεί εγκαίρως, χωρίς η ΡΑΑΕΥ να διαθέτει δεσμευτικούς στόχους με οικονομική κύρωση σε καθυστέρηση —όπως είχε η τρόικα για το δημοσιονομικό έλλειμμα. Επαναλαμβάνεται και στην ουρά σύνδεσης του δικτύου για τα νέα κέντρα δεδομένων: το ΥΠΕΝ ετοιμάζει πλαίσιο πρόσβασης που ελέγχει τη «σοβαρότητα του επενδυτή», όχι την απόδοση ή την αξιοπιστία του ίδιου του δικτύου, ενώ παραμένει ανοιχτό ακόμη και το ζήτημα ποια αρχή —ΡΑΑΕΥ, ΑΔΜΗΕ ή ΥΠΕΝ— έχει τελικά την αρμοδιότητα να θέσει όρους απόδοσης.

Υπάρχει, ωστόσο, μία αντίθετη περίπτωση που επιβεβαιώνει τον κανόνα αντί να τον διαψεύδει: η ψηφιακή φορολογική συμμόρφωση μέσω του myDATA λειτουργεί συγκριτικά καλύτερα, όχι τυχαία, αλλά επειδή παραμένει εκτεθειμένη σε τακτική εξωτερική συγκριτική αξιολόγηση —μέτρηση του ενωσιακού VAT gap, πρότυπα αναφοράς του ΟΟΣΑ για το BEPS. Όπου υπάρχει ζωντανός εξωτερικός βαθμολογητής, η ελληνική διοίκηση αποδίδει. Όπου δεν υπάρχει, ρυθμίζεται μόνη της, και η ρύθμιση αυτή, ιστορικά, δεν κρατά.

 
Ένα πρότυπο, όχι μια εξαίρεση

Αυτό δεν είναι πρωτόγνωρο μοτίβο για την ελληνική θεσμική εμπειρία. Σχετική ανάλυση της mywaypress.gr, εξετάζοντας ποιοι θεσμοί επιζούν μιας μεμονωμένης κυβέρνησης, έχει καταλήξει σε ανάλογο συμπέρασμα: η θεσμική διάρκεια που έχει επιδείξει η χώρα —η ΑΑΔΕ, η Τράπεζα της Ελλάδος— στηρίζεται σε εξωτερική αγκύρωση, μέσω ευρωπαϊκού δικαίου και μηχανισμών όπως ο ESM, όχι σε αμιγώς εγχώρια θεσμική βούληση. Όπου η αγκύρωση αυτή απουσιάζει —η μακρόχρονη παράλυση του ΕΣΡ, η δεκαπενταετής δικαστική περιπέτεια του Ανδρέα Γεωργίου— η θεσμική αντίσταση αποδεικνύεται ασθενέστερη. Η σημερινή διαπίστωση για την ανταγωνιστικότητα είναι η ίδια αρχή, εφαρμοσμένη σε νέο πεδίο: η χώρα δεν έχει αποδείξει ακόμη ότι μπορεί να παράγει εγχώρια, λογοδοσία αυτοδέσμευσης σε τομείς όπου δεν την υποχρεώνει κανένας εξωτερικός θεσμός να το κάνει.

Το Ταμείο Ανάκαμψης, με τα ορόσημα και τις εκταμιεύσεις υπό όρους, ήταν η τελευταία εκδοχή αυτού του εξωτερικού επόπτη —ασθενέστερη από την τρόικα, αλλά με κάποια δύναμη πίεσης. Κλείνει μέσα στο 2026. Το ΙΟΒΕ το σημειώνει το ίδιο, όταν αναφέρει ότι «η λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης δημιουργεί ερωτηματικά για τους πόρους που θα αποτελέσουν το νέο αναπτυξιακό εργαλείο» —ακριβώς τη στιγμή που τα έργα υποδομής στους Κήπους, που θα μπορούσαν να λύσουν οριστικά το πρόβλημα, παραμένουν σε εξέλιξη χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης ή χρηματοδοτική συνέχεια.

Η κρίσιμη ερώτηση

Η ερώτηση που πρέπει να θέσει κανείς δεν είναι αν η Ελλάδα θα βρει, κάποια στιγμή, τρόπο να επιταχύνει τους Κήπους, να μειώσει τις ώρες περικοπής στο δίκτυο, ή να θέσει όρους απόδοσης στη σύνδεση των data centers. Κάποιες από αυτές τις μεμονωμένες βελτιώσεις θα συμβούν, αργά ή γρήγορα, υπό την πίεση καταγγελιών όπως αυτή του ΣΕΒΕ-ΣΒΕ. Η ουσιαστική ερώτηση είναι αν η χώρα θα αναπτύξει, επιτέλους, έναν γενικευμένο εγχώριο μηχανισμό λογοδοσίας για την  απόδοση υποδομών —ένα «ΡΑΑΕΥ με δόντια», ένα σύστημα ελέγχου τελωνειακής ροής με δημόσιους δείκτες και συνέπειες, μια αρχή σύνδεσης δικτύου με πραγματικά ορόσημα— πριν χρειαστεί, όπως πάντα, να τον εισαγάγει μια νέα κρίση από τα έξω.

 
Η μεγάλη εικόνα

Υπάρχει ένα πεδίο της ελληνικής διοίκησης όπου ο μηχανισμός λογοδοσίας ήδη λειτουργεί σχετικά καλά: η ψηφιακή φορολογική συμμόρφωση. Το myDATA δεν βελτιώθηκε επειδή κάποια εγχώρια πολιτική βούληση το αποφάσισε αυθόρμητα, αλλά επειδή παραμένει διαρκώς εκτεθειμένο σε συγκριτική αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (μέτρηση του VAT gap) και τον ΟΟΣΑ (πρότυπα αναφοράς BEPS) — δηλαδή σε έναν ζωντανό, τακτικό εξωτερικό βαθμολογητή. Το συμπέρασμα δεν είναι ότι η Ελλάδα χρειάζεται λιγότερη εξωτερική επιτήρηση για να ενηλικιωθεί θεσμικά· είναι το ακριβώς αντίθετο. Η χώρα φαίνεται να αποδίδει καλύτερα όταν δεσμεύεται εκουσίως σε πλαίσια συγκριτικής μέτρησης παρά όταν αφήνεται να ρυθμίσει μόνη της νέα πεδία απόδοσης. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θα εμφανιστεί κάποτε ο επόπτης για τις υποδομές και τη διοικητική ταχύτητα — είναι αν η ίδια η χώρα θα τον επιλέξει και θα τον προσκαλέσει έγκαιρα, ή αν θα περιμένει, όπως πάντα, να τον επιβάλει η επόμενη κρίση.

 
Συντακτική σημείωση & πολιτική AI: Κάθε δημοσιευμένο άρθρο στο  mywaypress.gr αποτελεί προϊόν ουσιαστικού συντακτικού ελέγχου και ανθρώπινης επιμέλειας, η οποία φέρει την αποκλειστική συντακτική ευθύνη του περιεχομένου (EU AI Act, Art. 50.4). Τηρούμε πλήρως τους κανόνες διαφάνειας και τις εκάστοτε οδηγίες των Εθνικών Αρχών Εποπτείας της Αγοράς.

 
Φωτογραφία / Εικονογράφηση: Δημιουργήθηκε με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (AI Generated Image).

 
Ανάλυση και σύνθεση: mywaypress.gr

 
© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει