Georgieva: Ο 21ος αιώνας δεν επιτρέπει πλέον τον διαχωρισμό των κρίσεων

Το σοκ του Μέσης Ανατολής και η Παγκόσμια Οικονομία: Ανάλυση της oμιλίας Georgieva στο ΔΝΤ

 
Ουάσιγκτον, 9 — Η Διευθύνουσα Σύμβουλος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου Kristalina Georgieva εκφώνησε ομιλία-ορόσημο ενόψει των Εαρινών Συνεδριάσεων του ΔΝΤ, σκιαγραφώντας με αδρές γραμμές τις επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή στην παγκόσμια οικονομία. Η ανάλυση που παρουσίασε αποτελεί ταυτόχρονα διάγνωση, προειδοποίηση και οδηγό πολιτικής για τις 191 χώρες-μέλη του οργανισμού. Το κείμενο της ομιλίας αποκαλύπτει ένα σύνθετο πλέγμα αλληλεξαρτήσεων που η κρίση έχει αναδείξει με τον πλέον επώδυνο τρόπο.

 
Ένα σοκ τριών διαστάσεων

Η Georgieva χαρακτήρισε τον αντίκτυπο του πολέμου ως «αρνητικό σοκ προσφοράς» με τρία διακριτά χαρακτηριστικά: μέγεθος, παγκοσμιότητα και ασυμμετρία. Το τελευταίο είναι ίσως το πιο πολιτικά φορτισμένο: οι επιπτώσεις δεν κατανέμονται ισόποσα. Χώρες που εξάγουν ενέργεια αδιατάρακτα βρίσκονται στη θέση του θεατή, ενώ εκείνες που εισάγουν πετρέλαιο ή υπέστησαν άμεσα πλήγματα βρίσκονται στον πυρήνα της ζημίας.

Η διακοπή 13% της παγκόσμιας ημερήσιας ροής πετρελαίου και 20% της ροής LNG δεν είναι απλώς αριθμός. Αντιπροσωπεύει διακοπή εφοδιαστικών αλυσίδων, άνοδο του πληθωρισμού, τροφική ανασφάλεια για 45 εκατομμύρια επιπλέον ανθρώπους — ανεβάζοντας τον παγκόσμιο αριθμό των πεινασμένων πάνω από τα 360 εκατομμύρια — και πρακτικές δυσκολίες σε τομείς που σπάνια συνδέονται δημοσίως με τον πόλεμο, όπως η βιομηχανία τσιπ (ήλιο για chipmaking) και τα πλαστικά (ναφθαλίνη).

 
Το σύμπτωμα που κρύβεται πίσω από τις τιμές πετρελαίου

Ένα από τα πιο αποκαλυπτικά σημεία της ομιλίας αφορά τον κόμβο Ras Laffan στο Κατάρ — το μεγαλύτερο σύμπλεγμα παραγωγής LNG στον κόσμο, υπεύθυνο για το 93% του LNG του Περσικού Κόλπου, με το 80% αυτού να κατευθύνεται στην Ασία-Ειρηνικό. Η εγκατάσταση, που τέθηκε ουσιαστικά εκτός λειτουργίας από τις 2 Μαρτίου και δέχθηκε άμεσα πλήγματα στις 19 Μαρτίου, ενδέχεται να χρειαστεί τρία έως πέντε χρόνια για να επανέλθει σε πλήρη λειτουργία. Ακόμα και στο αισιόδοξο σενάριο, η Georgieva είναι κατηγορηματική: δεν θα υπάρξει επιστροφή στο προπολεμικό status quo.

Το ίδιο μοτίβο ισχύει για τη ναυτιλιακή αρτηρία Bab-el-Mandeb στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου οι διελεύσεις πλοίων έχουν παγώσει στο μισό του επιπέδου του 2023, αποτέλεσμα που δεν έχει αναστραφεί παρά τον τερματισμό των άμεσων εχθροπραξιών. Ο πόλεμος, εν άλλοις λόγοις, αφήνει ουλές που προηγούνται της ειρήνης.

 
Τρία κανάλια, μία φιλοσοφία κινδύνου

Η ανάλυση των διαδρομών μετάδοσης του σοκ αποκαλύπτει την οικονομική λογική πίσω από την ανησυχία του ΔΝΤ. Το πρώτο κανάλι — τιμές και ελλείψεις — είναι το πλέον ορατό: η άνοδος του Brent από τα 72 στα 120 δολάρια το βαρέλι, με μεταφορά κόστους σε βιομηχανικά αγαθά, τρόφιμα και μεταφορές. Το δεύτερο κανάλι είναι πιο λεπτό και δυνητικά πιο επικίνδυνο: οι πληθωριστικές προσδοκίες. Η Georgieva επεσήμανε με ανακούφιση ότι οι μακροπρόθεσμες προσδοκίες δεν έχουν αποσταθεροποιηθεί — αλλά ακριβώς αυτή η «κόκκινη γραμμή» παραμένει υπό αδιάλειπτη επιτήρηση.

Το τρίτο κανάλι, αυτό των χρηματοοικονομικών συνθηκών, αποκαλύπτει την αλυσίδα από τον πόλεμο στις αγορές: διεύρυνση spreads αναδυόμενων οικονομιών, πτώση μετοχών, ανατίμηση δολαρίου. Σημαντικό να αναφερθεί ότι η μετάβαση αυτή έγινε «με τάξη», κάτι που η ΔΣ εκλαμβάνει ως θετικό σημείο αντίστασης του συστήματος.

 
Ποιος πληρώνει τον λογαριασμό — και ποιος δεν έχει να πληρώσει

Η πολιτική διάσταση της ομιλίας συμπυκνώνεται σε ένα γράφημα που η Georgieva χρησιμοποίησε ως κεντρικό αναλυτικό εργαλείο: ο διαχωρισμός χωρών σε εισαγωγείς και εξαγωγείς πετρελαίου, σταθμισμένος από την πιστοληπτική τους ικανότητα ως μέτρο πολιτικού «χώρου». Στον τεταρτημόριο της μεγαλύτερης ευπάθειας — εισαγωγείς πετρελαίου χωρίς επενδυτική βαθμίδα — συγκεντρώνονται κατά κύριο λόγο χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής και μικρά νησιωτικά κράτη.

Η εικόνα αυτή δεν αποτελεί απλώς γεωγραφικό χάρτη πόνου. Αποτελεί πολιτική δήλωση: η κρίση χτυπά σκληρότερα αυτούς που έχουν λιγότερο αποθεματικό για να την αντέξουν. Ο αριθμός των χωρών με προγράμματα υποστηριζόμενα από το ΔΝΤ που είναι διάσπαρτες σε αυτό τον χάρτη δεν είναι τυχαίος — ο οργανισμός εκτιμά ότι η ζήτηση επιπλέον χρηματοδότησης θα ανέλθει σε 20 έως 50 δισεκατομμύρια δολάρια, με το κατώτατο όριο να εξαρτάται από τη διάρκεια της εκεχειρίας.

 
Ο πολιτικός χάρτης: «Μην ρίχνετε βενζίνη στη φωτιά»

Η οικονομική συνταγή που προτείνει η Georgieva ακολουθεί μια ιεραρχία σεναρίων. Στην παρούσα φάση, οι κεντρικές τράπεζες καλούνται να παραμείνουν σε αναμονή, επιβεβαιώνοντας τη δέσμευσή τους για σταθερότητα τιμών χωρίς να κινηθούν εκ των προτέρων. Οι δημοσιονομικές αρχές οφείλουν να παρέχουν στοχευμένη, προσωρινή στήριξη στους ευάλωτους, εντός των μεσοπρόθεσμων πλαισίων τους. Εάν οι πληθωριστικές προσδοκίες απορριφθούν από την άγκυρά τους, τότε οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να αναλάβουν δράση με αυξήσεις επιτοκίων — ακόμα και αν αυτό επιδεινώσει βραχυπρόθεσμα την ανάπτυξη.

Εξίσου σαφής είναι η προειδοποίηση προς κυβερνήσεις που υποκύπτουν στον πειρασμό του εθνικού ανακλαστικού: εξαγωγικοί έλεγχοι, ελέγχοι τιμών, μονομερείς ενεργειακές πολιτικές. Η Georgieva χρησιμοποίησε φράση που ξεπερνά τη διπλωματική γλώσσα ενός τεχνοκρατικού οργανισμού: «Μην ρίχνετε βενζίνη στη φωτιά». Είναι η γλώσσα κάποιου που ανησυχεί πραγματικά για το ενδεχόμενο αποσύνθεσης της διεθνούς συνεργασίας.

 
Το πρόβλημα του δημοσιονομικού χώρου: Η κρίση βρίσκει την ασπίδα κατεβασμένη

Από τα πλέον ανησυχητικά ευρήματα της έκθεσης είναι η κατάσταση των δημοσίων οικονομικών παγκοσμίως. Το δημόσιο χρέος στις περισσότερες χώρες G20 βρίσκεται σε επίπεδα σημαντικά υψηλότερα από ό,τι πριν από 20 χρόνια — αντανάκλαση, κατά τη Georgieva, «εκτεταμένης αμέλειας» να αξιοποιηθεί η περίοδος ευνοϊκών συνθηκών για δημοσιονομική εξυγίανση. Αποτέλεσμα: οι τόκοι του χρέους αυξάνονται ως ποσοστό των εσόδων σε όλα τα επίπεδα εισοδήματος, μειώνοντας δραστικά τον ελιγμό των κυβερνήσεων ακριβώς τη στιγμή που τον χρειάζονται.

Η προειδοποίηση είναι σαφής: «Έλεγχος, ευελιξία των θεμελιωδών μεγεθών σας — αυτή είναι η καλύτερη άμυνα όταν έρχονται σοκ». Και τα σοκ, επισημαίνει, πάντα έρχονται.

 
Η μεγάλη στρατηγική εικόνα: ΤΝ, ενέργεια και η νέα γεωπολιτική οικονομία

Η ομιλία της Georgieva ανοίγει μια παράδοξη οπτική: λίγο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος, η παγκόσμια οικονομία βρισκόταν σε τροχιά αναβάθμισης ανάπτυξης, τροφοδοτούμενης από ισχυρές επενδύσεις σε ΤΝ και τεχνολογία. Ο πόλεμος όχι μόνο διέκοψε αυτή την τάση, αλλά δημιουργεί νέο κίνδυνο: εάν οι επενδυτές αρχίσουν να ανησυχούν ότι η ενεργειακή ανασφάλεια ανακόπτει την ανάπτυξη της ΤΝ — η οποία απαιτεί τεράστιες ποσότητες ενέργειας — τότε θα μπορούσε να προκληθεί αλυσιδωτή αντίδραση χρηματοοικονομικής αστάθειας.

Αυτή η σύνδεση — πόλεμος, ενέργεια, ΤΝ, χρηματοπιστωτικές αγορές — αποτελεί το βαθύτερο στρατηγικό μήνυμα της ομιλίας. Ο 21ος αιώνας δεν επιτρέπει πλέον τον διαχωρισμό των κρίσεων. Το καθένα συνδέεται με το άλλο μέσα από αλυσίδες εξάρτησης που η παγκοσμιοποίηση έχει κάνει τόσο βαθιές ώστε να μην ξετυλίγονται εύκολα, ακόμα και αν το επιθυμούσαμε.

…

Η ομιλία της Georgieva συνιστά έναν σπάνια ειλικρινή χαρακτηρισμό κρίσης από επικεφαλής διεθνούς οργανισμού. Αποφεύγει τη ρητορική καθησυχασμού, αρνείται να υποτιμήσει το μέγεθος των δομικών βλαβών και τοποθετεί ανοιχτά την ευθύνη στους εθνικούς ηγέτες: ο δημοσιονομικός χώρος σπαταλήθηκε σε καλές εποχές, τώρα πρέπει να αντιμετωπιστεί ένα σοκ με άδεια χέρια.

Το ΔΝΤ εμφανίζεται εδώ σε τριπλό ρόλο: ως αναλυτής που διαγιγνώσκει, ως συντονιστής που φέρνει κοντά IEA και Παγκόσμια Τράπεζα, και ως «πυροσβέστης» — χρησιμοποιεί η ίδια τη μεταφορά — έτοιμος να επεκτείνει τα προγράμματά του. Εκείνο που δεν μπορεί να κάνει είναι να επιστρέψει τον χαμένο χρόνο και τους χαμένους πόρους σε χώρες που μπήκαν στην κρίση χωρίς επαρκή αποθέματα.

Η τελευταία φράση της ομιλίας — «ας ελπίσουμε για διαρκή ειρήνη στη Μέση Ανατολή και παντού, διότι ο πόλεμος αφαιρεί ό,τι εργαζόμαστε να χτίσουμε» — υπερβαίνει τη γλώσσα της οικονομικής ανάλυσης. Είναι η υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε ποσοστιαία μονάδα ανάπτυξης κρύβεται ανθρώπινη ζωή· και ότι ο πόλεμος είναι πάντα το πιο ακριβό οικονομικό πρόγραμμα που μπορεί να υιοθετήσει ανθρώπινη κοινωνία.

 
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.