Εκλογές: Δημοκρατική λύση ή βαλβίδα εκτόνωσης;

Οι εκλογές είναι αναγκαίες, όχι όμως αυτόματα επαρκείς

 
Σε κάθε μεγάλη πολιτική κρίση, η έννοια των εκλογών προβάλλει ως το προφανές καταφύγιο: η λαϊκή ετυμηγορία «καθαρίζει το τοπίο», ανανεώνει τη νομιμοποίηση της εξουσίας, (υποτίθεται ότι) επαναφέρει την πολιτική στα χέρια των πολιτών. Πράγματι, οι εκλογές είναι το θεμέλιο της δημοκρατίας – χωρίς αυτές, η κυριαρχία του λαού μένει κενό γράμμα.

Όμως, η ιστορία –και η πρόσφατη ελληνική εμπειρία– δείχνει πως οι εκλογές, όταν προκηρύσσονται εν μέσω σκανδάλων και θεσμικής κρίσης, δεν είναι πάντα πανάκεια. Συχνά, λειτουργούν ως ένας τρόπος να «γυρίσει σελίδα» το σύστημα, χωρίς να υπάρξει ουσιαστική λογοδοσία ή κάθαρση. Μια βαλβίδα εκτόνωσης, που διοχετεύει τη λαϊκή αγανάκτηση σε μια διαδικασία-ρουτίνα, αφήνοντας τα αίτια της κρίσης ανέπαφα.

 
Λύση: Όταν συνοδεύονται από αυτοκριτική και αλλαγή πορείας

Οι εκλογές μπορούν να αποτελέσουν λύση, αν η πολιτική τάξη κατανοεί το βάθος της κρίσης και δεσμεύεται σε πραγματικές αλλαγές: θεσμική ανασυγκρότηση, ενίσχυση της διαφάνειας, τιμωρία των υπευθύνων, ουσιαστική συζήτηση για το μέλλον. Αντίθετα, αν γίνουν απλώς για να σβήσουν τις εντυπώσεις, να «καούν» οι ευθύνες και να ανακυκλωθούν τα ίδια πρόσωπα, τότε δεν είναι λύση – είναι αποπροσανατολισμός.

 
Αποπροσανατολισμός: Όταν γίνονται εργαλείο πολιτικού συμψηφισμού

Δεν είναι λίγες οι φορές που εκλογές προκηρύσσονται για να μετατοπιστεί η συζήτηση από τα πραγματικά προβλήματα – ή για να αποφευχθούν δύσκολες απαντήσεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η κάλπη λειτουργεί ως κουρτίνα που κρύβει τη ρίζα της διαφθοράς ή της ανεπάρκειας, αφήνοντας το πολιτικό σύστημα ανέπαφο στη βάση του.

Οι εκλογές είναι αναγκαίες, όχι όμως αυτόματα επαρκείς. Η δημοκρατική ανανέωση δεν περιορίζεται στην αλλαγή προσώπων ή κυβερνήσεων· απαιτεί και αλλαγή νοοτροπίας, θεσμική θωράκιση, αληθινή λογοδοσία. Αν οι εκλογές υπηρετούν αυτόν τον σκοπό, είναι λύση. Αν χρησιμοποιούνται ως εργαλείο αποφυγής της ευθύνης, είναι αποπροσανατολισμός.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν απαντάται με ένα ναι ή ένα όχι. Εξαρτάται από το πώς, το γιατί και το μετά των εκλογών – και, κυρίως, από το αν η κοινωνία θα απαιτήσει κάτι περισσότερο από μια απλή εναλλαγή στην εξουσία.

mywaypress.gr – Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής