Η Διαύγεια δημοσίευσε τα πάντα. Τώρα κάποιος τα διαβάζει

12 Οκτωβρίου, 2026 12:39 μμ

Το diafaneia.ai δεν είναι απλώς ένα έξυπνο εργαλείο αναζήτησης. Είναι η πρώτη απόδειξη ότι το πρόβλημα του ελληνικού δημόσιου χρήματος δεν ήταν η έλλειψη δεδομένων, αλλά η έλλειψη αναγνώστη — και ότι ο ανταγωνισμός που λείπει από τις αναθέσεις μπορεί να αρχίσει από εκεί.

Ανάλυση της mywaypress.gr  · 

 
Τα βασικά

Τι συνέβη. Ένα ανεξάρτητο εργαλείο, φτιαγμένο από έναν 25χρονο προγραμματιστή, διαβάζει με τεχνητή νοημοσύνη τα ανοιχτά δεδομένα της Διαύγειας και συνδέει κάθε ποσό με την απόφαση από την οποία προκύπτει.

Γιατί μετράει. Από το 2020 έως τον Οκτώβριο του 2025, το 72% των δημοσίων συμβάσεων έγινε με απευθείας ανάθεση, αλλά αντιστοιχεί μόλις στο 16% της αξίας. Ο όγκος είναι τεράστιος, η αξία διάσπαρτη, ο έλεγχος αδύνατος χωρίς μηχανή.

Το βαθύτερο εύρημα. Ο αδύναμος κρίκος δεν είναι η δημοσιότητα αλλά ο ανταγωνισμός: το 2025 στο 58% των συμβάσεων υποβλήθηκε μία μόνο προσφορά, έναντι 27% στην ΕΕ.

Η εκτίμηση. Η mywaypress.gr υπολογίζει περιθώριο εξοικονόμησης 140–380 εκατ. ευρώ τον χρόνο — χωρίς λέξη για «ελληνική ποσόστωση», που το ευρωπαϊκό δίκαιο δεν επιτρέπει.

690 συμβάσεις υπογράφονταν κατά μέσο όρο κάθε ημερολογιακή ημέρα, Ιαν–Οκτ 2025· οι 530 με απευθείας ανάθεση

72% → 16% απευθείας αναθέσεις: ποσοστό επί του αριθμού → ποσοστό επί της αξίας, 2020–Οκτ 2025

58% διαγωνισμοί με μία μόνο προσφορά το 2025 (ΕΕ: 27%)

Το πρόβλημα που δεν χωρούσε σε ανθρώπινο μυαλό

Κάθε ημερολογιακή ημέρα των πρώτων δέκα μηνών του 2025 υπογράφονταν στην Ελλάδα, κατά μέσο όρο, 690 δημόσιες συμβάσεις. Οι 530 ήταν απευθείας αναθέσεις. Τα στοιχεία προέρχονται από το ΚΗΜΔΗΣ και τα παρουσίασαν Τα Νέα στις 27 Μαρτίου: 209.702 συμβάσεις αξίας 13 δισ. ευρώ, από τις οποίες οι 161.069 (76,8%) με απευθείας ανάθεση, αξίας 2,26 δισ. ευρώ, δηλαδή το 17,4% του συνόλου.

Πίσω από αυτή τη ροή στέκει η Διαύγεια. Από τον Οκτώβριο του 2010 και τον νόμο 3861/2010, καμία πράξη του Δημοσίου δεν εκτελείται αν δεν αναρτηθεί πρώτα. Η αρχή ήταν σωστή και η χώρα την τήρησε με ζήλο: ο μετρητής του diafaneia.ai δείχνει πάνω από 65 εκατομμύρια αποφάσεις, ενώ άλλο ρεπορτάζ μιλά για σχεδόν 72 εκατομμύρια έγγραφα. Η απόκλιση μοιάζει θέμα ορισμού, και ένα εργαλείο που ζητά εμπιστοσύνη για ποσά οφείλει να δημοσιεύει τους ορισμούς του. Το ουσιώδες όμως είναι η τάξη μεγέθους: αν ένας ελεγκτής αφιέρωνε μόνο δεκαπέντε λεπτά σε κάθε απόφαση, θα χρειαζόταν πάνω από 8.000 ανθρωποέτη. (Η πράξη είναι εικονογραφική· η υπόθεση των δεκαπέντε λεπτών είναι της mywaypress.gr.)

Η Διαύγεια έλυσε λοιπόν το πρόβλημα της δημοσίευσης και γέννησε το πρόβλημα της ανάγνωσης. Όταν ο όγκος ξεπερνά κάθε ανθρώπινη δυνατότητα ελέγχου, η διαφάνεια παύει να λειτουργεί ως έλεγχος και γίνεται αρχειοθήκη: όλα φαίνονται, τίποτα δεν διαβάζεται. Και ο έλεγχος που δεν γίνεται δεν είναι ουδέτερος· ευνοεί όποιον έχει λόγο να μη μετρηθεί.

 
Τι έκανε πραγματικά ο Ντούνης

Η ιδέα, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, γεννήθηκε τον Μάρτιο του 2026, όταν ο Κωνσταντίνος-Ηλίας Ντούνης, 25 ετών, ανακάλυψε τη Διαύγεια περιηγούμενος στο διαδίκτυο και αναρωτήθηκε τι έργα κάνει ο δήμος του και πόσο κοστίζουν. Επτά μήνες αργότερα, μία μόνη ανάρτησή του στο Χ έφερε πάνω από 1.000 εγγραφές χρηστών.

Η πρώτη ανάγνωση βλέπει ένα εργαλείο που «απαντά σε απλά ελληνικά». Αυτό είναι το λιγότερο ενδιαφέρον στοιχείο: τα γλωσσικά μοντέλα απαντούν σε απλά ελληνικά παντού. Το ενδιαφέρον βρίσκεται σε τρεις επιλογές σχεδιασμού, που δείχνουν ότι ο δημιουργός κατάλαβε κάτι βαθύτερο για την αξιοπιστία.

• Επαλήθευση πριν από άθροιση. Κάθε ποσό ελέγχεται με το κείμενο της απόφασης και παίρνει μία από τρεις ενδείξεις: «Επαληθευμένο», «Δηλωμένο», «Υπό αμφισβήτηση». Στα σύνολα μετρούν μόνο τα επαληθευμένα. Ο σχεδιασμός ομολογεί ό,τι οι επίσημες αναρτήσεις αποσιωπούν: ότι τα ποσά, όπως δηλώνονται, δεν είναι αξιόπιστα, αφού εμφανίζονται σε δεκατέσσερα διαφορετικά πεδία. Ένα εργαλείο που προτιμά να δείξει μικρότερο αλλά αληθές σύνολο από μεγαλύτερο και ψευδές είναι σπάνιο.
• Κάθε νούμερο είναι παραπομπή. Ο ΑΔΑ (βλέπε σημείωση) δεν είναι υποσημείωση· είναι ο μηχανισμός ελέγχου. Ο αναγνώστης δεν χρειάζεται να εμπιστευτεί το μοντέλο, αρκεί να κάνει κλικ.
• Η σχέση αντί για την πράξη. Η σελίδα που δείχνει ολόκληρη τη σχέση ενός φορέα με έναν ανάδοχο (αποφάσεις, σύνολα, ροή χρήματος στον χρόνο) αλλάζει τη μονάδα ανάλυσης. Η Διαύγεια δείχνει πράξεις· η σχέση δείχνει συμπεριφορά. Και ο ελεγκτής ενδιαφέρεται για τη συμπεριφορά: όχι αν μια ανάθεση των 29.000 ευρώ είναι νόμιμη (είναι), αλλά αν είναι η δέκατη πέμπτη προς την ίδια εταιρεία από τον ίδιο φορέα μέσα σε έναν χρόνο.

 
Σημείωση: Ο ΑΔΑ είναι ο Αριθμός Διαδικτυακής Ανάρτησης: ο μοναδικός κωδικός που παίρνει κάθε πράξη του Δημοσίου όταν αναρτάται στη Διαύγεια (π.χ. μια απόφαση ανάθεσης, μια δαπάνη, ένας διορισμός). Λειτουργεί σαν «ταυτότητα» της απόφασης: δεν υπάρχουν δύο ίδιοι, και με αυτόν μπορεί κανείς να βρει ακριβώς το έγγραφο.

Στο diafaneia.ai κάθε ποσό συνοδεύεται από τον ΑΔΑ της απόφασης από την οποία προκύπτει. Ο αναγνώστης δεν χρειάζεται να εμπιστευτεί την τεχνητή νοημοσύνη· ανοίγει την πρωτότυπη ανάρτηση και ελέγχει ο ίδιος.

Σύμφωνα με τον ν. 3861/2010, χωρίς ανάρτηση και ΑΔΑ η πράξη δεν παράγει αποτέλεσμα.

 
Τρία όρια που πρέπει να ειπωθούν

• Προκατάληψη κάλυψης. Αν στα σύνολα μετρούν μόνο τα επαληθευμένα ποσά, ένας δήμος με καθαρά ψηφιακά κείμενα θα φαίνεται να ξοδεύει περισσότερα από έναν δήμο με σαρωμένα PDF. Η ποιότητα της διοικητικής γραφής κινδυνεύει να περάσει για μέγεθος δαπάνης, και κάποιος θα φτιάξει κατάταξη δήμων πάνω σε αυτό. Η διόρθωση είναι απλή: δίπλα σε κάθε σύνολο, το ποσοστό που επαληθεύτηκε.
• Υπόσχεση, όχι μέτρηση. Η πλατφόρμα δηλώνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν εφευρίσκει στοιχεία και απαντά μόνο από τα δεδομένα. Ποιο μοντέλο χρησιμοποιείται δεν αναφέρεται. Η δήλωση είναι υπόσχεση σχεδιασμού· το ποσοστό σφάλματος μπορεί να το δώσει μόνο ανεξάρτητη δοκιμή, π.χ. διακόσιες ερωτήσεις με γνωστή απάντηση. Μέχρι τότε ισχύει ο κανόνας κάθε δημοσιογράφου: κάνε κλικ στον ΑΔΑ πριν δημοσιεύσεις.
• Βιωσιμότητα και δεδομένα προσώπων. Η χρήση είναι δωρεάν «προς το παρόν», με εγγραφή, και ο δημιουργός αφήνει ανοιχτό διαφορετικό καθεστώς για μαζική άντληση δεδομένων. Μια υπηρεσία που γίνεται υποδομή με έναν συντηρητή είναι ευάλωτη: ήδη μία απότομη αύξηση χρήσης προκάλεσε προσωρινό τεχνικό πρόβλημα, όπως ανακοίνωσε η ίδια η πλατφόρμα στο Χ. Και η Διαύγεια περιέχει ονόματα φυσικών προσώπων· ένα εργαλείο που τα συνδέει σε προφίλ κάνει νέα επεξεργασία δεδομένων. Δεν ακυρώνει το εγχείρημα, αλλά το ερώτημα πρέπει να έχει απαντηθεί πριν γίνει μαζικό.

 
Τρεις στις τέσσερις συμβάσεις, ένα στα έξι ευρώ

Το σχήμα επαναλαμβάνεται σταθερά: η απευθείας ανάθεση κυριαρχεί στον αριθμό και υπολείπεται στην αξία. Από το 2020 έως τον Οκτώβριο του 2025 υπεγράφησαν 1.374.580 συμβάσεις αξίας 77,4 δισ. ευρώ· οι 993.089 (72%) ήταν απευθείας αναθέσεις, αξίας 12,7 δισ. (16%).

Σχήμα 1. Απευθείας αναθέσεις ως ποσοστό του αριθμού και της αξίας των δημοσίων συμβάσεων. Πηγή: ΚΗΜΔΗΣ, όπως παρουσιάστηκε στα Νέα (27/3/2026)· υπολογισμοί mywaypress.gr.

Και οι δύο πλευρές της πολιτικής αντιπαράθεσης έχουν δίκιο και αποφεύγουν το ουσιώδες. Όποιος υπερασπίζεται το σύστημα λέει σωστά ότι η αξία είναι μικρή και ότι η ευελιξία έχει αξία. Όποιος το κατηγορεί λέει σωστά ότι ο αριθμός δείχνει πού γίνεται η καθημερινή διοίκηση χωρίς διαγωνισμό. Το ουσιώδες είναι ο κατακερματισμός: Τα Νέα σημειώνουν ότι συχνά συμβάσεις μεγάλης αξίας «σπάνε» σε περισσότερες απευθείας αναθέσεις. Μια ανάθεση των 29.900 ευρώ δεν φαίνεται ύποπτη μόνη της. Φαίνεται όταν επαναλαμβάνεται. Ένας κανόνας που ελέγχει την πράξη δεν πιάνει ένα μοτίβο· μόνο η ματιά στη σχέση μπορεί.

Το όριο ανέβηκε από 20.000 σε 30.000 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ) με τον ν. 4782/2021, και φτάνει τα 60.000 για κοινωνικές και άλλες ειδικές υπηρεσίες. Ο αριθμός των απευθείας αναθέσεων αυξήθηκε στο ίδιο διάστημα (64% των συμβάσεων το 2020, σχεδόν 77% το 2025), όμως η σύμπτωση δεν αποδεικνύει αιτιότητα: μεσολάβησαν πανδημία και πληθωρισμός. Αποδεικνύει μόνο ότι κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια ποιο μέρος της αύξησης είναι ανάγκη και ποιο συνήθεια. Αυτό ακριβώς το ερώτημα μπορεί να απαντήσει ένα εργαλείο σαν το diafaneia.ai.

Από την 1η Οκτωβρίου 2025 δεν είναι πια υποχρεωτική η χρήση του ΕΣΗΔΗΣ (βλέπε σημείωση) για τις απευθείας αναθέσεις του άρθρου 118 του ν. 4412/2016. Η ρύθμιση απλοποιεί τη διαδικασία και μετατοπίζει το βάρος της εποπτείας από την πλατφόρμα της ανάθεσης στη μεταγενέστερη ανάγνωση των αναρτήσεων, δηλαδή σε εργαλεία όπως αυτό. Η ανάγνωση αυτή είναι της mywaypress.gr, όχι δήλωση της διοίκησης.

Σημείωση: Το ΕΣΗΔΗΣ είναι το Εθνικό Σύστημα Ηλεκτρονικών Δημοσίων Συμβάσεων: η ηλεκτρονική πλατφόρμα μέσω της οποίας διεξάγονται οι διαγωνισμοί και οι διαδικασίες ανάθεσης του Δημοσίου. Εκεί οι αναθέτουσες αρχές προκηρύσσουν, οι επιχειρήσεις υποβάλλουν προσφορές ηλεκτρονικά, και η διαδικασία αξιολόγησης και ανάθεσης καταγράφεται ψηφιακά. Το διαχειρίζεται το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, και οι επιχειρήσεις παίρνουν κωδικούς πρόσβασης κατόπιν αίτησης.

 
Η αγορά που δεν προσέρχεται

Ο μεγαλύτερος αδύναμος κρίκος δεν είναι η δημοσιότητα. Είναι ο ανταγωνισμός. Η Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου, που δημοσιεύτηκε στις 17 Ιουλίου 2026, αναφέρει ότι σύμφωνα με τον Πίνακα Αποτελεσμάτων της Ενιαίας Αγοράς το 58% των συμβάσεων του 2025 έλαβε μία μόνο προσφορά, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ είναι 27%. Στην ίδια έκθεση, το 45% των ελληνικών επιχειρήσεων δηλώνει ότι η διαφθορά τις εμπόδισε να κερδίσουν δημόσιο διαγωνισμό, έναντι 30% στην ΕΕ, ενώ η εκτίμηση των επιχειρήσεων για την ανεξαρτησία της ΕΑΔΗΣΥ (βλέπε σημείωση) έχει υποχωρήσει σημαντικά.

Σχήμα 2. Ελλάδα και ΕΕ στον ανταγωνισμό των δημοσίων συμβάσεων. Πηγές: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Έκθεση Κράτους Δικαίου 2026 (SWD(2026) 908)· Πίνακας Αποτελεσμάτων Ενιαίας Αγοράς (η φθηνότερη προσφορά αφορά το 2024). Τα μεγέθη αφορούν διαφορετικά έτη, όπως σημειώνεται.

 
Δύο ερμηνείες είναι δυνατές, και καμία δεν κολακεύει. Είτε οι διαγωνισμοί σχεδιάζονται (προδιαγραφές, προθεσμίες, κατάτμηση) ώστε να ταιριάζουν σε έναν, είτε οι επιχειρήσεις έχουν μάθει ότι δεν αξίζει να προσφέρουν. Και στις δύο περιπτώσεις πληρώνει ο φορολογούμενος: ένας προσφέρων δεν έχει κανέναν λόγο να κατεβάσει την τιμή. Ο Πίνακας προσθέτει ένα παράδοξο: το 80% των διαδικασιών κατακυρώνεται στη φθηνότερη προσφορά (54% στην ΕΕ), αλλά η απόφαση παίρνει 125 ημέρες (74 στην ΕΕ). Ένα σύστημα που είναι ταυτόχρονα αργό, προσηλωμένο στην τιμή και χωρίς ανταγωνιστές δεν εξασφαλίζει εύκολα ούτε ταχύτητα, ούτε ποιότητα, ούτε πραγματικά χαμηλές τιμές.

Εδώ φαίνεται και το όριο κάθε εργαλείου που στηρίζεται στη Διαύγεια. Η Διαύγεια καταγράφει ό,τι έγινε. Δεν καταγράφει τον ανταγωνιστή που δεν τόλμησε. Ο αριθμός των απόντων προσφερόντων δεν υπάρχει πουθενά, και είναι ο πιο ακριβός αριθμός του συστήματος.

Σημείωση: Η ΕΑΔΗΣΥ είναι η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων: η ανεξάρτητη αρχή που εποπτεύει το σύστημα των δημοσίων συμβάσεων στην Ελλάδα. Στην πράξη:

• Εξετάζει προδικαστικές προσφυγές των επιχειρήσεων που θεωρούν ότι ένας διαγωνισμός ήταν μεροληπτικός ή παράνομος (μέσω της Αρχής Εξέτασης Προδικαστικών Προσφυγών, που ανήκει σε αυτήν).
• Δέχεται καταγγελίες και διενεργεί ελέγχους, π.χ. για απευθείας αναθέσεις χωρίς έρευνα αγοράς.
• Παρακολουθεί και εισηγείται πολιτική και κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις.

Γι’ αυτό η αντίληψη των επιχειρήσεων για την ανεξαρτησία της μετράει: αν οι επιχειρήσεις δεν εμπιστεύονται ότι ο «διαιτητής» των διαγωνισμών είναι ανεξάρτητος, έχουν λιγότερο κίνητρο να προσφύγουν ή ακόμη και να συμμετάσχουν. Στην Έκθεση Κράτους Δικαίου 2026 η Κομισιόν καταγράφει ότι η εκτίμηση αυτή έχει μειωθεί σημαντικά.

 
Ποιος αποφασίζει, ποιος εγκρίνει, ποιος ελέγχει

Αποφασίζει η κάθε αναθέτουσα αρχή: χιλιάδες φορείς, από μικρούς δήμους έως νοσοκομεία και υπουργεία. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που παραθέτουν Τα Νέα, πρωταθλητές στις απευθείας αναθέσεις είναι οι ΟΤΑ. Εγκρίνει ο διατάκτης της δαπάνης και, τυπικά, η ανάρτηση: χωρίς ΑΔΑ η πράξη δεν παράγει αποτέλεσμα. Ελέγχουν πολλοί, ο καθένας ένα κομμάτι: η ΕΑΔΗΣΥ εξετάζει προσφυγές και καταγγελίες, η Εθνική Αρχή Διαφάνειας κάνει στοχευμένους ελέγχους, το Ελεγκτικό Συνέδριο προσυμβατικό και μεταγενέστερο έλεγχο, η Επιτροπή Ανταγωνισμού συμπράξεις. Τη λίστα των φορέων την καταγράφει η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Το πρόβλημα είναι το σύνολο. Ένας πρόσφατος έλεγχος της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας στην Αττική κάλυψε 18 συμβάσεις· το δεκάμηνο του 2025 υπεγράφησαν 161.069 απευθείας αναθέσεις. Καμία αρχή δεν διαθέτει, όσο μπορούμε να τεκμηριώσουμε, τον πίνακα που ενώνει φορέα, ανάδοχο, ποσό και χρόνο για το σύνολο των αναθέσεων.

Η ανάθεση χωρίς ανάγνωση είναι έλεγχος χωρίς αντικείμενο· η ανάγνωση χωρίς εξουσία είναι δημοσιογραφία. Το ζητούμενο είναι να συναντηθούν.

 
Η δεκατετραπλή ανωμαλία

Το πιο διδακτικό στοιχείο του εγχειρήματος δεν είναι ο αλγόριθμος. Είναι το πρόβλημα που αναγκάστηκε να λύσει: ποσά σε δεκατέσσερα διαφορετικά πεδία, σαρωμένα PDF χωρίς κείμενο, κωδικοί ΑΔΑ, ΚΑΕ και CPV που κανείς δεν έχει μάθει να διαβάζει. Ο αλγόριθμος επαλήθευσης υποκαθιστά αυτό που θα έπρεπε να αποτρέπει η φόρμα ανάρτησης. Η φθηνότερη μεταρρύθμιση του ελληνικού δημόσιου χρήματος θα ήταν ένα ενιαίο, δομημένο πεδίο ποσού με αυτόματο έλεγχο κατά την ανάρτηση: η ίδια επαλήθευση, αλλά στην πηγή και όχι εκ των υστέρων από τρίτον.

Υπάρχει διεθνές προηγούμενο που αξίζει προσοχής. Το ουκρανικό ProZorro ξεκίνησε με πρωτοβουλία εθελοντών και πολιτών και υιοθετήθηκε στη συνέχεια από το κράτος. Το δίδαγμα δεν είναι ότι ο εθελοντής πρέπει να γίνει υπάλληλος. Είναι ότι μια πρωτοβουλία πετυχαίνει όταν το κράτος μετατρέπει το εύρημά της σε κανόνα και όχι σε χειροκρότημα.

 
Η ελπίδα και ο κίνδυνος της ελπίδας

Ό,τι απέδειξε ο Κωνσταντίνος-Ηλίας Ντούνης είναι λιγότερο ρομαντικό και πιο χρήσιμο από το «ελληνικό μυαλό που διαπρέπει». Απέδειξε, πρώτον, ότι το εμπόδιο δεν ήταν τα δεδομένα ούτε ο νόμος, αλλά η δυνατότητα ανάγνωσης, που σήμερα κοστίζει μήνες δουλειάς ενός ανθρώπου. Δεύτερον, ότι υπάρχει ζήτηση: πάνω από 1.000 εγγραφές από μία ανάρτηση. Τρίτον, ότι η αξιοπιστία είναι προϊόν και όχι διακοσμητικό: ο ίδιος δημοσιεύει τα όρια του εργαλείου του, ότι τα σύνολα μπορεί να βγαίνουν μικρότερα από το άθροισμα των δηλωμένων ποσών. Και τέταρτο, πέρα από το πρόσωπο: ο κύκλος ιδέα, προϊόν, δημοσιότητα χωρά σε επτά μήνες.

Το ελληνικό μυαλό δεν ήταν ποτέ το σπάνιο αγαθό. Σπάνιο αγαθό είναι ένα κράτος που θέλει να το διαβάζουν. Αν η απάντηση των θεσμών είναι η επιδοκιμασία, η ελπίδα θα γίνει άλλοθι: «η διαφάνεια ανατέθηκε σε έναν εθελοντή». Το τεστ είναι αν οι θεσμοί θα κάνουν όσα εκείνος δεν μπορεί: να παράγουν καθαρά δεδομένα στην πηγή, να δώσουν βάρος στα ευρήματα και να του εξασφαλίσουν βιωσιμότητα χωρίς να τον εξαρτήσουν.

Υπάρχει και ένα δεύτερο μοτίβο, που η mywaypress.gr έχει περιγράψει στην αλυσίδα αξίας της τεχνητής νοημοσύνης. Η πλατφόρμα προσφέρει σύνδεση με το ChatGPT και το Claude μέσω ανοιχτού σημείου πρόσβασης (MCP). Δεδομένα και ιδέα ελληνικά, υποδομή και μοντέλα, τουλάχιστον από την πλευρά της χρήσης, ξένα. Δεν είναι κατηγορία. Είναι το ερώτημα που θέτουμε σε κάθε ελληνικό εγχείρημα τεχνητής νοημοσύνης: ποιος κατέχει το κλειδί;

 
Η εκτίμηση της mywaypress.gr

Ποσό, ευθύνη, ποσόστωση: τρία ερωτήματα, με σαφή διάκριση ανάμεσα σε ό,τι μετρήθηκε και σε ό,τι είναι υπόθεση εργασίας. Οι αριθμοί που ακολουθούν είναι εκτιμήσεις της mywaypress.gr και όχι ευρήματα ελέγχου.

 

1. Πόσο λίπος κόβεται

Ως βάση παίρνουμε τα 13 δισ. ευρώ των συμβάσεων του δεκαμήνου του 2025, δηλαδή περίπου 15,6 δισ. σε ετήσια βάση. Είναι η υπογεγραμμένη αξία στο ΚΗΜΔΗΣ (βλέπε σημείωση) και όχι το σύνολο της δαπάνης, άρα η πραγματική βάση είναι μεγαλύτερη και το ποσό δυνητικά ανώτερο.

Πίνακας 1. Εκτίμηση περιθωρίου εξοικονόμησης. Βάσεις: ΚΗΜΔΗΣ και Vouliwatch, όπως παρουσιάστηκαν στα Νέα (27/3/2026). Οι ποσοστιαίες υποθέσεις είναι της mywaypress.gr. Ο πρώτος και ο τρίτος μοχλός δεν αθροίζονται διπλά (αφαιρέθηκαν οι συμβουλευτικές από τη βάση του πρώτου).

 
Για την τάξη μεγέθους: ο ίδιος ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχε υπολογίσει ότι 1% απόδοση στις δημόσιες συμβάσεις αντιστοιχεί σε 20 δισ. ευρώ τον χρόνο για την ΕΕ. Το 1% της ελληνικής υπογεγραμμένης αξίας είναι περίπου 156 εκατ., στο κάτω μέρος του εύρους μας. Δεν πρόκειται για έσοδο που θα φανεί σε γραμμή προϋπολογισμού· είναι αποφυγή υπερπληρωμής.

Κοινές παραγγελίες. Η ισχυρότερη μέτρηση της βιβλιογραφίας προέρχεται από την Ιταλία: φορείς που αγόραζαν μέσω της κεντρικής αρχής Consip εξοικονόμησαν κατά μέσο όρο 28% στην τιμή (Bandiera, Prat, Valletti, 2009), ενώ οι φορείς που δεν αγόραζαν από αυτήν είδαν τις τιμές τους να πέφτουν επιπλέον κατά 17,7% (Lotti, Spagnolo και συν., 2022· νεότερη εκδοχή: 22%). Δεν τη μεταφέρουμε αυτούσια: αφορά συγκεκριμένα αγαθά και μια άλλη αγορά και εποχή, και η εξοικονόμηση μειώνεται όταν η προσφορά είναι συγκεντρωμένη, κάτι που ισχύει σε κλάδους της ελληνικής αγοράς. Γι’ αυτό υποθέτουμε 8–15%, δηλαδή το μισό ή λιγότερο. Ο πιο αβέβαιος μοχλός είναι ο δεύτερος, γιατί δεν διαθέτουμε ελληνική μέτρηση. Η ίδια η πλατφόρμα μπορεί να μετατρέψει την εκτίμηση σε μέτρηση: με τα δεδομένα ΚΗΜΔΗΣ και Διαύγειας υπολογίζεται το πραγματικό ποσοστό επαναλαμβανόμενων αγορών και η διασπορά τιμών ανά είδος και φορέα.

 

2. Ποιος αποφασίζει, ποιος εγκρίνει, ποιος ελέγχει: η πρότασή μας

Ονομαστικός υπεύθυνος σε κάθε απευθείας ανάθεση, με υποχρεωτική και δημοσιευμένη έρευνα αγοράς. Οι καταγγελίες που δέχτηκε η ΕΑΔΗΣΥ αφορούν κυρίως αναθέσεις χωρίς την ενδεδειγμένη έρευνα αγοράς, όπως καταγράφει η Επιτροπή.

Αθροιστικό ετήσιο όριο ανά ζεύγος φορέα –ανάδοχος. Πέρα από ένα ποσό, υποχρεωτικός διαγωνισμός ή δημοσιευμένη αιτιολόγηση. Στοχεύει τον κατακερματισμό και όχι την ευελιξία.

Κεντρική προμήθεια των τυποποιημένων ειδών μέσω των υφιστάμενων κεντρικών φορέων προμηθειών.

Δημοσιευμένος ετήσιος δείκτης κινδύνου ανά φορέα από την ΕΑΔΗΣΥ: ποσοστό διαγωνισμών με έναν προσφέροντα, επαναλαμβανόμενοι νικητές, ενδείξεις κατακερματισμού. Ο έλεγχος να ξεκινά από εκεί που τον δείχνει ο δείκτης και όχι μόνο από την καταγγελία.

Στόχος: το ποσοστό των διαγωνισμών με έναν προσφέροντα να πέσει από 58% σε 40% έως το 2028 και σε 30% έως το 2030, κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 27%. Ο νόμος 5218/2025, που προβλέπει εκπαίδευση και πιστοποίηση των υπαλλήλων που χειρίζονται συμβάσεις, είναι η σωστή αρχή· μένει να φανεί στους αριθμούς.

 

3. Ελληνικά προϊόντα και υποχρεωτική συμμετοχή ελληνικών εταιρειών: η σαφής απάντηση

Δεν μπορεί να θεσπιστεί. Ποσόστωση υπέρ ελληνικών προϊόντων ή υποχρεωτική συμμετοχή ελληνικών εταιρειών σε δημόσιους διαγωνισμούς συγκρούεται με τις αρχές της ίσης μεταχείρισης και της απαγόρευσης διακρίσεων των ευρωπαϊκών κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις και με την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών και υπηρεσιών. Το ευρωπαϊκό χρήμα δεν ανέχεται ούτε τις απευθείας αναθέσεις σε μεγάλα προγράμματα: Τα Νέα καταγράφουν την περίπτωση του ΑΙΓΙΣ των 2,1 δισ., όπου, σύμφωνα με δημοσιογραφικές πηγές, ο αρχικός σχεδιασμός με απευθείας αναθέσεις δεν μπορούσε να προχωρήσει γιατί η Κομισιόν δεν θα χρηματοδοτούσε. Πολύ περισσότερο δεν θα ανεχόταν εθνική ποσόστωση.

 
Η ελληνική συμμετοχή όμως δεν χρειάζεται ποσόστωση για να αυξηθεί· χρειάζεται καλύτερο σχεδιασμό. Πέντε δρόμοι, νόμιμοι και αποδοτικοί:

Τμήματα και σχεδιασμός φιλικός προς τις ΜΜΕ. Η Ελλάδα διαιρεί σε τμήματα το 47% των διαδικασιών (ΕΕ: 32%) και οι ΜΜΕ κερδίζουν το 76% των συμβάσεων (ΕΕ: 71%), σύμφωνα με τον Πίνακα Αποτελεσμάτων του 2024. Το ζητούμενο δεν είναι η συμμετοχή τους, είναι ότι συχνά δεν προσφέρουν περισσότερες από μία.

Κριτήρια πέρα από τη χαμηλότερη τιμή. Φρεσκάδα, χρόνος παράδοσης, ασφάλεια εφοδιασμού και κόστος κύκλου ζωής είναι κριτήρια ουδέτερα ως προς την εθνικότητα, όπου οι ελληνικοί παραγωγοί έχουν πραγματικό πλεονέκτημα. Σύμφωνα με νομική ανάλυση του J360, η Κομισιόν προτείνει ήδη τουλάχιστον 30% μη τιμολογιακά κριτήρια.

Ευρωπαϊκή προτίμηση. Στις 9 Σεπτεμβρίου 2026 η Επιτροπή πρότεινε ενιαίο κανονισμό δημοσίων συμβάσεων με μηχανισμό «Buy European» για στρατηγικούς τομείς. Η πρόταση βρίσκεται στην αρχή της νομοθετικής διαδικασίας. Η ελληνική προτίμηση περνά από εκεί: η κυβέρνηση πρέπει να καταθέσει εγκαίρως κατάλογο τομέων όπου η χώρα διαθέτει ανταγωνιστική παραγωγή.

Άμυνα και ασφάλεια. Οι ειδικοί κανόνες (οδηγία 2009/81/ΕΚ, άρθρο 346 ΣΛΕΕ) αφήνουν περιθώριο εθνικής στρατηγικής όπου τα ουσιώδη συμφέροντα ασφάλειας το δικαιολογούν, και μόνο εκεί.

Μέτρηση αντί ποσόστωσης. Να δημοσιεύεται ετησίως το μερίδιο της αξίας των αναθέσεων που καταλήγει σε ελληνικές ΜΜΕ και ελληνικές εταιρείες ανά τομέα, με σύνδεση ΚΗΜΔΗΣ και ΓΕΜΗ, όπως ήδη κάνει σε μικρότερη κλίμακα το diafaneia.ai. Δημοσιευμένο τέτοιο ποσοστό δεν εντοπίσαμε κατά τη σύνταξη.

 

4. Το ολιστικό συμπέρασμα

Η εικόνα που προκύπτει είναι συνεκτική. Το ελληνικό Δημόσιο αγοράζει πολλά, γρήγορα και κατακερματισμένα, από λίγους, χωρίς να βλέπει κανείς το σύνολο. Ο πρώτος και φθηνότερος μοχλός δεν είναι η περικοπή· είναι η ορατότητα του συνόλου. Τα 140–380 εκατ. ετησίως δεν είναι στόχος, είναι ο λόγος για να γίνει η ορατότητα πολιτική: ένα ποσό αυτής της τάξης δικαιολογεί ευθέως την επένδυση σε ανάγνωση και έλεγχο. Και το πιο άμεσο βήμα δεν απαιτεί νόμο: να χρησιμοποιήσουν ΕΑΔΗΣΥ, Εθνική Αρχή Διαφάνειας και Ελεγκτικό Συνέδριο την ίδια ανάγνωση που σήμερα προσφέρεται δωρεάν σε κάθε πολίτη.

 
Σημείωση: Το ΚΗΜΔΗΣ είναι το Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων: το επίσημο μητρώο όπου καταχωρούνται οι δημόσιες συμβάσεις (προκηρύξεις, αναθέσεις, συμβάσεις, με αντισυμβαλλόμενο και ποσό).

«Υπογεγραμμένη αξία» σημαίνει το άθροισμα των συμβάσεων που υπογράφηκαν στο διάστημα αναφοράς, όπως καταγράφονται στο ΚΗΜΔΗΣ. Δεν είναι το σύνολο των πληρωμών ούτε η συνολική δημόσια δαπάνη. Μια σύμβαση πολυετούς διάρκειας μπορεί να μετρήσει ολόκληρη στη χρονιά της υπογραφής, και δαπάνες που δεν περνούν από σύμβαση δεν εμφανίζονται. Γι’ αυτό στην εκτίμηση γράφουμε ότι η πραγματική βάση είναι μεγαλύτερη και το περιθώριο εξοικονόμησης δυνητικά ανώτερο.

Το ΚΗΜΔΗΣ διαφέρει από τη Διαύγεια: η Διαύγεια αναρτά πράξεις με ΑΔΑ, ενώ το ΚΗΜΔΗΣ είναι το μητρώο των συμβάσεων. Το diafaneia.ai αντλεί στοιχεία και από τα δύο.

 
Η διαφάνεια έχει δύο χρήστες. Ο δεύτερος είναι ο καρτελίστας.

Το εργαλείο που φωτίζει τον διεφθαρμένο φωτίζει και τον συμπράττοντα. Η ίδια χαρτογράφηση «ποιος παίρνει τι από ποιον» που δίνει εικόνα στον πολίτη δίνει σε μια ομάδα προμηθευτών, που μοιράζονται σιωπηρά μια αγορά, τη δυνατότητα να ελέγχουν αν ο καθένας τηρεί τη συμφωνία. Ο ΟΟΣΑ το αναγνωρίζει στις κατευθυντήριες γραμμές του κατά της νόθευσης των διαγωνισμών: η υπερβολική διαφάνεια μπορεί να διευκολύνει τη σύμπραξη.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται λιγότερη διαφάνεια. Χρειάζεται διαφάνεια με σχεδιασμό: ανάλυση σχέσεων και μοτίβων ανοιχτή στον πολίτη και τον δημοσιογράφο, αλλά στοιχεία τιμών και ηττημένων προσφερόντων σε συγκεντρωτική μορφή ή με χρονική καθυστέρηση, εκεί όπου η αγορά είναι μικρή και οι προμηθευτές λίγοι.

Η άλλη όψη είναι εξίσου παραγνωρισμένη: ο πιο αποτελεσματικός χρήστης δεν είναι ο πολίτης αλλά ο υποψήφιος προσφέρων, ο μόνος με οικονομικό κίνητρο να προσφύγει. Σε μια αγορά όπου το 58% των διαγωνισμών έχει έναν προσφέροντα, ένα εργαλείο που λέει σε μια επιχείρηση «αυτός ο φορέας έδωσε δεκατέσσερις αναθέσεις στην ίδια εταιρεία» αλλάζει την απόφαση συμμετοχής. Το ερώτημα που αξίζει να τεθεί στον δημιουργό δεν είναι «πόσους χρήστες έχεις;» αλλά «ποιοι είναι;».

 
Πηγές και μεθοδολογική σημείωση

Insomnia.gr, «Με ερωτήσεις σε απλά ελληνικά και πηγή σε κάθε ποσό, το diafaneia.ai κάνει κατανοητά τα δεδομένα της Διαύγειας» (insomnia.gr)· Newsbeast, 9/10/2026, Γ. Σαρρής, «Ένας 25χρονος βάζει την τεχνητή νοημοσύνη να ψάχνει 72 εκατ. έγγραφα της Διαύγειας…», με αναφορά σε ρεπορτάζ της Καθημερινής· λογαριασμός @diafaneiaAI στο Χ.

Τα Νέα, 27/3/2026, Γ. Χ. Παπαδόπουλος, «Απευθείας αναθέσεις ύψους 2,2 δισ. ευρώ σε λιγότερο από έναν χρόνο» (στοιχεία ΚΗΜΔΗΣ· έρευνα Vouliwatch).

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Έκθεση Κράτους Δικαίου 2026, κεφάλαιο Ελλάδας, SWD(2026) 908, 17.7.2026· Single Market and Competitiveness Scoreboard, Ελλάδα· ερώτηση βουλευτή Α. Κουρουπάκη, 20.7.2026 (για τα ποσοστά 58% και 27%, 45% και 30%).

Bandiera, Prat, Valletti (2009)· Lotti, Muco, Spagnolo, Valletti, «Indirect Savings from Public Procurement Centralization», CEPR DP17019 / VoxEU.

Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών (mitos.gov.gr) για τον ΕΣΗΔΗΣ από 1.10.2025· Weinhold Legal και J360 για την πρόταση της Επιτροπής της 9.9.2026· OECD, Guidelines for Fighting Bid Rigging in Public Procurement (2025)· lawspot.gr για τον έλεγχο της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας και τον προσυμβατικό έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Μεθοδολογία. Τα ποσοστά υπολογίστηκαν από τους αριθμούς του ΚΗΜΔΗΣ όπως δημοσιεύτηκαν. Η ετησιοποίηση του 2025 γίνεται με πολλαπλασιασμό επί 12/10. Το ΚΗΜΔΗΣ καταγράφει υπογεγραμμένες συμβάσεις και δεν ταυτίζεται με τη συνολική δαπάνη. Ο μέσος όρος των 690 συμβάσεων την ημέρα υπολογίστηκε επί 304 ημερολογιακών ημερών. Οι εκτιμήσεις του πίνακα 1 είναι υποθέσεις εργασίας και δεν έχουν ελεγχθεί σε ελληνικά στοιχεία τιμών.

 
Συντακτική σημείωση & πολιτική AI: Κάθε δημοσιευμένο άρθρο στο  mywaypress.gr αποτελεί προϊόν ουσιαστικού συντακτικού ελέγχου και ανθρώπινης επιμέλειας, η οποία φέρει την αποκλειστική συντακτική ευθύνη του περιεχομένου (EU AI Act, Art. 50.4). Τηρούμε πλήρως τους κανόνες διαφάνειας και τις εκάστοτε οδηγίες των Εθνικών Αρχών Εποπτείας της Αγοράς.

 
Info photo:  Κωνσταντίνος-Ηλίας Ντούνης

 
Ανάλυση και σύνθεση: mywaypress.gr

 
© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει