Η σημερινή αυτοβοήθεια μας μαθαίνει να γινόμαστε όλοι αγενείς;

Από την Emma Goldberg

Ένα νέο κύμα μπεστ σέλερ στον χώρο της αυτοβοήθειας προωθεί μια σαφή γραμμή: θέστε όρια, προστατεύστε την εσωτερική σας γαλήνη και σταματήστε να ανησυχείτε για το πώς θα ευχαριστήσετε τους άλλους. Αυτή η εσωστρεφής στροφή, που κυριαρχεί στα σύγχρονα βιβλιοπωλεία, θέτει ένα καίριο ερώτημα: μήπως, τελικά, η σύγχρονη κουλτούρα αυτοβοήθειας μας διδάσκει απλώς να γινόμαστε λίγο πιο αγενείς;.

 
Η νέα βίβλος του εγώ

Βιβλία με τίτλους όπως «Το Θάρρος να μην είσαι Αρεστός» (The Courage to Be Disliked) και «Θέσε Όρια, Βρες Γαλήνη» (Set Boundaries, Find Peace) συμβουλεύουν τους αναγνώστες να μη διστάζουν να απογοητεύουν τους γύρω τους, να αγνοούν κλήσεις από ενοχλητικούς φίλους και να μη φοβούνται να θεωρηθούν οι «κακοί» της υπόθεσης. Αυτή η τάση βρίσκει γόνιμο έδαφος σε μια εποχή όπου η γλώσσα της ψυχοθεραπείας περί «ορίων» και απομάκρυνσης «τοξικών» ανθρώπων έχει διαποτίσει την καθημερινότητα. Το μήνυμα είναι σαφές: η απάντηση στις σύγχρονες προκλήσεις είναι η ανυποχώρητη επικέντρωση στο προσωπικό συμφέρον.

Αυτή η φιλοσοφία δεν περιορίζεται σε εξειδικευμένους τίτλους. Ακόμα και ευρύτερα μπεστ σέλερ όπως το «The Subtle Art of Not Giving a F*ck», που βρίσκεται στις λίστες για πάνω από 300 εβδομάδες, ή το «Atomic Habits», προωθούν την ιδέα της εστίασης σε μικρές, ατομικές αλλαγές αντί για περίπλοκες μακρο-κοινωνικές παρεμβάσεις. Η κεντρική ιδέα είναι ότι η βελτίωση του εαυτού είναι πιο σημαντική από την ενασχόληση με τις επιθυμίες ή τα προβλήματα των άλλων.

 
Ένας καθρέφτης της εποχής

Ιστορικά, το είδος της αυτοβοήθειας λειτουργεί ως καθρέφτης των κοινωνικών αναγκών της εκάστοτε εποχής.

• Δεκαετία του 1930: Εν μέσω της Μεγάλης Ύφεσης, το βιβλίο του Dale Carnegie «Πώς να Κερδίζεις Φίλους και να Επηρεάζεις Ανθρώπους» (How to Win Friends and Influence People) έγινε τεράστια επιτυχία, έχοντας πουλήσει πάνω από 30 εκατομμύρια αντίτυπα. Σε μια εποχή οικονομικής ανασφάλειας, η συνταγή του Carnegie ήταν εξωστρεφής: κατεύναζε τους άλλους, κάνε κομπλιμέντα και χαμογέλα με το ζόρι για να πετύχεις.
• Δεκαετία του 1960: Σε μια περίοδο κοινωνικής αναταραχής με αύξηση των διαζυγίων και αμφισβήτηση των παραδοσιακών δομών, οι στήλες συμβουλών των δίδυμων αδελφών “Dear Abby” και “Ann Landers” προσέφεραν μια αίσθηση επιστροφής σε έναν κόσμο με αυστηρές κοινωνικές υποχρεώσεις και ιπποτικούς κανόνες, καθησυχάζοντας τους αναγνώστες.
• Σήμερα (2025): Στη σημερινή εποχή του διαδικτυακού διχασμού και της συνεχούς έκθεσης σε εικόνες κρίσεων και καταστροφών, η συμβουλή είναι η εσωστρέφεια. Η πανδημία του Covid-19 άφησε πίσω της μια «ατομικιστική μέθη», όπου η άρνηση κανόνων για το κοινό καλό (όπως οι μάσκες) ενίσχυσε την ιδέα της προσωπικής αυτονομίας έναντι της συλλογικής ευθύνης.

Από τη θεωρία στο σλόγκαν του TikTok

Η στρατηγική των συγγραφέων αυτών των βιβλίων είναι συχνά πιο σύνθετη από ό,τι αφήνουν να εννοηθεί οι τίτλοι τους. Για παράδειγμα, η ψυχολόγος Dr. Ingrid Clayton, συγγραφέας του «Fawning», εξηγεί ότι ορισμένοι άνθρωποι έχουν μάθει λόγω τραυματικών εμπειριών να προσπαθούν διαρκώς να ευχαριστούν τους άλλους, και η προτροπή της είναι να αντισταθούν σε αυτή την τάση και να θέσουν τις δικές τους ανάγκες σε προτεραιότητα.

Ωστόσο, στο διαδίκτυο, αυτές οι αποχρώσεις χάνονται και τα μηνύματα ισοπεδώνονται. Influencers στο TikTok συγκεντρώνουν εκατομμύρια προβολές προτρέποντας τους ακολούθους τους απλώς να «προστατεύσουν την ειρήνη τους» (protect your peace). Η φράση αυτή γίνεται άλλοθι για την αποστασιοποίηση από ανθρώπους και καταστάσεις που «μας αδειάζουν ενεγειακά». Σε ακραίες περιπτώσεις, αυτό οδηγεί σε αντικοινωνικές συμπεριφορές, όπως στην περίπτωση μιας influencer που συμβούλευσε τους 500.000 ακολούθους της να αποφεύγουν την παρακολούθηση ειδήσεων για να προστατεύσουν την εσωτερική τους γαλήνη.

 
Η κρυφή πολιτική της αυτοβελτίωσης

Η αυτοβοήθεια ήταν πάντα ένα «ύπουλα πολιτικό είδος». Σήμερα, ο τόνος της εσωστρέφειας συναντάται συχνά σε δεξιόστροφα podcasts, όπου η εμμονή με την ατομική βελτίωση (διατροφή, άσκηση, ύπνος) λειτουργεί ως υποκατάστατο της κοινωνικής δράσης. Στη λεγόμενη «manosphere», influencers προτρέπουν τους άνδρες να σηκώνουν βάρη και να στρώνουν το κρεβάτι τους, ενώ στη «womanosphere» οι γυναίκες καλούνται να τρώνε περισσότερη πρωτεΐνη για να βελτιώσουν τη γονιμότητά τους. Σταδιακά, οι συμβουλές διατροφής και φυσικής κατάστασης μετατρέπονται σε πολιτικές τοποθετήσεις και μονολόγους κατά του φεμινισμού.

Η Dr. Clayton παραδέχεται ότι κάθε ιδέα μπορεί να οδηγηθεί στα άκρα, αν και δεν είναι αυτός ο σκοπός της δουλειάς της. Υποστηρίζει ότι για κάποιους, η αποστασιοποίηση μπορεί να είναι ένα αναγκαίο στάδιο για να ανακτήσουν δυνάμεις προτού επαναδραστηριοποιηθούν κοινωνικά.

Το τελικό αποτέλεσμα, ωστόσο, μπορεί να είναι ένας φαύλος κύκλος. Όσο περισσότεροι άνθρωποι υιοθετούν την τακτική της «προστασίας της ειρήνης τους», τόσο περισσότεροι φίλοι και γνωστοί τους θα αισθάνονται παραμελημένοι και απογοητευμένοι. Αυτοί οι άνθρωποι, με τη σειρά τους, ενδέχεται να αναζητήσουν βοήθεια… αγοράζοντας τα ίδια βιβλία αυτοβοήθειας, τροφοδοτώντας έτσι αέναα την εκδοτική βιομηχανία.

 
Με πληροφορίες από nytimes.com

mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.