Κατευνασμός Μονάχου, Ουκρανία, και ιστορικές παραλληλίες

Τὸ κείμενο τοῦ Timothy Snyder (snyder.substack.com) ἀναλύει τὴν πιθανὴ ἐπανάληψη τῆς πολιτικῆς τοῦ κατευνασμοῦ, ὅπως ἐμφανίστηκε στὸ Μόναχο τὸ 1938, στὴ σύγχρονη κρίση στὴν Οὐκρανία. Συγκρίνει τὶς τακτικὲς τοῦ Χίτλερ καὶ τοῦ Πούτιν ἀναφορικὰ μὲ τὴν ἀμφισβήτηση τῆς νομιμότητας τῶν ἀντίστοιχων κρατῶν, τῆς Τσεχοσλοβακίας καὶ τῆς Οὐκρανίας. Ὑποστηρίζει ὅτι ἡ ἀντίσταση τῆς Οὐκρανίας ἔχει ἀποτρέψει τὴν ἐξάπλωση τοῦ πολέμου, ὅπως ἡ ἀντίσταση τῆς Τσεχοσλοβακίας θὰ μποροῦσε νὰ ἔχει ἀποτρέψει τὸν Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ἐπιπλέον, ἐπισημαίνει ὅτι ἡ πολιτικὴ τοῦ κατευνασμοῦ ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῶν ΗΠΑ, ἰδίως ὑπὸ τὴν διακυβέρνηση Trump-Musk, ἐνδέχεται νὰ ὁδηγήσει σὲ ἐπιδείνωση τῆς κατάστασης καὶ σὲ περαιτέρω συγκρούσεις. Τέλος, ὑπογραμμίζει τὴ σημασία τῆς ἀποτροπῆς τῆς ρωσικῆς νίκης, ἡ ὁποία θὰ ἐνίσχυε τὴν ἐπιθετικότητα καὶ τὸν πυρηνικὸ πολλαπλασιασμὸ.

1. Τι είναι ο κατευνασμός και γιατί συνδέεται με το Μόναχο το 1938;

Ο κατευνασμός είναι μια πολιτική παραχωρήσεων προς έναν επιτιθέμενο με την ελπίδα να αποφευχθεί ο πόλεμος. Στο Μόναχο το 1938, η Βρετανία και η Γαλλία επέτρεψαν στη Γερμανία να προσαρτήσει τμήματα της Τσεχοσλοβακίας, σε μια προσπάθεια να κατευνάσουν τον Χίτλερ και να αποτρέψουν έναν ευρύτερο πόλεμο. Αυτή η πολιτική θεωρείται γενικά αποτυχημένη, καθώς ενθάρρυνε τον Χίτλερ και οδήγησε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

2. Ποιες ομοιότητες υπάρχουν μεταξύ της κατάστασης στην Τσεχοσλοβακία το 1938 και στην Ουκρανία σήμερα;

Σύμφωνα με το κείμενο, υπάρχουν πολλές ομοιότητες: και στις δύο περιπτώσεις, ο επιτιθέμενος (Χίτλερ και Πούτιν) αμφισβήτησε τη νομιμότητα του κράτους (Τσεχοσλοβακία και Ουκρανία), ισχυριζόμενος ότι δεν έχουν δικαίωμα ύπαρξης, ότι οι ηγέτες τους δεν έχουν το δικαίωμα να κυβερνούν, και ότι οι εθνικές μειονότητες δικαιολογούν την επέμβαση. Και στις δύο περιπτώσεις, ο επιτιθέμενος προετοίμασε στρατιωτικά μια γρήγορη επίθεση και ενεργοποίησε πράκτορες εντός της χώρας.

3. Πώς θα μπορούσε να είχε αλλάξει η ιστορία εάν η Τσεχοσλοβακία είχε αντισταθεί το 1938;

Το κείμενο υποστηρίζει ότι εάν η Τσεχοσλοβακία είχε αντισταθεί, ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, τουλάχιστον με τη μορφή που τον γνωρίζουμε, θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί. Η αντίσταση της Τσεχοσλοβακίας θα είχε δυσκολέψει την Γερμανία στρατιωτικά και οικονομικά, θα είχε αποτρέψει τη σύναψη του Συμφώνου Μολότωφ-Ρίμπεντροπ με τη Σοβιετική Ένωση και θα είχε καταστήσει αδύνατη την πολιτική του κατευνασμού.

4. Ποια ήταν η σημασία της αντίστασης της Ουκρανίας το 2022;

Η αντίσταση της Ουκρανίας στην ρωσική εισβολή το 2022 απέτρεψε έναν ευρύτερο πόλεμο, εξασθένησε τον ρωσικό στρατό, απέσπασε ρωσικές δυνάμεις από τα σύνορα του ΝΑΤΟ και απέτρεψε την εξάπλωση των πυρηνικών όπλων. Με την επιτυχή αντίσταση με συμβατικά όπλα, η Ουκρανία έδειξε ότι δεν είναι απαραίτητα τα πυρηνικά όπλα για να αντισταθεί κανείς σε μια πυρηνική δύναμη.

5. Ποιοι είναι οι κίνδυνοι του κατευνασμού της Ρωσίας σήμερα;

Ο κατευνασμός της Ρωσίας, σύμφωνα με το κείμενο, θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν ευρύτερο πόλεμο. Εάν η Ρωσία καταστρέψει την Ουκρανία, θα γίνει μια πολύ ισχυρότερη δύναμη, με πρόσβαση στους πόρους της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένου του στρατού της, της γεωργίας, των ορυκτών και των λιμανιών. Αυτό θα ενθάρρυνε τη Ρωσία να συνεχίσει την επιθετικότητά της στην Ευρώπη και αλλού, και θα οδηγούσε στην εξάπλωση των πυρηνικών όπλων.

6. Ποια είναι η τρέχουσα αμερικανική πολιτική απέναντι στην Ουκρανία και πώς συνδέεται με τον κατευνασμό;

Σύμφωνα με το κείμενο, η αμερικανική πολιτική υπό την κυβέρνηση Musk-Trump έχει μετατοπιστεί προς τον κατευνασμό της Ρωσίας. Αυτή η πολιτική περιλαμβάνει την παραχώρηση ουκρανικών εδαφών στη Ρωσία και τον περιορισμό της ουκρανικής κυριαρχίας, κάτι που θα μπορούσε να ενθαρρύνει τη ρωσική επιθετικότητα και να οδηγήσει σε έναν ευρύτερο πόλεμο. Το κείμενο υπογραμμίζει ότι η αμερικανική πολιτική κάνει τα πράγματα πιο δύσκολα για την Ουκρανία και πιο εύκολα για τη Ρωσία.

7. Πώς η αντίσταση της Ουκρανίας “ανέστειλε” το 1938;

Η αντίσταση της Ουκρανίας έχει δημιουργήσει μια κατάσταση όπου, όπως και το 1938, υπάρχει μια απειλή πολέμου, αλλά ένας ευρύτερος πόλεμος έχει ακόμη αποφευχθεί. Με την αντίστασή της, η Ουκρανία έχει κερδίσει χρόνο και έχει αποτρέψει μια ακόμη χειρότερη κατάσταση (έναν ευρύτερο πόλεμο), όπως συνέβη το 1939 μετά τον κατευνασμό του Μονάχου.

8. Τι μάθημα μπορούμε να πάρουμε από την ιστορία σχετικά με την Ουκρανία και τον κατευνασμό;

Το βασικό μάθημα είναι ότι ο κατευνασμός ενός επιτιθέμενου δεν είναι μια βιώσιμη λύση και μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη σύγκρουση. Η ιστορία της Τσεχοσλοβακίας το 1938 δείχνει ότι η αντίσταση, ακόμη και σε δύσκολες συνθήκες, μπορεί να αλλάξει την πορεία της ιστορίας και να αποτρέψει έναν ευρύτερο πόλεμο. Η αντίσταση της Ουκρανίας σήμερα δείχνει ότι η υποστήριξη σε μια χώρα που αμύνεται μπορεί να αποτρέψει την επιθετικότητα και να διατηρήσει την ειρήνη.

 
Ποιες είναι οι κεντρικές παραλληλίες μεταξύ της προσέγγισης του Μονάχου το 1938 και του 2025;

Οι κεντρικές παραλληλίες μεταξύ της προσέγγισης του Μονάχου το 1938 και του 2025 είναι οι εξής:

• Άρνηση της νομιμότητας του κράτους. Το 1938, ο Χίτλερ αρνήθηκε τη νομιμότητα του Τσεχοσλοβακικού κράτους. Το 2022, ο Πούτιν αρνήθηκε τη νομιμότητα του Ουκρανικού κράτους. Και οι δύο ηγέτες ισχυρίστηκαν ότι οι χώρες αυτές ήταν τεχνητές δημιουργίες και ότι οι ηγέτες τους δεν είχαν δικαίωμα να κυβερνούν.
• Επεμβάσεις με πρόσχημα τις εθνικές μειονότητες. Ο Χίτλερ χρησιμοποίησε την ύπαρξη γερμανικής μειονότητας στην Τσεχοσλοβακία ως δικαιολογία για να επέμβει στην πολιτική της χώρας. Ομοίως, ο Πούτιν χρησιμοποίησε την ύπαρξη ρωσικής μειονότητας στην Ουκρανία ως δικαιολογία για να επέμβει.
• Προετοιμασίες για στρατιωτική δράση. Τόσο ο Χίτλερ το 1938 όσο και ο Πούτιν το 2021 διέταξαν τις στρατιωτικές τους δυνάμεις να προετοιμαστούν για μια γρήγορη επίθεση εναντίον της Τσεχοσλοβακίας και της Ουκρανίας αντίστοιχα. Επίσης, ενεργοποίησαν πράκτορες μέσα στις χώρες αυτές.
• Πολιτική κατευνασμού. Το 1938, η Βρετανία και η Γαλλία ακολούθησαν μια πολιτική κατευνασμού προς τη Γερμανία, παραχωρώντας εδάφη της Τσεχοσλοβακίας στη Γερμανία. Το 2025, υπάρχει μια παρόμοια τάση κατευνασμού προς τη Ρωσία, με κάποιους να προτείνουν την παραχώρηση ουκρανικών εδαφών στη Ρωσία.
• Συνάντηση στο Μόναχο. Υπήρξε μια συνάντηση στο Μόναχο το 1938, όπου αποφασίστηκε η παραχώρηση εδαφών της Τσεχοσλοβακίας στη Γερμανία. Το 2025, υπάρχει μια νέα συνάντηση στο Μόναχο για να συζητηθεί η Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία.
• Ομοιότητες στις ενέργειες των ηγετών. Το 1938, ο Τσέχος Πρόεδρος Μπένες αναμενόταν να εγκαταλείψει την Πράγα. Το 2022, ο Ουκρανός Πρόεδρος Ζελένσκι αναμενόταν να εγκαταλείψει το Κίεβο. Και οι δύο ηγέτες επέλεξαν να αντισταθούν.

 
Ποιο είναι το σχέδιο του Musk-Trump για την Ουκρανία;

Σύμφωνα με τις πηγές, η πολιτική των Musk-Trump φαίνεται να κινείται προς την κατεύθυνση του κατευνασμού της Ρωσίας, αλλά δεν υπάρχει σαφής και λεπτομερής περιγραφή του σχεδίου τους για την Ουκρανία. Ωστόσο, οι πηγές υποδεικνύουν τα ακόλουθα στοιχεία σχετικά με την προσέγγισή τους:

• Κατευνασμός της Ρωσίας: Η πολιτική των Musk-Trump φαίνεται να υποστηρίζει τον κατευνασμό της Ρωσίας. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να είναι πρόθυμοι να κάνουν παραχωρήσεις στη Ρωσία, όπως η παραχώρηση εδαφών ή η μείωση της κυριαρχίας της Ουκρανίας.
• Επίκριση της Ουκρανίας: Ο Trump και οι υποστηρικτές του φαίνεται να αντιμετωπίζουν την Ουκρανία ως πηγή προβλημάτων και όχι ως μέρος της λύσης. Θεωρούν ότι η Ουκρανία είναι ενοχλητική και δεν αναγνωρίζουν τη σημασία της αντίστασής της.
• Προτεραιότητα σε μια γρήγορη λύση: Η κυβέρνηση Trump επιθυμεί μια γρήγορη λύση στην σύγκρουση, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε βιαστικές αποφάσεις και παραβλέψεις σημαντικών πτυχών του προβλήματος.
• Έλλειψη προετοιμασίας: Οι πηγές υποδηλώνουν ότι η αμερικανική πλευρά μπορεί να μην είναι καλά προετοιμασμένη για τις διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία, λόγω της γενικής αναταραχής στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση.
• Ενδεχόμενη ανατροπή: Η πολιτική των ΗΠΑ δεν είναι απαραίτητα συνεπής και μπορεί να μην επιτύχει τους στόχους της. Η συμμετοχή της Ουκρανίας και της Ευρώπης είναι απαραίτητη για την επίτευξη μιας συμφωνίας.

Συνολικά, το σχέδιο των Musk-Trump για την Ουκρανία φαίνεται να βασίζεται στην ιδέα του κατευνασμού της Ρωσίας, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται παραχωρήσεις σε βάρος της Ουκρανίας. Ωστόσο, οι πηγές υπογραμμίζουν ότι μια τέτοια πολιτική ενέχει σημαντικούς κινδύνους και μπορεί να οδηγήσει σε αρνητικές συνέπειες μακροπρόθεσμα.