Κλάδος Κατασκευών: Σημαντικές αβεβαιότητες, προκλήσεις και απουσία εθνικού στρατηγικού σχεδιασμού

Τάσεις, προκλήσεις και προοπτικές ανάπτυξης των Κατασκευών στην Ελλάδα – 2025

Μια πρόσφατη μελέτη του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), με τίτλο «Τάσεις, προκλήσεις και προοπτικές ανάπτυξης των Κατασκευών στην Ελλάδα – 2025», αναδεικνύει την ισχυρή ανάκαμψη και τις θετικές προοπτικές ανάπτυξης του τομέα των Κατασκευών στην Ελλάδα, παράλληλα επισημαίνοντας σημαντικές αβεβαιότητες και προκλήσεις. Η μελέτη παρουσιάστηκε σε εκδήλωση που διοργανώθηκε από το Ταμείο Μηχανικών Εργοληπτών Δημοσίων Έργων (ΤΜΕΔΕ), το Ινστιτούτο ΤΕΕ-ΤΜΕΔΕ και το ΙΟΒΕ.

Δυναμική ανάπτυξη του κλάδου

Ο κλάδος των κατασκευών έχει σημειώσει μεγάλη ανάπτυξη, με υπερδιπλασιασμό του αντικειμένου από το 2020 έως το 2024, και αναμένεται περαιτέρω ανάπτυξη μέχρι το 2026, ωθούμενος από εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους. Η αξία παραγωγής του κλάδου εκτιμάται ότι έφτασε τα €15,7 δισ. το 2024, έναντι €7,2 δισ. το 2020. Οι επενδύσεις σε κατασκευές αντιπροσώπευαν το 6,0% του ΑΕΠ το 2024, αυξημένες από 4,0% το 2020, αν και εξακολουθούν να υπολείπονται σημαντικά του 14,7% που καταγράφηκε το 2007.

Οι δημόσιες επενδύσεις σε υποδομές και κτιριακά έργα ανήλθαν σε €4,14 δισ. το 2023, διπλασιάζοντας το μέγεθός τους από το 2019, και αναμένεται περαιτέρω αύξηση έως το 2026. Η συνολική αξία των υπογεγραμμένων συμβάσεων δημοσίων έργων αυξήθηκε από €2,3 δισ. το 2018 σε €5,3 δισ. το 2024, με το υψηλότερο ποσό να καταγράφεται το 2023 (€6,2 δισ.). Το ανεκτέλεστο υπόλοιπο των μεγαλύτερων εταιρειών του κλάδου έφτασε τα €13,07 δισ. το 2024, σχεδόν διπλάσιο του μέσου όρου της περιόδου 2018-2022. Με τις προς υπογραφή συμβάσεις, το ανεκτέλεστο υπόλοιπο ανέρχεται σε €17,36 δισ..

Σημαντική αύξηση σημειώθηκε και στις οικοδομικές άδειες, με 46,9 χιλ. νέες κατοικίες το 2024, αύξηση 32% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Συνολικά, από το 2018 έως το 2024 εκδόθηκαν άδειες για 191 χιλ. κατοικίες.

Προκλήσεις και αβεβαιότητες

Παρά τη θετική πορεία, ο κλάδος αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις. Η αβεβαιότητα που προκλήθηκε από την αντισυνταγματικότητα ευνοϊκών ρυθμίσεων του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (Ν.Ο.Κ.) από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), καθώς και οι πολεοδομικοί περιορισμοί στην εκτός σχεδίου δόμηση, έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στις επενδύσεις, κυρίως σε κατοικίες. Η ανοδική τάση στην έκδοση οικοδομικών αδειών αντιστράφηκε τους πρώτους μήνες του 2025, με μείωση 51% στο πλήθος και 49% στην επιφάνεια των νέων κατοικιών, λόγω αυτής της αβεβαιότητας.

Άλλες κρίσιμες προκλήσεις περιλαμβάνουν:

• Πρόσβαση στη χρηματοδότηση: Το κόστος δανεισμού των επιχειρήσεων στην Ελλάδα είναι συστηματικά υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, αν και υπήρξε μια αποκλιμάκωση από 6,03% τον Απρίλιο του 2024 σε 4,75% τον Φεβρουάριο του 2025. Οι καθυστερήσεις πληρωμών στα δημόσια έργα επιτείνουν τις ανάγκες για πρόσθετη χρηματοδότηση.
• Έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού: Στον κλάδο απασχολούνταν 210 χιλ. εργαζόμενοι το 2024, αριθμός αυξημένος κατά 8,8% έναντι του 2023, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική έλλειψη. Εκτιμάται ότι οι ανάγκες θα αυξηθούν σε περίπου 236 χιλ. εργαζόμενους την περίοδο 2025-2026.

• Πιστοποίηση υλικών και υπηρεσιών: Υπάρχει ανάγκη για πιστοποιήσεις δεξιοτήτων και επαγγελματικής επάρκειας, καθώς και πιστοποιήσεις τεχνικών επιχειρήσεων και υλικών.

• Ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών: Η ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών και ψηφιακών εφαρμογών, όπως το BIM και η τεχνητή νοημοσύνη, αποτελεί μείζονα πρόκληση για την ανταγωνιστικότητα του τομέα.

• Ανάγκη ελέγχου και συντήρησης υποδομών: Η κλιματική αλλαγή έχει σημαντικές επιπτώσεις στη σχεδίαση, υλοποίηση και συντήρηση των υποδομών, απαιτώντας επενδύσεις που λαμβάνουν υπόψη τα κριτήρια ESG.

• Θεσμική αβεβαιότητα: Πέραν του Ν.Ο.Κ. και της εκτός σχεδίου δόμησης, υπάρχει ανάγκη συστηματικής λειτουργίας του μηχανισμού καθορισμού των συντελεστών αναθεώρησης των τιμών για περιορισμό της αβεβαιότητας σε δημόσιους διαγωνισμούς.Προοπτικές ανάπτυξης και συστάσεις

Παρά τις προκλήσεις, οι προοπτικές παραμένουν θετικές, με την κινητοποίηση σημαντικών πόρων. Το ΙΟΒΕ εκτιμά ότι έργα στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) και πόροι του ΕΣΠΑ 2021-2027, σε συνδυασμό με ιδιωτικές επενδύσεις, θα κινητοποιήσουν συνολικά πάνω από €31 δισ. την περίοδο 2025-2026. Ειδικότερα, επιχορηγήσεις και δάνεια ύψους €6,3 δισ. από το ΕΣΑΑ θα κατευθυνθούν σε έργα με άμεση σχέση με τις Κατασκευές, κινητοποιώντας συνολικούς πόρους €8,7 δισ..

Στο βασικό (απαισιόδοξο) σενάριο της μελέτης, οι συνολικές επενδύσεις σε Κατασκευές εκτιμάται ότι θα ενισχύσουν το μερίδιό τους στο ΑΕΠ, φτάνοντας το 7,2% του ΑΕΠ το 2026 από 6,0% το 2024. Ωστόσο, σε αυτό το σενάριο, οι επενδύσεις σε κατοικίες υποχωρούν το 2026 στο 2,4% του ΑΕΠ.

Για τη διασφάλιση της θετικής δυναμικής του κλάδου, κρίνεται απαραίτητος ένας εθνικός στρατηγικός σχεδιασμός που θα ορίζει προτεραιότητες, υποδομές και πόρους. Αυτός ο σχεδιασμός θα πρέπει να περιλαμβάνει:

• Καθορισμό προτεραιοτήτων: Προσδιορισμό επιδιωκόμενων επενδύσεων σε μεγάλες οικονομικές και κοινωνικές υποδομές, καθώς και τη συντήρησή τους.

• Προσδιορισμός πόρων χρηματοδότησης: Ανάπτυξη σύγχρονων χρηματοδοτικών εργαλείων και συμβουλευτικών υπηρεσιών.

• Αντιμετώπιση ελλείψεων ανθρώπινου δυναμικού και δεξιοτήτων: Επένδυση στην εκπαίδευση μηχανικών και τεχνικού προσωπικού σε βιώσιμες και ανθεκτικές τεχνικές, ενσωματώνοντας την ψηφιακή τεχνολογία.

• Ολοκλήρωση έργων υποδομών: Αντιμετώπιση του πιθανού «κενού» μετά το 2026 με ένα απόθεμα έργων υποδομών ύψους περίπου €10 δισ. σε οδικά, σιδηροδρομικά, ενεργειακά και τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, καθώς και έργα ΣΔΙΤ που θα ολοκληρωθούν μετά το 2026.

• Ενίσχυση της οικοδομικής δραστηριότητας: Προώθηση ανακαινίσεων και ενεργειακών αναβαθμίσεων κτιρίων μετά το 2026, στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης.

• Εκσυγχρονισμός διαδικασιών: Ανάπτυξη, λειτουργία και διαχείριση του Ενιαίου Συστήματος Τεχνικών Προδιαγραφών και Τιμολόγησης Τεχνικών Έργων και Μελετών, καθώς και του Ηλεκτρονικού Συστήματος Προσδιορισμού Κόστους Συντελεστών Παραγωγής Τεχνικών Έργων.Ο Γενικός Διευθυντής του ΙΟΒΕ, Καθηγητής Νίκος Βέττας, τόνισε την ανάγκη για περαιτέρω παρεμβάσεις και σχεδιασμό, ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη δυνατή αποτελεσματικότητα, λαμβάνοντας υπόψη τις διακυμάνσεις στο κόστος κατασκευής και χρηματοδότησης, την έλλειψη προσωπικού και τις αναμενόμενες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου και ενέργειας. Ο Πρόεδρος του ΤΜΕΔΕ, κ. Κωνσταντίνος Μακέδος, υπογράμμισε τη σημασία της ενίσχυσης του εγγυοδοτικού και πιστοδοτικού ρόλου του ΤΜΕΔΕ για την υποστήριξη του τεχνικού κόσμου.

Συνολικά, ο κλάδος των Κατασκευών στην Ελλάδα βρίσκεται σε τροχιά ανάκαμψης και ανάπτυξης, αλλά απαιτείται συστηματικός σχεδιασμός και στοχευμένες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των υφιστάμενων προκλήσεων και την αξιοποίηση των ευκαιριών που παρουσιάζονται.

mywaypress.gr – Για προσεκτικούς αναγνώστες