Νταβούτογλου στη Σουλεϊμανίγια: Το όραμα μιας «νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής» και οι σιωπηλές αντιφάσεις
Ο πρώην πρωθυπουργός της Τουρκίας Αχμέτ Νταβούτογλου απεύθυνε στο Delphi Forum Slemani έναν διπλωματικό λόγο με πολλαπλές αιχμές για νέους θεσμούς συνεργασίας στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, ο λόγος αυτός αφήνει αναπάντητες μερικές από τις πιο επείγουσες ερωτήσεις: Ποια Τουρκία θα συμμετάσχει σε αυτή τη συνεργασία; Και με ποιους όρους;
Το όραμα: γέφυρες όπου υπάρχουν τάφροι
Στη Σουλεϊμανίγια, μπροστά σε ένα ακροατήριο που συγκέντρωνε πολιτικούς, οικονομικούς και πνευματικούς ηγέτες από τη Μέση Ανατολή και πέραν αυτής, ο Αχμέτ Νταβούτογλου ανέπτυξε ένα οικείο αφήγημα: η παγκόσμια τάξη καταρρέει, η εμπιστοσύνη στους διεθνείς θεσμούς έχει εξανεμιστεί, και η περιοχή χρειάζεται επειγόντως ένα νέο σύστημα συνεργασίας μεταξύ Τούρκων, Αράβων, Κούρδων και Ιρανών. Η Βαγδάτη, σημείωσε, μπορεί να διαδραματίσει ρόλο «γέφυρας σταθερότητας».
Στην επιφάνεια, η ανάλυση έχει ακαδημαϊκή συνοχή. Τα τέσσερα ζητήματα που όρισε ως καθοριστικά για την περιφερειακή ασφάλεια — ελευθερία ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, δίκτυα πληρεξούσιων δυνάμεων και Παλαιστινιακό — είναι όντως κεντρικά. Η πρότασή του για πολυεθνική ναυτική αποστολή στον Ορμούζ από χώρες αποδεκτές και από το Ιράν και από τα κράτη του Κόλπου δεν στερείται λογικής.
«Δεν υπάρχει πλέον εμπιστοσύνη στους διεθνείς οργανισμούς, δεν υπάρχει αίσθημα ασφάλειας και δεν υπάρχει καμία προβλεψιμότητα» — Αχμέτ Νταβούτογλου, Delphi Forum Slemani, Ιούνιος 2026
Το πρόβλημα δεν είναι τι είπε ο Νταβούτογλου. Είναι αυτό που απέφυγε συστηματικά να πει.
Η «γέφυρα» που λείπει: Η ίδια η Τουρκία
Ο Νταβούτογλου μίλησε για αποσταθεροποίηση, για κρίση αξιών, για την ανάγκη περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφάλειας. Δεν ανέφερε ούτε λέξη για τον ρόλο της χώρας την οποία εκπροσωπεί ιδεολογικά στη διαμόρφωση αυτής ακριβώς της αστάθειας.
Η Τουρκία υπό τον Ερντογάν δεν αποτελεί παθητικό παρατηρητή των γεωπολιτικών αναταράξεων: είναι ενεργός συντελεστής τους. Η νεο-οθωμανική στρατηγική του Ερντογάν — του οποίου ο Νταβούτογλου υπήρξε αρχιτέκτονας πριν αποχωρίσει — επανατοποθέτησε την Τουρκία ως αυτοκρατορική δύναμη με επιρροή από τη Λιβύη έως το Αζερμπαϊτζάν, από τη Σομαλία έως το Κατάρ. Η λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα», η εδαφική διεκδίκηση στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο, αποτελεί άμεση και ανοιχτή απειλή κατά της Ελλάδας — κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ. Πώς μπορεί να χτιστεί «νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας» όταν μία εκ των κυρίαρχων δυνάμεων αμφισβητεί τα θαλάσσια σύνορα συμμάχου της;
Κύπρος: 52 χρόνια κατοχής χωρίς λογαριασμό
Ο Νταβούτογλου μίλησε για κυριαρχία, κρατική ακεραιότητα, σεβασμό των συνόρων. Ούτε στιγμή δεν αναφέρθηκε στο πιο ενεργό παράδειγμα παραβίασης αυτών των αρχών στη νοτιοανατολική Ευρώπη: την τουρκική κατοχή του βορείου τμήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία διαρκεί αδιαλείπτως από το 1974 — 52 ολόκληρα χρόνια.
Η Τουρκία είναι η μόνη χώρα στον κόσμο που αναγνωρίζει το ψευδοκράτος στην κατεχόμενη Κύπρο. Ο τουρκικός στρατός παραμένει εκεί με πάνω από 30.000 στρατιώτες σε έδαφος κράτους-μέλους της ΕΕ. Όταν ο Νταβούτογλου καλεί σε «οικοδόμηση γεφυρών κατανόησης μεταξύ κρατών», παραβλέπει ότι η χώρα που εκπροσωπεί ιδεολογικά κατέχει αναγνωρισμένο ευρωπαϊκό έδαφος.
«Η σταθερότητα δεν μπορεί να οικοδομηθεί επιλεκτικά — με κλειστά μάτια απέναντι σε κατοχές, απειλές και διπλές ατζέντες που υπονομεύουν την ίδια την αρχιτεκτονική που διακηρύσσεται.» — Σχόλιο σύνταξης
Το Ιράν, το Ισραήλ και η επιλεκτική συμμετρία
Ο Νταβούτογλου δήλωσε ότι «δεν πρέπει να υπάρχουν πυρηνικά όπλα ούτε στα χέρια του Ιράν ούτε στα χέρια του Ισραήλ». Η θέση αυτή — που επιχειρεί να εξισώσει δύο τελείως διαφορετικές καταστάσεις — αποφεύγει να αντιμετωπίσει το πραγματικό ζήτημα: το Ιράν δεν έχει απλώς πυρηνικές φιλοδοξίες. Έχει στρατολογήσει και εξοπλίσει πληρεξούσιες δυνάμεις — τη Χεζμπολάχ, τους Χούθι, τη Χαμάς, ιρακινές παραστρατιωτικές ομάδες — με ρητό στόχο τον αφανισμό του κράτους του Ισραήλ.
Αυτή δεν είναι ρητορεία: είναι κρατική πολιτική του Ιράν που εκφράζεται σε πολλαπλά θέατρα σύγκρουσης. Η εξίσωση «πυρηνικά Ισραήλ = πυρηνικό Ιράν» αγνοεί ότι το Ισραήλ δεν έχει ανακοινώσει ούτε ασκήσει δόγμα εξολόθρευσης άλλου κράτους, ενώ η ηγεσία της Τεχεράνης έχει κάνει ακριβώς αυτό κατ’ επανάληψη.
Τουρκία, ΝΑΤΟ και τα διπλά παιχνίδια με τη Ρωσία
Στα πλαίσια της συζήτησης για τη διεθνή τάξη, ο Νταβούτογλου επικαλέστηκε τον πόλεμο στην Ουκρανία ως παράδειγμα κατάρρευσης κανόνων. Δεν ανέφερε ότι η Τουρκία — μέλος του ΝΑΤΟ — έχει μετατραπεί στον κρίσιμο διάδρομο παράκαμψης των δυτικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Τουρκικές εταιρείες, τράπεζες και λιμάνια έχουν χρησιμοποιηθεί για την εξαγωγή δυτικής τεχνολογίας διπλής χρήσης στη Μόσχα, ακόμα και καθώς οι δυτικοί εταίροι αρνούνται. Η Άγκυρα επίσης παρέχει ασφαλές καταφύγιο στην ηγεσία της Χαμάς, αναγνωρισμένης ως τρομοκρατική οργάνωση από την ΕΕ και τις ΗΠΑ, η οποία διατηρεί πολιτικό γραφείο στην Κωνσταντινούπολη. Πρόκειται για ανοιχτή αντίφαση ανάμεσα στη ρητορική «σταθερότητας» και στη διπλωματική πράξη.
Η ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ δεν απειλείται μόνο από ανατολάς. Απειλείται επίσης από ένα μέλος που εκμεταλλεύεται τη θέση του ως γεωπολιτικής «αναγκαιότητας» για να διατηρεί συνεχές κανάλι επικοινωνίας — και οικονομικής συνεργασίας — με την ίδια τη Μόσχα που πολεμά τους εταίρους της Συμμαχίας.
East Med Energy Center: Η αντίπαλη αρχιτεκτονική
Ενώ στη Σουλεϊμανίγια κατατίθεντο θεωρητικά σχήματα συνεργασίας, στο Χιούστον του Τέξας εγκαινιάζεται στις 11 Ιουνίου κάτι απτό: το Ενεργειακό Κέντρο Ανατολικής Μεσογείου (East Med Energy Center), καρπός της συνεργασίας Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και ΗΠΑ στο πλαίσιο του σχήματος 3+1.
Η ίδρυση του κέντρου δεν είναι απλή τυπολατρεία. Αποτελεί υλοποίηση της κεντρικής διάταξης του EastMed Act, του νόμου που ψήφισε το αμερικανικό Κογκρέσο το 2019 για τη θεσμική κατοχύρωση της αμερικανικής παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Παρέμενε σε εκκρεμότητα για επτά χρόνια. Τώρα υλοποιείται.
«Το East Med Energy Center δεν είναι απλώς μία τεχνική πλατφόρμα — είναι η θεσμική έκφραση ενός εναλλακτικού γεωπολιτικού άξονα στη Μεσόγειο.» — Σχόλιο σύνταξης
Ο μηχανισμός σχεδιάστηκε ως πλατφόρμα διασύνδεσης πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων ιδιωτικού τομέα στους τομείς ενέργειας, τεχνολογίας, καινοτομίας και έρευνας. Στην πράξη, σηματοδοτεί τη θεσμική εμβάθυνση ενός τριγώνου που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική βαρύτητα: Αθήνα – Λευκωσία – Τελ Αβίβ, με ουσιαστική αμερικανική υποστήριξη.
Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η ουσιαστική αντίθεση με την ατζέντα Νταβούτογλου. Ο πρώην τούρκος πρωθυπουργός μίλησε για «νέο σύστημα συνεργασίας» χωρίς να διευκρινίσει ούτε ποιοι συμμετέχουν ούτε με ποιους κανόνες. Το East Med Energy Center, αντιθέτως, είναι ήδη έτοιμο να λειτουργήσει — με συγκεκριμένα μέλη, συγκεκριμένο αντικείμενο και νομικό έρεισμα που ξεπερνά τα επτά χρόνια.
Πετκόφ: Το ανθρώπινο κεφάλαιο ως απάντηση στη γεωπολιτική αβεβαιότητα
Στο ίδιο φόρουμ της Σουλεϊμανίγια, ο πρώην πρωθυπουργός της Βουλγαρίας Κίριλ Πετκόφ έφερε μια διαφορετική — και στην ουσία πιο επιχειρησιακή — ανάλυση. Αντί για γεωπολιτικά σχήματα, ο Πετκόφ εστίασε στον παράγοντα που καθορίζει μακροπρόθεσμα τις ισορροπίες: το ανθρώπινο κεφάλαιο.
Η κεντρική του θέση είναι απλή αλλά συχνά παραβλεπόμενη: οι συζητήσεις για την ανάπτυξη αφιερώνουν δυσανάλογο χρόνο στο πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τις γεωπολιτικές ισορροπίες, ενώ αγνοούν το «σημαντικότερο κεφάλαιο κάθε χώρας»: τους ανθρώπους της. Επικαλέστηκε τη θεωρία ότι περίπου το 2% κάθε κοινωνίας διαθέτει ιδιαίτερο επιχειρηματικό ταλέντο — και η πραγματική πρόκληση δεν είναι απλώς να μην το χάσεις, αλλά να δημιουργήσεις τις συνθήκες ώστε να αποδώσει εντός της χώρας.
«Ο μεγαλύτερος φυσικός πόρος κάθε χώρας είναι το ανθρώπινο κεφάλαιο.»— Κίριλ Πετκόφ, Delphi Forum Slemani, Ιούνιος 2026
Ο Πετκόφ δεν παρέκαμψε το ζήτημα της άμυνας — αντίθετα, το τοποθέτησε σε νέο πλαίσιο. Οι ευρωπαϊκές χώρες επί δεκαετίες αξιοποιούσαν φθηνή ενέργεια και εξωτερικές αμυντικές εγγυήσεις για να απελευθερώσουν πόρους για κοινωνική πολιτική. Αυτό το μοντέλο ανήκει πλέον στο παρελθόν. Μετά από επίσκεψή του στο Κίεβο, τόνισε ότι η τεχνολογία των drones αλλάζει ριζικά τις στρατιωτικές ισορροπίες — μια παρατήρηση που παραπέμπει όχι μόνο στην Ουκρανία αλλά και στις ανάγκες κάθε ευρωπαϊκής χώρας που αναθεωρεί το αμυντικό της δόγμα.
Στο ενεργειακό πεδίο, η βουλγαρική εμπειρία αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρωπαϊκά παραδείγματα της τελευταίας πενταετίας. Μέχρι το 2021, η Βουλγαρία ήταν πλήρως εξαρτημένη από τη Ρωσία σε ενεργειακό επίπεδο. Σήμερα έχει επιτύχει πλήρη απεξάρτηση — σε μεγάλο βαθμό χάρη στη διασύνδεση φυσικού αερίου με την Ελλάδα και στην περιφερειακή ενεργειακή συνεργασία. Ο Πετκόφ ανέφερε ρητά αυτό το παράδειγμα ως απόδειξη ότι η περιφερειακή ολοκλήρωση δεν είναι αφηρημένη διπλωματική επιδίωξη — είναι πρακτικό εργαλείο επιβίωσης.
Η σύγκλιση με την ατζέντα του East Med Energy Center είναι εύγλωττη: και τα δύο εγχειρήματα — η βουλγαρική ενεργειακή μετάβαση και ο νέος τετραμερής μηχανισμός Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ-ΗΠΑ — αποδεικνύουν ότι η γεωπολιτική αρχιτεκτονική δεν χτίζεται σε διακηρύξεις αλλά σε συγκεκριμένες υποδομές, συγκεκριμένες συμφωνίες και συγκεκριμένες εθνικές επιλογές.
Ο λόγος ως καθρέφτης
Ο Νταβούτογλου είναι ένας έξυπνος αναλυτής. Η διάγνωσή του για την κρίση των διεθνών θεσμών είναι σε μεγάλο βαθμό ορθή. Η πρόταση για νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας στη Μέση Ανατολή ακούγεται ελκυστική σε ακαδημαϊκά φόρα.
Αλλά ένα σύστημα συνεργασίας που δεν ονομάζει τα εμπόδια δεν μπορεί να τα υπερβεί. Δεν μπορείς να χτίσεις αρχιτεκτονική σταθερότητας όταν η χώρα που εκπροσωπεί ιδεολογικά αυτή η ατζέντα κατέχει κυπριακό έδαφος, απειλεί ελληνική κυριαρχία, διατηρεί ανοιχτά κανάλια με τη Μόσχα και φιλοξενεί δομές τρομοκρατικών οργανώσεων.
Στο Χιούστον, στις 11 Ιουνίου, θα εγκαινιαστεί μία αρχιτεκτονική που δεν απαιτεί ρητορεία: μόνο κοινά συμφέροντα, κοινές αξίες και κοινές θεσμικές δεσμεύσεις. Αυτή, προς το παρόν, φαίνεται πιο στέρεη από οποιοδήποτε «νέο σύστημα» που ανακοινώνεται από βήμα φόρουμ.
Δείτε ΕΔΩ live το Φόρουμ.
Info photo (από αριστερά):
Ahmet Davutoglu, πρώην Πρωθυπουργός της Τουρκίας (2014-2016), Επικεφαλής του Future Party
Α.Ε. Nizar Amedi, Πρόεδρος της Δημοκρατίας του Ιράκ
Kiril Petkov, Πρωθυπουργός της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας (2021-2022)
Σύνθεση & Παρουσίαση δεδομένων: Artificial Intelligence
Επιμέλεια & έλεγχος δεδομένων: Παναγιώτης Τσακιρίδης
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής
