Συντάξεις σε κίνδυνο: όταν η πολιτική Μητσοτάκη επιβραδύνει την προστασία των πολιτών

26 Οκτωβρίου, 2025 2:16 μμ

Αυστηρή κριτική στην κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν σημαίνει απλώς καταγγελία· είναι απαίτηση υπευθυνότητας. Αν η πολιτική πράξη συνεχίσει να υποτάσσεται σε βραχυπρόθεσμους επικοινωνιακούς υπολογισμούς, τα επόμενα χρόνια θα δούμε το αποτέλεσμα: αυξημένο όριο συνταξιοδότησης, φτωχότερες συντάξεις, μεγαλύτερες ανισότητες.

 
Το προειδοποιητικό σήμα

Η πρόσφατη Ετήσια Έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου “λειτουργεί σαν τον αυστηρό θείο που τραβάει το αυτί: δεν κάνει αστεία” σύμφωνα με την εύστοχη παρομοίωση δημοσιογράφου. Το μήνυμα είναι απλό και αδυσώπητο — το ελληνικό συνταξιοδοτικό σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση σοβαρού ρίσκου. Για τον μισθωτό, τον ελεύθερο επαγγελματία, τον εργαζόμενο με κενά ενσήμων ή χαμηλό μισθό, οι προβλέψεις της Έκθεσης είναι περισσότερο από θεωρητικές· είναι πρακτική απειλή για το κατά πόσο θα υπάρξει αξιοπρεπής σύνταξη στο μέλλον.

Αυτό το άρθρο δεν περιορίζεται στο κατηγορώ. Θα δείξει γιατί φτάσαμε εδώ, ποιος έχει την ευθύνη, τι κάνουν (και τι δεν κάνουν) οι αρχές — και θα προτείνει ρεαλιστικές, εφαρμόσιμες πολιτικές για να ανασχέσουμε την κατάρρευση και να αποκαταστήσουμε τη λογική της κοινωνικής ασφάλισης.

 
Διάγνωση: δημογραφία, πυλώνες και κοινωνική αποσταθεροποίηση

Το ελληνικό σύστημα στηρίζεται σε υπερβολικό βαθμό στον πρώτο πυλώνα (δημόσια ασφάλιση, περίπου 95% των παροχών). Οι υπόλοιποι δύο πυλώνες — δεύτερος πυλώνας (επαγγελματική ασφάλιση) και τρίτος πυλώνας (ιδιωτική ασφάλιση) — συμμετέχουν πολύ περιορισμένα (1% και 4%). Αυτό καθιστά το σύστημα ιδιαίτερα ευάλωτο σε δημογραφικούς κραδασμούς. Η αναλογιστική προβολή που παραθέτει η Έκθεση προβλέπει αύξηση του δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων από 39 (2022) σε 46 το 2030, 60,6 το 2040 και 74,4 το 2050 — τάση που, χωρίς παρεμβάσεις, θα συμπιέσει δραστικά τους πόρους και τις παροχές.

(Σημείωση: Το 39 αναφέρεται στον Δείκτη Εξάρτησης Ηλικιωμένων (Old-Age Dependency Ratio). Άρα όταν λέμε «39 το 2022», εννοούμε ότι για κάθε 100 άτομα ηλικίας 20–64 ετών αντιστοιχούν 39 άτομα ηλικίας 65+. Είναι δηλαδή ένας λόγος, εκφρασμένος σε ποσοστιαίες μονάδες, που δείχνει πόσοι παραγωγικοί πολίτες υποστηρίζουν έναν ηλικιωμένο.)

Παράλληλα, το κοινωνικό περιβάλλον είναι τοξικό για τις μεσαίες και χαμηλές τάξεις: 7 στα 10 νοικοκυριά αντιμετωπίζουν σοβαρή ή μεγάλη δυσκολία στην κάλυψη των βραχυπρόθεσμων αναγκών τους. Η δυνατότητα ιδιωτικής προετοιμασίας για σύνταξη είναι επομένως προνόμιο, όχι καθολικό δικαίωμα.

 
Μηχανισμοί απορρύθμισης — πώς το κράτος «διευκολύνει» την κρίση

Το Ελεγκτικό Συνέδριο δεν περιορίζεται σε τεχνικές παρατηρήσεις· καταδεικνύει και θεσμικές αδυναμίες:

• Χρηματοδοτικό ρίσκο: Αν οι δημόσιοι πόροι και οι δημοσιονομικοί στόχοι δεν ευθυγραμμιστούν, το κράτος δεν θα μπορέσει να συνεχίσει να επιδοτεί το σύστημα όπως παλαιότερα. Η Έκθεση κρούει καμπανάκι για το δημοσιονομικό ρίσκο που μπορεί να γίνει δημοσιονομική βόμβα.
• Διάλυση του Α.Κ.Α.ΓΕ.: Το Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών, που δημιουργήθηκε για να είναι μαξιλάρι δημογραφικών κραδασμών, πάσχει σε νομοθετική σαφήνεια, λογοδοσία και είσπραξη πόρων. Δεν υπάρχουν εγκεκριμένοι απολογισμοί και τα στοιχεία των οφειλών δεν είναι αξιόπιστα.
• Ληξιπρόθεσμα χρέη στον ΕΦΚΑ: Προσεγγίζουν τα 50 δισ. ευρώ, με 18 δισ. να αφορά προσαυξήσεις και τόκους και 10 δισ. να θεωρούνται ανεπίδεκτα είσπραξης. Οι ρυθμίσεις δόσεων χάνουν σχεδόν μία στις δύο.
• Πολιτική βραχυπρόθεσμης διαχείρισης: Η πρόταση να διατηρηθούν τα σημερινά όρια συνταξιοδότησης έως το 2027 (έτος εκλογών) δείχνει ότι οι πολιτικές αποφάσεις ρυθμίζονται από βραχυπρόθεσμη πολιτική σκοπιμότητα, όχι από μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Αποτέλεσμα: Οι ασφαλισμένοι καλούνται να γεφυρώσουν το κενό με ιδιωτικά μέσα ή, για όσους δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα, να δεχτούν ψαλιδισμένες συντάξεις.

 
Ποιος φταίει; Σκληρή κριτική στην κυβέρνηση Μητσοτάκη

Το κρίσιμο ερώτημα για κάθε πολίτη είναι πολιτικό: ποιος πολιτικά ευθύνεται για την κατάσταση; Η απάντηση δεν είναι ιδεολογική γενικολογία — αφορά επιλογές, παραλείψεις και προτεραιότητες:

1. Πρωθυπουργοκεντρικό μοντέλο και βραχυπρόθεσμες επιλογές. Η πολιτική διαχείριση των κοινωνικών ζητημάτων μοιάζει συχνά να υποτάσσεται σε επικοινωνιακές σκοπιμότητες και εκλογικούς υπολογισμούς. Η απόφαση να «παγώσουν» μεταρρυθμίσεις και αυξήσεις ορίων έως το 2027 είναι χαρακτηριστική: πολιτική εξυπηρέτηση βραχυπρόθεσμων συμφερόντων αντί για υπεύθυνο σχεδιασμό.
2. Ανεπαρκής θεσμική λογοδοσία. Η έλλειψη ετήσιων απολογισμών για το Α.Κ.Α.ΓΕ., οι ασαφείς πόροι και η ανοχή σε υψηλά ληξιπρόθεσμα δείχνουν κρατική ολιγωρία — ή χειρότερα, ανοχή σε δομές που υπονομεύουν την αξιοπιστία της δημόσιας ασφάλισης.
3. Ιδεολογική μετατόπιση προς ιδιωτικοποίηση. Η επαναλαμβανόμενη ρητορική υπέρ της ιδιωτικής λύσης — «ο πολίτης να φροντίσει μόνος του» — αποτελεί έμμεση παραίτηση από την κοινή ευθύνη για κοινωνική προστασία.

Δεν πρόκειται απλώς για πολιτική διαφωνία· είναι ουσιαστική επιλογή για το πώς θα διαμοιραστούν οι κοινωνικοί πόροι τις επόμενες δεκαετίες. Και αυτή η επιλογή σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, καταδικάζει ή σώζει γενιές.

 
Τι κάνουν άλλες χώρες — μικρή σύγκριση για τις «ιδιωτικοποιήσεις»

Η Ευρώπη δεν είναι «μια χώρα». Υπάρχει όμως εμπειρία που αξίζει να ληφθεί υπ’ όψη:

• Σουηδία: Εφάρμοσε μεταρρυθμίσεις που εισήγαγαν σχετικούς μηχανισμούς (notional defined contribution) και βασικά κρατικά-πλαίσια, με μεγάλο ρόλο σε διαφανείς δημόσιες αποταμιεύσεις και υποχρεωτικά στοιχεία. Το μήνυμα είναι: ιδιωτικοποιήσεις δεν σημαίνει εγκατάλειψη δημόσιου σχεδιασμού.
• Ολλανδία: Βασίζεται σε ισχυρά επαγγελματικά ταμεία (occupational pensions) με συλλογική διαχείριση και αυστηρό εποπτικό πλαίσιο — αποτέλεσμα: υψηλό βαθμό κάλυψης αλλά και ευαισθησία στις χρηματαγορές.
• Γερμανία: Παραμένει κυρίως σύστημα Bismarck (αποδοχές-συσχετισμένες εισφορές), με συμπληρωματικά ιδιωτικά στοιχεία· έχει περισσότερο έμφαση στην εργοδοτική συμμετοχή παρά στην πλήρη αντικατάσταση με ιδιωτικές λύσεις.

Το δίδαγμα: όπου οι ιδιωτικοποιήσεις «πέρασαν» ως λύση, απαιτήθηκαν ισχυρές ρυθμίσεις, συλλογικά ταμεία, διαφάνεια και κοινωνικοί κανόνες για να αποφευχθεί άνιση μεταφορά ρίσκου στα νοικοκυριά. Η απλή προώθηση ιδιωτικής ασφάλισης χωρίς θεσμική προστασία οδηγεί σε διεύρυνση ανισοτήτων.

 
Ρεαλιστικές προτάσεις — τέσσερις άξονες ανασυγκρότησης

Η λύση δεν είναι ούτε νοσταλγική επιστροφή σε παλαιά μοντέλα ούτε ιδεοληπτική παράδοση σε αγορές. Είναι ρεαλιστική, πολλαπλή και τολμηρή:

1) Θεσμική ανασυγκρότηση και λογοδοσία

• Άμεση νομοθετική εξυγίανση του Α.Κ.Α.ΓΕ.: σαφής κατανομή πόρων, ετήσιοι εγκεκριμένοι απολογισμοί, ανεξάρτητος έλεγχος και δημοσιοποίηση ισολογισμών. Το Ταμείο πρέπει να γίνει πραγματικό «μαξιλάρι» — με διαφανή στόχο και υποχρεωτική τροφοδοσία.
• Αυστηρή διαχείριση ληξιπρόθεσμων οφειλών: αναδιάρθρωση των χρεών του ΕΦΚΑ με προαπαιτούμενα για επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες, αλλά με ρεαλιστικά σχέδια ανάκλησης των ανεπίδεκτων είσπραξης ποσών και αξιοποίηση τεχνικών είσπραξης.

2) Ενίσχυση των συλλογικών/επαγγελματικών πυλώνων

• Φορολογικά κίνητρα για εργοδότες-Το κράτος μπορεί να δώσει φορολογικά κίνητρα σε εργοδότες που δημιουργούν επαγγελματικά ταμεία για τους εργαζόμενους. Τα ταμεία αυτά θα πρέπει να λειτουργούν με σαφείς κανόνες διαφάνειας και ελεγχόμενου κινδύνου, ώστε οι εργαζόμενοι να γνωρίζουν πώς επενδύονται τα χρήματά τους και να προστατεύονται από ακραίες απώλειες.
• Εθνικός μηχανισμός εγγύησης για τις επαγγελματικές συντάξεις ώστε να μη μεταφέρονται όλα τα ρίσκα στους εργαζόμενους.

3) Διεύρυνση βάσης εισφορών και πάταξη εισφοροδιαφυγής

• Μέτρα για μείωση της ανασφάλιστης εργασίας και της ελαστικής απασχόλησης: ενίσχυση ελέγχων, ψηφιοποίηση χρεώσεων, απλοποίηση εισφορών για μικρές επιχειρήσεις.
• Σύνδεση εισφορών με πραγματική απασχόληση: αποτελεσματικοί έλεγχοι και κίνητρα για πλήρη απασχόληση, επανασχεδιασμός επιδομάτων, ώστε να ενισχύουν την εργασία και να μην δημιουργούν αντικίνητρα για απασχόληση, ιδιαίτερα σε χαμηλά αμειβόμενες θέσεις.

4) Δημογραφική και κοινωνική πολιτική — επένδυση στην εργασία και στην οικογένεια

• Στοχευμένες πολιτικές για οικογένειες: προσιτές δομές παιδικής φροντίδας, φορολογικά κίνητρα για δεύτερο εισόδημα, πολιτικές στέγης για νέες οικογένειες.
• Προσανατολισμός σε πολιτικές ενσωμάτωσης: ενεργός πολιτική μετανάστευσης και ενσωμάτωσης δεξιοτήτων ώστε να αυξηθεί η ενεργός πληθυσμιακή βάση.
• Δια βίου μάθηση και εργασία σε μεγαλύτερες ηλικίες: προγράμματα επανεκπαίδευσης, χαρτοφυλάκια για φάσεις μειωμένης απασχόλησης (phased retirement) και κίνητρα για μεταγενέστερη έξοδο στη σύνταξη.

 
Πρακτικά μέτρα εφαρμογής (για την επόμενη κυβέρνηση — και όχι μόνο)

• Να κλειδωθούν νομοθετικοί κανόνες για την αυτόματη, διαφανή τροφοδοσία του Α.Κ.Α.ΓΕ. (π.χ. ποσοστό από συγκεκριμένες δημόσιες εισροές).
• Σχέδιο «Εθνικού Ταμείου Επαγγελματικών Συντάξεων» με συμμετοχή εργοδοτών, εργαζομένων και κρατικής εποπτείας — αρχικά πιλοτικό σε τομείς υψηλής κάλυψης. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο με το «Εθνικό Ταμείο Επαγγελματικών Συντάξεων» που εφαρμόζεται σε άλλες χώρες· τα επαγγελματικά ταμεία είναι λίγα, προαιρετικά και περιορισμένης κάλυψης. Στην Ελλάδα υπάρχουν:

1. Δημόσια σύνταξη (πρώτος πυλώνας) – κυρίως μέσω ΕΦΚΑ και δημοσίων πόρων.
2. Επαγγελματικά ταμεία (δεύτερος πυλώνας) – περιορισμένος αριθμός για συγκεκριμένους κλάδους ή εταιρείες, συνήθως προαιρετικά ή με μικρή συμμετοχή εργαζομένων.
3. Ιδιωτική ασφάλιση (τρίτος πυλώνας) – πολύ μικρή διείσδυση, κυρίως για λίγους που μπορούν να αποταμιεύσουν.

Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει ένα συνολικό, εθνικό επαγγελματικό ταμείο που να καλύπτει όλους τους εργαζόμενους, όπως κάνουν ορισμένα ευρωπαϊκά κράτη (π.χ. Ηνωμένο Βασίλειο, Σουηδία) όπου υπάρχει υποχρεωτική συμμετοχή και επαγγελματικά ταμεία με εθνικό συντονισμό.

• Συστηματική αναβάθμιση της είσπραξης εισφορών με τεχνολογία και διασταυρώσεις (μητρώα, cross-check payroll–tax–social security).
• Δημόσια καμπάνια εμπιστοσύνης: ετήσια «κοινωνική λογοδοσία» του ασφαλιστικού με απλά νούμερα, προβολή σεναρίων και δημοσκόπηση αποδοχής των μεταρρυθμίσεων.

 
Το χρέος απέναντι σε δύο γενιές

Η κρίση του ασφαλιστικού δεν είναι τεχνικό πρόβλημα λογιστηρίου μόνον. Είναι πολιτική επιλογή για το ποιος θα σηκώσει το βάρος της γήρανσης: οι δημόσιοι πόροι και η κοινωνική αλληλεγγύη ή οι μεμονωμένοι κουμπαράδες των νοικοκυριών. Η Έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου είναι προειδοποίηση· η παντελής αναμονή ή η ιδεολογική απόρριψη κάθε συλλογικής λύσης θα επιφέρει κοινωνικές αντιδράσεις και οικονομική αναταραχή.

Αυστηρή κριτική στην κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν σημαίνει απλώς καταγγελία· είναι απαίτηση υπευθυνότητας. Αν η πολιτική πράξη συνεχίσει να υποτάσσεται σε βραχυπρόθεσμους επικοινωνιακούς υπολογισμούς, τα επόμενα χρόνια θα δούμε το αποτέλεσμα: αυξημένο όριο συνταξιοδότησης, φτωχότερες συντάξεις, μεγαλύτερες ανισότητες.

Ο ρεαλισμός απαιτεί δύο πράγματα ταυτόχρονα: (α) να προστατεύσουμε την αξιοπρέπεια των σημερινών συνταξιούχων και (β) να χτίσουμε θεσμικά και χρηματοδοτικά εργαλεία που θα εξασφαλίσουν αξιοπρεπείς συντάξεις για τις επόμενες γενιές. Αυτό γίνεται με διαφάνεια, συλλογικούς πυλώνες, στοχευμένες δημοσιονομικές επιλογές και πολιτική τόλμη — όχι με νεφελώδεις υποσχέσεις ή μονοδιάστατες ιδιωτικοποιήσεις.

Το άρθρο βασίζεται στις πληροφορίες και την Έκθεση που δημοσιεύτηκε στο in.gr (25/10/2025) και στην Ετήσια Έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

 
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.