Η αβάσταχτη ελαφρότητα της ταυτότητας

Πώς ο Jonah Goldberg χρησιμοποιεί τον Orwell για να αποδομήσει τον σύγχρονο πολιτικό φυλετισμό

 
Σε μια διεισδυτική ανάλυση της σύγχρονης αμερικανικής πολιτικής κουλτούρας, ο αρθρογράφος Jonah Goldberg στρέφεται σε ένα απρόσμενο, αλλά εντυπωσιακά εύστοχο, κείμενο 80 ετών: το δοκίμιο του George Orwell, “Σημειώσεις για τον Εθνικισμό” (“Notes on Nationalism”). Ο Goldberg υποστηρίζει ότι ο Orwell, δεκαετίες πριν ο όρος καν υπάρξει, διέγνωσε με ακρίβεια τη νόσο που σήμερα αποκαλούμε «πολιτική ταυτοτήτων». Μέσα από το πρίσμα του Orwell, ο Goldberg αποδομεί τον τρόπο με τον οποίο ο σύγχρονος «φυλετισμός» (tribalism) έχει μετατρέψει την πολιτική ζωή σε έναν πόλεμο μηδενικού αθροίσματος, υπονομεύοντας τις ίδιες τις δομές νοήματος που αναζητούν οι άνθρωποι.

 
Αποκωδικοποιώντας τον «εθνικισμό» του Orwell

Ο Goldberg ξεκινά διευκρινίζοντας ότι ο «εθνικισμός» για τον οποίο έγραφε ο Orwell δεν έχει καμία σχέση με τον πατριωτισμό. Αντιθέτως, ο Orwell τον όρισε με δύο τρόπους:

1. Ως τη συνήθεια να ταξινομούμε τις ανθρώπινες μάζες σε «καλές» ή «κακές».
2. Και κυριότερο, ως «τη συνήθεια ταύτισης του εαυτού μας με ένα έθνος ή άλλη μονάδα, τοποθετώντας το πέρα από το καλό και το κακό και μη αναγνωρίζοντας άλλο καθήκον από την προώθηση των συμφερόντων του».

Αυτή η «μονάδα» δεν είναι απαραίτητα ένα κράτος. Μπορεί να είναι μια αφηρημένη ιδέα, ένας σκοπός, μια ιδεολογία. Ο Goldberg χρησιμοποιεί μια εύστοχη παρομοίωση: αυτός ο «εθνικισμός» λειτουργεί σαν ένα κοστούμι ηθοποιού. Είναι μια στολή που σου δίνει την άδεια να παίξεις έναν ρόλο, να γίνεις ο σκοπός στον οποίο έχεις αφοσιωθεί. Η ταυτότητα αυτή καθορίζει τις πράξεις σου.

 
Η γέφυρα προς τον φυλετισμό και την «πολιτική ταυτοτήτων»

Εδώ έγκειται η στρατηγική σύνδεση που κάνει ο Goldberg. Υποστηρίζει ότι ο ορισμός του Orwell περιγράφει τέλεια τη σύγχρονη «πολιτική ταυτοτήτων». Ωστόσο, απελευθερώνει τον όρο από τα στενά του όρια. Ενώ πολλοί, ειδικά στη Δεξιά, τον χρησιμοποιούν μόνο για να περιγράψουν κινήματα που βασίζονται στη φυλή, το φύλο ή τον σεξουαλικό προσανατολισμό, ο Goldberg, ακολουθώντας τον Orwell, επιμένει ότι αυτή η «συνήθεια του μυαλού» είναι πολύ ευρύτερη.

Εφαρμόζεται εξίσου στους «ταυτοτικούς» (identitarians) της Αριστεράς, αλλά και στους πολέμιούς τους στη Δεξιά, συμπεριλαμβανομένων των σύγχρονων εθνικιστών. Ο όρος που, σύμφωνα με τον Goldberg, έχουμε υιοθετήσει σήμερα για να περιγράψουμε αυτό το φαινόμενο είναι φυλετισμός (tribalism)¹⁷.

 
Η τοξικότητα της υπέρτατης πίστης

Ο φυλετισμός, όπως αναλύει ο Goldberg, είναι ένα αρχαίο ένστικτο ασφάλειας. Το πρόβλημα είναι ότι δημιουργεί διπλά ηθικά μέτρα: ένα για την «ομάδα μας» κι ένα για όλους τους άλλους. Αυτό οδηγεί αναπόφευκτα στην υποκρισία, την οποία ο Goldberg τεκμηριώνει με παραδείγματα και από τις δύο πλευρές του πολιτικού φάσματος:

• Η διαφθορά του Joe Biden αγνοείται από την ομάδα του, ενώ ορίζει την αντίπαλη ομάδα.
• Η διαφθορά του Donald Trump αγνοείται από την ομάδα του, ενώ ορίζει την αντίπαλη ομάδα.
• Η Αριστερά ανέχεται την ακραία ρητορική από τους δικούς της, ενώ η Δεξιά κάνει το ίδιο για τους δικούς της.
• Η βία της μίας πλευράς καταδικάζεται ως συστημική, ενώ η βία της άλλης δικαιολογείται ως μεμονωμένη ή κατανοητή.

Ο πυρήνας του προβλήματος, κατά τον Goldberg, είναι ότι αυτός ο φυλετισμός ανυψώνει την πίστη (loyalty) στην κορυφή της ηθικής ιεραρχίας. Όταν η πίστη γίνεται ο «πολικός αστέρας», τότε τυφλώνει τους ανθρώπους σε οτιδήποτε άλλο. Όπως προειδοποιούσε ο Orwell, «δεν υπάρχει έγκλημα, απολύτως κανένα, που να μην μπορεί να συγχωρεθεί όταν το διαπράττει η “δική μας” πλευρά». Η πίστη εμπλέκεται και ο οίκτος παύει να λειτουργεί.

 
Η ριζική αιτία: Το «συνθετικό ναρκωτικό» του νοήματος

Ο Goldberg δεν στέκεται μόνο στη διάγνωση των συμπτωμάτων. Προχωρά στη ριζική αιτία: γιατί οι άνθρωποι έλκονται από αυτόν τον τοξικό φυλετισμό; Η απάντησή του είναι ότι η δίψα για ταυτότητα είναι σύμπτωμα μιας βαθύτερης ανάγκης: της αναζήτησης νοήματος.

Το νόημα, όπως το περιγράφει, είναι ένας «δυαδικός αστέρας» (binary star):

1. Η ανάγκη να αναγνωριστούμε ως μοναδικά άτομα.
2. Η ανάγκη να ανήκουμε σε μια ομάδα, μια κοινότητα.

Ο φυλετισμός, ο «εθνικισμός» του Orwell, είναι ένα «συνθετικό ναρκωτικό» που προσφέρει ένα φθηνό υποκατάστατο και για τα δύο. Η «περφόρμανς» της πίστης σε έναν σκοπό (π.χ. «ο πιο αφοσιωμένος στο MAGA» ή στην «Αντίσταση») ικανοποιεί την ανάγκη για ατομική αναγνώριση, ενώ ο ίδιος ο «-ισμός» γεμίζει το κενό της κοινότητας. Το πρόβλημα, όπως με κάθε εθισμό, είναι ότι η «δόση» ποτέ δεν αρκεί, οδηγώντας σε έναν φαύλο κύκλο που τελικά καταστρέφει την ανθρωπιά του ατόμου.

 
Η λύση των πολλαπλών ταυτοτήτων

Αν ο φυλετισμός της μίας, κυρίαρχης ιδεολογικής ταυτότητας είναι το πρόβλημα, η λύση, σύμφωνα με τον Goldberg, βρίσκεται στις πολλαπλές ταυτότητες. Η απάντηση δεν είναι η ιδεολογία, αλλά η πραγματική ζωή: η οικογένεια, η εργασία, οι φίλοι, η εκκλησία, η τοπική κοινότητα.

Αυτή, υποστηρίζει, ήταν η θεμελιώδης ιδέα των Ιδρυτών των ΗΠΑ: ένα έθνος αποτελούμενο από ποικίλες κοινότητες,  θρησκείες και συμφέροντα. Η πολιτική, με την αριστοτελική έννοια του «ευ ζην», υποτίθεται ότι είναι ο μηχανισμός για να συμβιβάζονται αυτές οι διαφορές, όχι το πεδίο μάχης για την εξόντωσή τους.

Το πρόβλημα της σύγχρονης πολιτικής κουλτούρας είναι ότι οι «πιο θορυβώδεις και θυμωμένες φωνές» απαιτούν η εθνική ταυτότητα να είναι μία και μοναδική, μετατρέποντας την πολιτική σε πόλεμο φυλών.

Ο Goldberg κλείνει με το παράδειγμα του τραπεζιού της Ημέρας των Ευχαριστιών. Απορρίπτει την ιδέα ότι η πολιτική ταυτότητα είναι το «κοστούμι» που δεν βγάζουμε ποτέ, ή ότι οι συγγενείς μας ορίζονται αποκλειστικά από τις πολιτικές τους απόψεις. Το να ανάγουμε τα μέλη της οικογένειάς μας στις ιδεολογίες τους, ισοδυναμεί με το να πάψουμε να τα βλέπουμε ως οικογένεια. Η οικογένεια είναι ο τόπος όπου αυτός ο «δυαδικός αστέρας» του νοήματος –το άτομο και η κοινότητα– βρίσκει την ισορροπία του.

Όταν η εθνικοποιημένη πολιτική κουλτούρα ξεχνά ή αρνείται αυτή την πραγματικότητα, καταλήγει ο Goldberg, τότε αυτή η κουλτούρα είναι που έχει σπάσει.

Πηγή: Ανάλυση βασισμένη στο άρθρο “Unbearable Lightness of Identity” του Jonah Goldberg (thedispatch.com)

 
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.