Υπερπλεόνασμα 500 εκατ.: Η σαθρή σταθερότητα που ανακυκλώνει αντί να παράγει

Η σταθερότητα που στηρίζεται στην ανακύκλωση φορολογικών εσόδων μέσω οριζόντιων επιδομάτων δεν παράγει ικανή οικονομία να αντέξει εξωτερικούς κραδασμούς.Το ερώτημα που πρέπει να θέτουμε δεν είναι «πόσα επιδόματα μοιράζουμε απόψε», αλλά «τι χτίζουμε με αυτά τα χρήματα για να μην χρειαστούμε αύριο». Μέχρι τότε, τα 250 ευρώ είναι καλοδεχούμενα — αλλά δεν είναι απάντηση. Είναι αναβολή.

 
Του Ειδικού Συνεργάτη

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα ανακοινώσει σήμερα νέο πακέτο μέτρων ύψους 500 εκατομμυρίων ευρώ, χρηματοδοτούμενο από το υπερπλεόνασμα του 2025. Στο επίκεντρο: μόνιμο επίδομα 250 ευρώ για τους χαμηλοσυνταξιούχους, παράταση δύο μηνών στην επιδότηση του diesel κατά 20 λεπτά ανά λίτρο, και επέκταση της επιδότησης 15% στα λιπάσματα για τον αγροτικό κόσμο. Ταυτόχρονα, η Eurostat επιβεβαιώνει πρωτογενές πλεόνασμα που ενδέχεται να αγγίξει ακόμη και το 5% της ΑΕΠ — ένα από τα υψηλότερα στην Ευρώπη.

Στην επιφάνεια, η εικόνα είναι ανακουφιστική. Στο βάθος, όμως, αξίζει να αναρωτηθούμε: τι ακριβώς γιορτάζουμε;

 
Η παγίδα του «υπερπλεονάσματος από φόρους»

Το ελληνικό υπερπλεόνασμα έχει μια ιδιαιτερότητα που σπάνια αναφέρεται ανοιχτά: δεν προκύπτει από έκρηξη παραγωγικότητας, από νέες επενδύσεις ή από αύξηση της εγχώριας προστιθέμενης αξίας. Προκύπτει κυρίως από φόρους — Υψηλή φορολογική συμμόρφωση, ΦΠΑ, εισφορές. Ο κύκλος είναι λογικά εύκολος να περιγραφεί: εισπράττεις φόρους → δημιουργείς πλεόνασμα → επιστρέφεις μέρος του ως επιδόματα → οι πολίτες καταναλώνουν → εισπράττεις ξανά ΦΠΑ. Ανακύκλωση χρήματος. Όχι παραγωγή νέου πλούτου.

Αυτή είναι η σαθρή σταθερότητα: ισορροπημένη στα χαρτιά, αλλά χωρίς να αλλάζει τη δομική ευπάθεια της οικονομίας. Η ισχύς του υπερπλεονάσματος είναι ταυτόχρονα και η αδυναμία του — μια δημοσιονομική έκδοση που δεν συνοδεύεται από πραγματική, παραγωγική ανάπτυξη.

Και σε αυτό το σημείο ακριβώς είναι που τα γενικά επιδόματα αποτυγχάνουν ως εργαλείο πολιτικής: καίνε χρήμα χωρίς μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα .

 
Ο πόλεμος και η ενεργειακή αστάθεια ως δοκιμασία

Η Ελλάδα δεν λειτουργεί στο κενό. Η διεθνής αστάθεια — πόλεμος στη Μέση Ανατολή, ενεργειακές πιέσεις, γεωπολιτική αβεβαιότητα — δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου η οριζόντια διανομή πλεονάσματος δεν είναι απλώς αναποτελεσματική, είναι και επικίνδυνη. Σπαταλά πόρους που αύριο μπορεί να χρειαστούν επειγόντως, χωρίς να έχουν δημιουργήσει κανένα ενεργειακό ή παραγωγικό «αμορτισέρ».

 
Ένας ρεαλιστικός οδηγός για το επόμενο τρίμηνο

Αν η κυβέρνηση — και η κοινωνία — θέλουν να σκεφτούν στρατηγικά αντί να γιορτάζουν τακτικά, υπάρχουν πιο ουσιαστικές επιλογές:

Για τους πολίτες — Οδηγός επιβίωσης: Μη βασίζεστε σε εφάπαξ επιδόματα για να σχεδιάσετε τον προϋπολογισμό σας. Τα 250 ευρώ σήμερα δεν εγγυώνται τίποτα σε ένα χρόνο αν η ενεργειακή κρίση εκτοξεύσει τις τιμές. Η ανθεκτικότητα χτίζεται σε τοπικό επίπεδο: μικρή αποθήκη ενεργειακού αποθέματος (βλέπε info), αγροτικές τοπικές αγορές, μείωση εξάρτησης από εισαγόμενα αγαθά.

Για τις επιχειρήσεις — Ανθεκτικότητα: Αντί για οριζόντιες επιδοτήσεις καυσίμων, αυτό που χρειάζεται ο παραγωγικός ιστός είναι στοχευμένα ενεργειακά buffers : φορολογικές ελαφρύνσεις για ενεργειακές βιομηχανίες που επενδύουν σε ενεργειακή αυτάρκεια (ΑΠΕ, αποθήκευση), όχι επιδοτήσεις για να συνεχίσουν να καταναλώνουν ακριβό εισαγόμενο πετρέλαιο.

Για τους χαράκτες πολιτικής — Ρεαλισμός:

• Κράτα δημοσιονομικό χώρο. Ένα υπερπλεόνασμα 2,5 δις. που διανέμεται ολοκληρωτικά σε επιδόματα δεν αφήνει κανένα «μαξιλάρι» για την επόμενη κρίση. Ο κόσμος δεν γνωρίζει αν αύριο θα παρέμβει για τις τιμές ενέργειας, τις τράπεζες ή κάποιο φυσικό φαινόμενο.
• Στήριξε μόνο ενεργητικές επιχειρήσεις με επενδυτικό σχέδιο. Η επιδότηση diesel σε αγρότες έχει νόημα μόνο αν συνδέεται με μετάβαση σε χαμηλότερη κατανάλωση μοντέλων. Διαφορετικά, κλειδώνει την εξάρτηση.
• Επένδυσε το πλεόνασμα σε παραγωγικές υποδομές , όχι σε αναδιανομή. Η αναδιανομή είναι κοινωνικά δίκαιη βραχυπρόθεσμα, αλλά δεν μεταμορφώνει τη δομή της οικονομίας.

 
Συμπέρασμα: Η διαφορά ανάμεσα σε σταθερότητα και ανθεκτικότητα

Σταθερότητα και ανθεκτικότητα δεν είναι το ίδιο πράγμα. Η Ελλάδα έχει αποδείξει ότι μπορεί να είναι δημοσιονομικά σταθερή — αυτό είναι πραγματικό επίτευγμα μετά από μια δεκαετία μνημονίων. Αλλά η σταθερότητα που στηρίζεται στην ανακύκλωση φορολογικών εσόδων μέσω οριζόντιων επιδομάτων δεν παράγει ικανή οικονομία να αντέξει εξωτερικούς κραδασμούς.

Το ερώτημα που πρέπει να θέτουμε δεν είναι «πόσα επιδόματα μοιράζουμε απόψε», αλλά «τι χτίζουμε με αυτά τα χρήματα για να μην χρειαστούμε αύριο» .

Μέχρι τότε, τα 250 ευρώ είναι καλοδεχούμενα — αλλά δεν είναι απάντηση. Είναι αναβολή.

 
info

1. Μικρή αποθήκη ενεργειακού αποθέματος

Εννοώ κάτι πολύ συγκεκριμένο και πρακτικό: ένα νοικοκυριό που δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το δίκτυο για να ζεστανθεί ή να φωτιστεί αν χτυπήσει κρίση. Παραδείγματα: φωτοβολταϊκό με μπαταρία αποθήκευσης, ξυλόσομπα ως εφεδρεία, γκαζάκι, μερικές δεκάδες λίτρα πετρελαίου. Δεν μιλάω για bunker — μιλάω για ένα μαξιλάρι 2-4 εβδομάδων αυτονομίας σε ακραίο σενάριο. Αυτό που κάνουν δομικά οι βόρειες ευρωπαϊκές χώρες και εμείς δεν το σκεφτόμαστε καθόλου.

2. Μετάβαση σε χαμηλότερης κατανάλωσης μοντέλα

Εδώ αναφέρομαι στις ενεργοβόρες επιχειρήσεις — κυρίως αγρότες και βιομηχανία. Η επιδότηση diesel τους λέει ουσιαστικά: «συνέχισε να καίς ό,τι έκαιγες, απλώς φθηνότερα». Αυτό δεν αλλάζει τίποτα δομικά. Ένα πιο ουσιαστικό μέτρο θα ήταν π.χ. επιδότηση αγοράς γεωργικού ηλεκτρικού μηχανήματος, ή χρηματοδότηση για αντλίες θερμότητας σε θερμοκήπια αντί για πετρελαιοκαυστήρες. Δηλαδή η στήριξη να δίνεται με αντάλλαγμα τη μείωση κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων, όχι τη διατήρησή της.

3. Ανακύκλωση φορολογικών εσόδων

Η λογική είναι αυτή: το κράτος εισπράττει φόρους (ΦΠΑ, εισφορές, ΕΝΦΙΑ κ.λπ.) → δημιουργεί πλεόνασμα → δίνει πίσω μέρος ως επίδομα → ο πολίτης το ξοδεύει → το κράτος εισπράττει ξανά ΦΠΑ. Το χρήμα κάνει έναν κύκλο μέσα στο ίδιο σύστημα χωρίς να δημιουργείται κάτι νέο. Δεν παράγεται νέο εξαγώγιμο προϊόν, δεν μπαίνει ξένη επένδυση, δεν αυξάνεται η παραγωγικότητα. Απλώς ανακυκλώνεται το ίδιο χρήμα με κρατικό μεσάζοντα.

Το άρθρο εκφράζει προσωπικές απόψεις του συντάκτη και δεν αντιπροσωπεύει επίσημη οικονομική ανάλυση

mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.