Το δίκτυο ως εμπρηστής: Πώς η Ελλάδα μετέτρεψε το κλιματικό ρίσκο σε αναβαλλόμενο θεσμικό χρέος

Πίσω από τις φλόγες κρύβεται μια σύγκρουση αριθμών — και μια χώρα που αναβάλλει την ευθύνη

Ανάλυση: mywaypress.gr

 
ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ ΣΗΜΕΙΟ: Δύο θεσμικοί φορείς εξετάζουν τις ίδιες πυρκαγιές και καταλήγουν σε αριθμούς που διαφέρουν κατά 75 φορές. Η Διεύθυνση Δίωξης Εμπρησμών αποδίδει στο δίκτυο ηλεκτρισμού το 75% της καμένης έκτασης της χρονιάς. Ο ΔΕΔΔΗΕ μιλά για μόλις 1% των περιστατικών. Αυτή η απόσταση δεν είναι λεπτομέρεια μεθοδολογίας — είναι το πραγματικό θέμα.

Η δημόσια συζήτηση για τις φετινές πυρκαγιές επικεντρώθηκε στην κλιματική κρίση, στους εμπρηστές, στην επάρκεια της Πυροσβεστικής. Ό,τι μένει συστηματικά έξω από το κάδρο είναι μια πιο άβολη ερώτηση: τι συμβαίνει όταν η υποδομή που μεταφέρει ρεύμα σε 120.000 χιλιόμετρα εναέριου δικτύου γίνεται η ίδια πηγή ανάφλεξης — και ποιος πληρώνει όταν αυτό αποδεικνύεται σε δικαστήριο.

 
Γιατί έχει σημασία

Δεν πρόκειται για ζήτημα συντήρησης ενός δικτύου. Πρόκειται για το πώς μια χώρα με βαριά δημοσιονομική μνήμη κρίσης χρηματοδοτεί —ή αναβάλλει— την προσαρμογή κρίσιμων υποδομών σε ένα κλίμα που έχει ήδη αλλάξει. Και για το πώς, όσο η αναβολή συνεχίζεται, το κόστος δεν εξαφανίζεται· μετατοπίζεται σιωπηλά σε νοικοκυριά, ασφαλιστικές εταιρείες, δικαστήρια και τελικά στον κρατικό προϋπολογισμό.

 
Τα νούμερα που μετράνε

• 75%: της καμένης έκτασης το 2026 συνδέεται, σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία της Δίωξης Εμπρησμών, με το δίκτυο ηλεκτρισμού.
• 55%: της καμένης έκτασης το 2025 αποδόθηκε στο δίκτυο, με το WWF Ελλάς να καταγράφει ότι 6 στις 10 μεγάλες πυρκαγιές ξεκίνησαν από αυτό.
• 1%: είναι το αντίστοιχο ποσοστό που αναγνωρίζει ο ΔΕΔΔΗΕ για το 2025 — έναντι περίπου 3% στις ΗΠΑ, χώρα με πολύ μεγαλύτερη και πυκνότερη υποδομή.
• 369 → 681: δικαστικές υποθέσεις για πυρκαγιές συνδεδεμένες με το δίκτυο, αύξηση σχεδόν 85% μέσα σε ένα έτος έως το 2024.
• 9% → 14%: το ποσοστό του δικτύου διανομής που έχει υπογειοποιηθεί από το 2021, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης.
• 35 δισ. ευρώ: το εκτιμώμενο κόστος πλήρους υπογειοποίησης των 120.000 χλμ. δικτύου μέσης τάσης — ποσό που προϋποθέτει προτεραιοποίηση, όχι καθολική εφαρμογή.

 
Η σύγκρουση αριθμών είναι το πρώτο εύρημα

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης δεν είναι κανένα από τα δύο ποσοστά μεμονωμένα — είναι το γεγονός ότι υπάρχουν δύο, τόσο μακριά το ένα από το άλλο, χωρίς ανεξάρτητο ελεγκτικό μηχανισμό να τα συμφιλιώσει. Η Δίωξη Εμπρησμών μετρά καμένη έκταση που αποδίδεται σε αίτια σχετιζόμενα με το δίκτυο· ο ΔΕΔΔΗΕ μετρά πλήθος περιστατικών, όχι έκταση, και μόνο όσα καταγράφονται επίσημα ως προερχόμενα από δικό του εξοπλισμό. Δύο διαφορετικές μεθοδολογίες, δύο διαφορετικά ερωτήματα, ένα κοινό συμπέρασμα που κανείς δεν βγάζει δημόσια: η χώρα δεν διαθέτει έναν ενιαίο, ανεξάρτητο και δημόσια προσβάσιμο μηχανισμό αποτίμησης του πραγματικού μεριδίου ευθύνης της υποδομής στις καταστροφικές πυρκαγιές.

Αυτό δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια — είναι δομικό κενό διακυβέρνησης. Όσο η μέτρηση του προβλήματος παραμένει αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ ενδιαφερόμενων μερών, η πολιτική απόφαση για το πόσο επείγουσα είναι η υπογειοποίηση παραμένει επίσης αντικείμενο διαπραγμάτευσης — αντί να είναι συνάρτηση επαληθεύσιμων δεδομένων. Ο ίδιος ο ακαδημαϊκός που παρεμβαίνει στη συζήτηση, ο Παλαιολόγος Παλαιολόγου από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το θέτει ευθέως: οι ερευνητές δεν έχουν καν πρόσβαση στα γεωχωρικά δεδομένα θέσης γραμμών και στύλων, τα οποία θα επέτρεπαν μοντελοποίηση των πιο ευάλωτων σημείων του δικτύου. Χωρίς αυτά τα δεδομένα, η «προτεραιοποίηση των πιο επικίνδυνων περιοχών» που επικαλείται η Κυβέρνηση παραμένει σε μεγάλο βαθμό ευχολόγιο.

 
Το δεύτερο εύρημα: η υπόθεση δεν είναι για υποδομή, είναι για χρόνο

Το ελληνικό δίκτυο χτίστηκε εναέριο τη δεκαετία του 1960 ως φθηνότερη λύση για την ταχεία ηλεκτροδότηση της χώρας. Ήταν ορθολογική επιλογή για την εποχή της. Το πρόβλημα δεν είναι η απόφαση του 1960 — είναι ότι καμία από τις επόμενες δεκαετίες δεν παρήγαγε συστηματική αναθεώρησή της, και η δεκαετία της κρίσης μετά το 2009 πάγωσε ό,τι επενδυτικό περιθώριο είχε απομείνει. Το αποτέλεσμα είναι ένα δίκτυο σχεδιασμένο για μια χώρα με λιγότερο ακραίο κλίμα, λιγότερη αγροτική ερήμωση και λιγότερη πυκνότητα ξηρής βλάστησης γύρω από εναέριες γραμμές, να λειτουργεί αμετάβλητο μέσα σε συνθήκες που δεν προέβλεψε κανείς όταν σχεδιάστηκε.

Η υπογειοποίηση που προχωρά τώρα δεν είναι αποτέλεσμα εθνικού σχεδιασμού μακράς πνοής — είναι αποτέλεσμα διαθέσιμης ευρωπαϊκής χρηματοδότησης με ημερομηνία λήξης. Το γεγονός ότι το ποσοστό υπογειοποίησης κινήθηκε από 9% σε 14% ακριβώς την περίοδο του Ταμείου Ανάκαμψης δεν είναι σύμπτωση, είναι ένδειξη: χωρίς εξωτερική πίεση χρηματοδότησης με προθεσμία, η επένδυση σε ανθεκτικότητα υποδομών δεν είχε καταφέρει να γίνει εγχώρια πολιτική προτεραιότητα επί δεκαετίες.

 
Το τρίτο εύρημα: η ευθύνη μετατίθεται, δεν εξαφανίζεται

Η σύγκριση με το Pacific Gas & Electric στην Καλιφόρνια, που οδηγήθηκε σε πτώχευση όταν ο εξοπλισμός του αποδείχθηκε υπαίτιος για καταστροφικές πυρκαγιές, είναι αναπόφευκτη — αλλά και παραπλανητική αν χρησιμοποιηθεί ανεξέταστα. Η Καλιφόρνια διαθέτει δικαστικό σύστημα, ρυθμιστικό πλαίσιο και επενδυτική κουλτούρα ομαδικών αγωγών που επιτρέπουν να «τιμολογηθεί» γρήγορα και βαριά η ευθύνη μιας εταιρείας υποδομής. Στην Ελλάδα, όπως περιγράφει η δικηγόρος Ευγενία Λαζαράκη που εκπροσωπεί τα 90 θύματα της πυρκαγιάς στη Νεάπολη Λακωνίας του 2015, ο πολίτης βρίσκεται σε δομικά ασύμμετρη θέση απέναντι σε μια εταιρεία που διαθέτει την τεχνική τεκμηρίωση, την πρόσβαση στα στοιχεία και τον χρόνο. Μία τελεσίδικη απόφαση σε δέκα χρόνια δεν είναι νομικό προηγούμενο που αλλάζει συμπεριφορές· είναι εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα της ατιμωρησίας.

Αυτό σημαίνει ότι το ελληνικό μοντέλο δεν οδηγείται προς μια στιγμή «PG&E» — προς μια απότομη, δραματική αναγνώριση ευθύνης με τεράστιο δημοσιονομικό αντίκτυπο. Οδηγείται προς κάτι πιο αργό και λιγότερο ορατό: σταδιακή απορρόφηση του κόστους από χιλιάδες μεμονωμένες, αργές, ασύμμετρες δικαστικές διαδικασίες, από ασφαλιστικά ασφάλιστρα που θα ανεβαίνουν αθόρυβα σε περιοχές υψηλού κινδύνου, και τελικά από τον κρατικό προϋπολογισμό όταν οι αποζημιώσεις μέσω φυσικών καταστροφών καλύπτουν το κενό που δεν καλύπτει η ιδιωτική ασφάλιση ή η δικαστική οδός. Ο αριθμός των υποθέσεων που σχεδόν διπλασιάστηκε μέσα σε έναν χρόνο (369 σε 681) δεν είναι απλώς νομικό δεδομένο· είναι ο πρώιμος δείκτης ενός συστήματος που συσσωρεύει λανθάνουσα οικονομική έκθεση χωρίς να την αναγνωρίζει επίσημα πουθενά στα βιβλία του.

 
Το τέταρτο εύρημα: ο θεσμικός αντανακλαστικός μηχανισμός

Η αντίδραση του ΔΕΔΔΗΕ —ότι η «εύκολη στοχοποίηση» τον αδικεί και υπηρετεί «βραχυπρόθεσμες σκοπιμότητες»— δεν πρέπει να απορριφθεί ως απλή άμυνα δημοσίων σχέσεων. Η εταιρεία έχει επιχείρημα: οι δύο θανατηφόρες πυρκαγιές του Ιουλίου συνδέθηκαν σε προκαταρκτικά στοιχεία με το δίκτυο, αλλά στη Βοιωτία οι ερευνητές στράφηκαν τελικά προς εξοπλισμό ιδιωτικού αιολικού πάρκου, όχι προς δημόσια υποδομή. Η σύλληψη στελεχών του ΔΕΔΔΗΕ στην Κρήτη, που αργότερα αφέθηκαν ελεύθεροι, δείχνει πόσο γρήγορα η δημόσια οργή αναζητά ορατό υπεύθυνο πριν ολοκληρωθεί η έρευνα.

Ωστόσο, το ίδιο μοτίβο έχει ήδη εμφανιστεί αλλού στην ελληνική δημόσια ζωή τα τελευταία χρόνια: μια πρώτη φάση δημόσιας οργής, μια δεύτερη φάση θεσμικής άμυνας και αμφισβήτησης των αριθμών, και μια τρίτη φάση —συχνά η πιο κρίσιμη και η λιγότερο καλυμμένη δημοσιογραφικά— όπου το ζήτημα απλώς σβήνει από την ατζέντα χωρίς να έχει παραχθεί ούτε ενιαία επίσημη μεθοδολογία μέτρησης ούτε δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα διόρθωσης. Η αναγνώριση του προβλήματος σε επίπεδο κυβερνητικής πολιτικής, όπως ζητά ο Ηλίας Τζιρίτης του WWF, δεν είναι συμβολική χειρονομία· είναι η προϋπόθεση για να σταματήσει ο κύκλος να επαναλαμβάνεται σε κάθε καλοκαίρι με νέο σύνολο θυμάτων και το ίδιο ερώτημα αναπάντητο.

 
Η στρατηγική διάσταση που διαφεύγει της συζήτησης

Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει απλώς ένα πρόβλημα συντήρησης δικτύου· αντιμετωπίζει μια αναδιάταξη του τρόπου με τον οποίο το κλιματικό ρίσκο τιμολογείται σε μια οικονομία με ήδη περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο. Κάθε καλοκαίρι που περνά χωρίς ενιαία μεθοδολογία μέτρησης, χωρίς δημόσια προσβάσιμα γεωχωρικά δεδομένα και χωρίς δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα πέραν των ορίων του Ταμείου Ανάκαμψης, ο κίνδυνος δεν μειώνεται — απλώς μετατίθεται σε φορείς λιγότερο ορατούς από το κράτος: σε ασφαλιστικές εταιρείες που θα αναπροσαρμόσουν αθόρυβα τα ασφάλιστρα σε περιοχές υψηλού κινδύνου, σε αντασφαλιστές που θα τιμολογήσουν τη χώρα ως σύνολο με βάση ένα προφίλ κινδύνου που κανείς δεν μπορεί ακόμη να ποσοτικοποιήσει με ακρίβεια, και σε νοικοκυριά που θα ανακαλύψουν την έκθεσή τους μόνο τη στιγμή που θα χρειαστεί να την πληρώσουν.

 
Η μεγάλη εικόνα

Υπάρχει ένα ερώτημα που το υλικό της έρευνας δεν θέτει και που ίσως είναι το πιο κρίσιμο από όλα: τι συμβαίνει με την υπογειοποίηση του δικτύου μετά τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης. Το ποσοστό υπογειοποίησης ανέβηκε από 9% σε 14% ακριβώς επειδή υπήρξε εξωτερική χρηματοδότηση με ρητή προθεσμία — όχι επειδή δημιουργήθηκε εγχώριος μηχανισμός διαρκούς επένδυσης σε ανθεκτικότητα υποδομών. Όταν η προθεσμία λήξης του RRF φτάσει, το ερώτημα δεν θα είναι μόνο δημοσιονομικό. Θα είναι θεσμικό: θα έχει η Ελλάδα δημιουργήσει, μέχρι τότε, έναν εγχώριο, μόνιμο, αυτοχρηματοδοτούμενο μηχανισμό —ίσως μέσω τέλους ανθεκτικότητας δικτύου, ίσως μέσω συνεργασίας με τον ασφαλιστικό κλάδο— που θα συνεχίσει το έργο της υπογειοποίησης χωρίς ευρωπαϊκή προθεσμία από πάνω του; Αν όχι, η μεταρρυθμιστική ορμή κινδυνεύει να επαναλάβει ακριβώς το μοτίβο των προηγούμενων δεκαετιών: πρόοδος μόνο όσο υπάρχει εξωτερική πίεση, στασιμότητα μόλις αυτή αρθεί.

Με πληροφορίες από politico.eu

Συντακτική σημείωση & πολιτική AI: Κάθε δημοσιευμένο άρθρο στο  mywaypress.gr αποτελεί προϊόν ουσιαστικού συντακτικού ελέγχου και ανθρώπινης επιμέλειας, η οποία φέρει την αποκλειστική συντακτική ευθύνη του περιεχομένου (EU AI Act, Art. 50.4). Τηρούμε πλήρως τους κανόνες διαφάνειας και τις εκάστοτε οδηγίες των Εθνικών Αρχών Εποπτείας της Αγοράς.

Φωτογραφία / Εικονογράφηση: Δημιουργήθηκε με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (AI Generated Image).

Ανάλυση και σύνθεση: mywaypress.gr

© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει