Μαζωνάκης –Αίγινα: Ο έλεγχος που καταργήθηκε και ο λογαριασμός που μεγαλώνει

Τι αποκαλύπτουν ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη και οι δύο διαδοχικές τραγωδίες στην Αίγινα για το πώς το ελληνικό κράτος διαχειρίζεται —και μεταθέτει— τον κίνδυνο στην υγεία

Ανάλυση της mywaypress.gr

 
Το βασικό: Μέσα σε 48 ώρες, δύο ειδήσεις που φαίνονται άσχετες —ο θάνατος ενός τραγουδιστή σε παράνομο ιατρείο του Κολωνακίου και ο θάνατος μιας ανώνυμης γυναίκας σε παραλία της Αίγινας επειδή το ασθενοφόρο άργησε— αφηγούνται την ίδια ιστορία: ένα κράτος που έχει αποσύρει τη προληπτική του παρουσία από την υγεία, ενώ η συνολική δαπάνη μεγαλώνει σε χαρτί. Η διαφορά είναι ποιος πληρώνει το κενό που αφήνει πίσω του αυτό το κράτος —και ποιος θάνατος παράγει πολιτική απόφαση.

 
Δύο θάνατοι, ένα και μόνο μοτίβο

Ο Άδωνις Γεωργιάδης παραδέχθηκε δημόσια «κρατική ευθύνη» για τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, αποδίδοντάς την στην αδυναμία εντοπισμού δύο εικαζόμενων απατεώνων που λειτουργούσαν ιατρείο χωρίς την απαιτούμενη ειδικότητα. Ο υπουργός υπεράσπισε τον Ιατρικό Σύλλογο Αθηνών, ο οποίος είχε επισκεφθεί το ιατρείο τρεις φορές χωρίς αποτέλεσμα, και έστρεψε την ευθύνη στο ίδιο το σύστημα ελέγχου: «δεν κατάφερε». Την ίδια εβδομάδα, στην Αίγινα, μια γυναίκα κατέρρευσε σε παραλία και πέθανε ενώ περίμενε το ασθενοφόρο για σχεδόν μία ώρα — για δεύτερη συνεχή καλοκαιρινή περίοδο σε ένα νησί όπου το Κέντρο Υγείας παραμένει υποστελεχωμένο επί σειρά ετών, παρά τις προειδοποιήσεις που είχε καταθέσει η Ένωση Νοσοκομειακών Γιατρών Αθηνών-Πειραιώς ήδη από τον Φεβρουάριο.

Οι δύο υποθέσεις δεν μοιράζονται θύματα, τόπο ή αιτία θανάτου. Μοιράζονται όμως κάτι πιο σημαντικό για όποιον θέλει να καταλάβει —όχι απλώς να καταγράψει— τι συμβαίνει στο ελληνικό σύστημα υγείας: και οι δύο είναι αποτέλεσμα μιας συνειδητής θεσμικής επιλογής να μειωθεί η προληπτική, ex-ante παρουσία του κράτους, με την υπόσχεση ότι η κατασταλτική, ex-post λογοδοσία —πρόστιμα, ανακλήσεις αδειών, ποινικές διώξεις— θα καλύψει το κενό. Η υπόσχεση αυτή, όπως έδειξε η ίδια εβδομάδα, δεν την καλύπτει.

 
Η ρωγμή του 2019: πώς καταργήθηκε ο έλεγχος

Το 2019, ο νόμος 4622 για το «Επιτελικό Κράτος» κατάργησε το Σώμα Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας. Η λογική ήταν αναδιοργανωτική: λιγότεροι, οριζόντιοι μηχανισμοί ελέγχου αντί για κατακερματισμένα, κλαδικά σώματα επιθεωρητών. Οι αρμοδιότητες μεταφέρθηκαν στη νεοσύστατη τότε Εθνική Αρχή Διαφάνειας. Στην πράξη, όμως, μια οριζόντια αρχή σχεδιασμένη να ελέγχει τη διαφάνεια σε όλο το δημόσιο δεν διαθέτει —και δεν μπορούσε ποτέ να διαθέτει— την εξειδικευμένη ιατρική και τεχνική γνώση που απαιτούν προληπτικοί έλεγχοι σε δομές υγείας. Το κενό αυτό καλύφθηκε άτυπα από τους κατά τόπους Ιατρικούς Συλλόγους, οι επιτροπές των οποίων απαρτίζονται συνήθως από δύο γιατρούς και έναν μηχανικό, χωρίς ανακριτικές ή αστυνομικές εξουσίες, χωρίς δυνατότητα αιφνιδιαστικών εφόδων και —όπως περιέγραψε ο ίδιος ο υπουργός Υγείας— εύκολα παραπλανήσιμοι.

Η παραδοχή Γεωργιάδη ότι δεν θα ήταν αντίθετος στην επανίδρυση ενός σώματος επιθεωρητών υγείας είναι, ουσιαστικά, παραδοχή σχεδιαστικού σφάλματος επτά χρόνια μετά. Δεν είναι όμως θεσμική διόρθωση· είναι αντίδραση σε συγκεκριμένο πολιτικό κόστος. Και εδώ εντοπίζεται το πρώτο επίπεδο ανάλυσης που η ειδησεογραφία της ημέρας παραλείπει: το πρόβλημα δεν είναι αν ο συγκεκριμένος γιατρός ή η συγκεκριμένη γιατρός ήταν «κανονικοί απατεώνες» —είναι αν το σύστημα είχε, εξ αρχής, τα εργαλεία να τους εντοπίσει πριν πεθάνει κάποιος. Η απάντηση, τεκμηριωμένη πλέον και από τον ίδιο τον υπουργό, είναι όχι.

 
Ο λογαριασμός που δεν βλέπουμε στις μακροοικονομικές παρουσιάσεις

Πέρα από τη ρύθμιση, υπάρχει και η χρηματοδότηση — και εδώ η εικόνα είναι εξίσου αποκαλυπτική. Η δημόσια δαπάνη υγείας ως ποσοστό του ΑΕΠ κατέρρευσε από 6,9% το 2010 σε 4,8% στον πάτο της κρίσης το 2014, ανέκαμψε στο 5,7% έως το 2019 — και έκτοτε έχει παγώσει στο ίδιο ακριβώς ποσοστό για πέντε συναπτά έτη, έναν πλήρη οικονομικό κύκλο ανάπτυξης, μέχρι και το 2024. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 7,4%. Η απόσταση αυτή δεν είναι στατιστική λεπτομέρεια: μεταφράζεται σε μόνιμη υποστελέχωση δομών όπως το Κέντρο Υγείας Αίγινας, που καλείται να εξυπηρετήσει πληθυσμό δεκαπλάσιο του μόνιμου κατά τους καλοκαιρινούς μήνες με προσωπικό υπολογισμένο για τον χειμώνα.

Πηγές: Eurostat, ΕΛΣΤΑΤ, Greece in Figures. Το ποσοστό ΑΕΠ αναφέρεται στη δημόσια δαπάνη· η στήλη «συνολική δαπάνη» περιλαμβάνει δημόσια και ιδιωτική.

Η συνολική —δημόσια και ιδιωτική— δαπάνη υγείας έφτασε τα 19,9 δισ. ευρώ το 2024, αυξημένη κατά 5,1% σε σχέση με το 2023. Το νούμερο αυτό, παρουσιαζόμενο μόνο του, διαβάζεται ως ανάκαμψη. Παραμένει όμως περίπου 11% χαμηλότερο σε ονομαστικούς όρους από το 2009, δεκαπέντε χρόνια πριν, και η σύνθεσή του έχει αλλάξει ριζικά: η ιδιωτική δαπάνη μεγαλώνει ταχύτερα (+6,5% το 2024) από τη δημόσια (+4,2%). Το κράτος δεν αποσύρεται με ανακοίνωση· αποσύρεται με ρυθμό αύξησης χαμηλότερο από αυτόν των νοικοκυριών, έτος με το έτος, μέχρι το μερίδιό του να συρρικνωθεί χωρίς ποτέ να συζητηθεί ως πολιτική επιλογή.

Πηγές: ΕΛΣΤΑΤ (Εθνικοί Λογαριασμοί Υγείας 2024), Greece in Figures.

 
Ποιος πληρώνει τελικά — και μια σύγκριση που δεν κολακεύει κανέναν

Ο Αμερικανός αναλυτής Scott Galloway έχει περιγράψει το αμερικανικό σύστημα υγείας ως αυτοσχέδιο εκρηκτικό μηχανισμό στο κέντρο της οικονομίας: η τριπλασιασμένη παχυσαρκία των τελευταίων εξήντα χρόνων τροφοδοτεί πάνω από διακόσιες χρόνιες παθήσεις, με συνολικό εθνικό λογαριασμό υγείας που πλησιάζει τα 5,3 τρισεκατομμύρια δολάρια και προβλέπεται να απορροφά έναν στους πέντε δολάρια της οικονομίας έως το 2033. Η ελληνική εκδοχή του ίδιου κινδύνου δεν είναι υπερκατανάλωση· είναι υποεπένδυση. Στις ΗΠΑ το σύστημα εκρήγνυται επειδή παράγει υπερβολική ζήτηση φροντίδας που δεν μπορεί πλέον να απορροφήσει οικονομικά. Στην Ελλάδα το ρίσκο συσσωρεύεται επειδή το κράτος αρνείται να απορροφήσει ζήτηση που ήδη υπάρχει —τουριστικό καλοκαίρι στην Αίγινα, ανεξέλεγκτη ιδιωτική αγορά ιατρικών υπηρεσιών στην Αθήνα— και τη μεταθέτει σε νοικοκυριά, σε ασθενοφόρα που δεν έρχονται, σε ελεγκτικούς μηχανισμούς χωρίς εξουσία. Δύο διαφορετικοί μηχανισμοί αστοχίας, με το ίδιο τελικό αποτέλεσμα: ο πολίτης πληρώνει —χρηματικά ή με τη ζωή του— το κόστος που το σύστημα δεν θέλησε να αναλάβει εγκαίρως.

 
Η πολιτική οικονομία της ορατότητας

Υπάρχει, τέλος, μια ασυμμετρία που αξίζει να ονομαστεί ρητά. Ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη παρήγαγε άμεση δημόσια παραδοχή ευθύνης, εξαγγελία νέου μηχανισμού ελέγχου με QR code σε κάθε ιατρείο, και δημόσια πρόταση επανίδρυσης σώματος επιθεωρητών. Ο θάνατος στην Αίγινα —δεύτερος σε δύο συνεχόμενα καλοκαίρια, στο ίδιο νησί, στην ίδια δομή, με το ίδιο αίτιο υποστελέχωσης, ενώ ο αρμόδιος φορέας είχε προειδοποιηθεί επισήμως επτά μήνες πριν— δεν έχει (ακόμη) παραγάγει αντίστοιχη πολιτική κινητοποίηση. Η διαφορά δεν είναι η σοβαρότητα του κινδύνου· είναι η ορατότητα του θύματος. Ένας γνωστός καλλιτέχνης παράγει πολιτικό κόστος με μαθηματική βεβαιότητα· μια ανώνυμη λουόμενη σε ένα νησί δέκα χιλιάδων μόνιμων κατοίκων, όχι. Αυτή η ασυμμετρία δεν είναι απλώς άδικη· είναι επικίνδυνη ως αρχή σχεδιασμού πολιτικής, γιατί σημαίνει ότι το σύστημα διορθώνεται μόνο όπου φωτίζεται η κάμερα, όχι όπου εντοπίζεται το δομικό πρόβλημα.

 
Το συμπέρασμα που η ημέρα δεν είπε

Το ελληνικό κράτος δεν έχει μία υγειονομική κρίση· έχει ένα σχεδιαστικό πρότυπο που την παράγει επανειλημμένα. Το πρότυπο αυτό συνίσταται στην αντικατάσταση της σταθερής, εξειδικευμένης, προληπτικής θεσμικής παρουσίας με ελαφρύτερους, οριζόντιους ή επαγγελματικούς μηχανισμούς χωρίς αντίστοιχη εξουσία ή στελέχωση — και στη μερική μεταφορά του κόστους αυτής της επιλογής στον πολίτη, μέσω αυξανόμενων ιδιωτικών δαπανών ή, στη χειρότερη περίπτωση, μέσω απώλειας ζωής. Η αναγγελία ενός QR code ή η υπόσχεση επανεξέτασης ενός καταργημένου σώματος επιθεωρητών είναι σωστές μεν, ανεπαρκείς δε απαντήσεις σε ένα πρόβλημα που δεν είναι διοικητικό αλλά αρχιτεκτονικό: πόσο κράτος θέλει η ελληνική κοινωνία να έχει παρόν, εκ των προτέρων, στην υγεία της — και πόσο είναι διατεθειμένη να πληρώσει γι’ αυτό, δημόσια, αντί να το πληρώνει ιδιωτικά και αθέατα, νοικοκυριό προς νοικοκυριό.

 
Η μεγάλη εικόνα

Ο νόμος 4622/2019 δεν κατάργησε ένα σώμα ελέγχου· κατάργησε μία λογική εξειδικευμένης επιθεώρησης, την οποία αντικατέστησε παντού με οριζόντιους μηχανισμούς «διαφάνειας» χωρίς κλαδική τεχνογνωσία. Η υγεία είναι απλώς το πιο ορατό —γιατί πιο θανατηφόρο— παράδειγμα. Το ερώτημα που αξίζει διερεύνηση είναι πόσες ακόμη εξειδικευμένες επιθεωρήσεις (τρόφιμα, περιβάλλον, τυχερά παιχνίδια, ασφάλεια εργασίας) καταργήθηκαν ή απορροφήθηκαν στο όνομα του «επιτελικού κράτους» της ίδιας περιόδου, χωρίς να αποκτήσουν ποτέ ισοδύναμη εξουσία εκ των προτέρων παρέμβασης στον νέο τους οργανισμό-φορέα. Αν το μοτίβο Αίγινας-Κολωνακίου επαναλαμβάνεται σε άλλους τομείς, δεν πρόκειται για μεμονωμένη αστοχία της υγείας, αλλά για γενικό χαρτογραφικό πρόβλημα του ελληνικού κράτους μετά το 2019 — ένα θέμα με πολύ μεγαλύτερη διαχρονική αξία από τη σημερινή είδηση.

 
Συντακτική σημείωση & πολιτική AI: Κάθε δημοσιευμένο άρθρο στο  mywaypress.gr αποτελεί προϊόν ουσιαστικού συντακτικού ελέγχου και ανθρώπινης επιμέλειας, η οποία φέρει την αποκλειστική συντακτική ευθύνη του περιεχομένου (EU AI Act, Art. 50.4). Τηρούμε πλήρως τους κανόνες διαφάνειας και τις εκάστοτε οδηγίες των Εθνικών Αρχών Εποπτείας της Αγοράς.

 
Φωτογραφία / Εικονογράφηση: Δημιουργήθηκε με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (AI Generated Image).

 
Ανάλυση και σύνθεση: mywaypress.gr

 
© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει