Η παραπλάνηση Πιερρακάκη γεμίζει τον κενό κουμπαρά με σενάρια
Το ταβάνι που ανέβηκε στις 93.000€ και η αφαίρεση πίσω από το «δεν επιδοτούμε τους πλούσιους»
Λίγες ημέρες μετά την πρώτη εξαγγελία στη ΔΕΘ, ο «κουμπαράς» επέστρεψε με νέο, ψηλότερο ταβάνι, μία φοροαπαλλαγή που δεν είχε ανακοινωθεί, και μία φράση του Κυριάκου Πιερρακάκη σχεδιασμένη να ακουστεί σαν κοινωνική δικαιοσύνη. Η αριθμητική δείχνει κάτι διαφορετικό.
Ανάλυση της mywaypress.gr
Το βασικό
Το «ταβάνι» δεν ανέβηκε — άλλαξε το σενάριο: μέσα σε λίγες εβδομάδες, το προβαλλόμενο τελικό ποσό του «κουμπαρά» μεταπήδησε από τις 60.000 στις 93.000 ευρώ, χωρίς το κράτος ή οι γονείς να βάλουν ούτε ένα επιπλέον ευρώ. Η μόνη μεταβλητή που άλλαξε είναι η παραδοχή απόδοσης των αγορών.
Πάνω από τη μισή διαφορά είναι απόδοση αγοράς, όχι κατάθεση: τα 93.173 ευρώ που πρωτοστάτησαν στους τίτλους αντιστοιχούν στο πιο αισιόδοξο από τα τρία σενάρια του ίδιου του οικονομικού επιτελείου (απόδοση 7% ετησίως επί 18 έτη). Το πιο συντηρητικό σενάριο (3%) δίνει 64.109 ευρώ — μια απόσταση 29.000 ευρώ ανάμεσα σε «καλή» και «κακή» εκδοχή του ίδιου προϊόντος.
Η «αντι-πλουσίων» φράση Πιερρακάκη λύνει διαφορετικό πρόβλημα απ’ αυτό που παριστάνει: ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας παρουσίασε το ετήσιο πλαφόν των 1.200 ευρώ ως απόδειξη ότι το κράτος «δεν επιδοτεί τους πιο πλούσιους». Η διατύπωση είναι τεχνικά ακριβής και ταυτόχρονα παραπλανητική: το πλαφόν εμποδίζει μόνο την υπερ-αντιστοίχιση σε όσους θα μπορούσαν να αποταμιεύσουν πολύ πάνω από 1.200 ευρώ τον χρόνο· δεν κάνει τίποτα για όσους δεν φτάνουν καν εκεί.
Υπάρχει και μια φοροαπαλλαγή που δεν ήταν στην αρχική εξαγγελία: οι αποδόσεις του λογαριασμού θα απαλλάσσονται πλήρως από φόρο εισοδήματος — μια ελάφρυνση που, όπως κάθε φοροαπαλλαγή επενδυτικών κερδών, αποδίδει περισσότερο σε απόλυτους αριθμούς σε όσους μπορούν να τοποθετήσουν το ανώτατο δυνατό ποσό.
Το μακροπρόθεσμο κόστος βρίσκεται ήδη στο ίδιο εύρος με πρόγραμμα που καταργήθηκε: σύμφωνα με τα ίδια τα στοιχεία του υπουργείου, το ετήσιο δημοσιονομικό κόστος του μέτρου προβλέπεται να φτάσει περίπου το μισό δισεκατομμύριο ευρώ έως το 2040 — μέγεθος αντίστοιχης τάξης με το βρετανικό Child Trust Fund, που καταργήθηκε επειδή ακριβώς αυτό το κόστος έγινε πολιτικά μη διαχειρίσιμο.
Γιατί έχει σημασία
Στο πρώτο μας άρθρο για τον «κουμπαρά» δείξαμε ότι το προβαλλόμενο ποσό των 60.000 ευρώ προϋπέθετε ήδη σημαντικές επενδυτικές αποδόσεις πάνω από τις πραγματικές καταθέσεις. Η εξειδίκευση του μέτρου, που παρουσιάστηκε από τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη, δεν διόρθωσε αυτή την αντίφαση — την επέτεινε. Το νέο, υψηλότερο ταβάνι των 93.000 ευρώ κυριάρχησε σε δεκάδες τίτλους ειδησεογραφικών ιστότοπων μέσα σε 24 ώρες, συνήθως χωρίς καμία αναφορά στην παραδοχή που το παράγει. Παράλληλα, μια φράση του υπουργού για το πλαφόν των 1.200 ευρώ αναπαρήχθη ως απόδειξη κοινωνικής δικαιοσύνης, χωρίς κανείς να εξετάσει αν λύνει πραγματικά το πρόβλημα που υποτίθεται ότι λύνει. Αυτό δεν είναι απλώς μια ιστορία για έναν κρατικό λογαριασμό αποταμίευσης. Είναι μια μελέτη περίπτωσης για το πώς ένα ευνοϊκό, αλλά ελλιπές, νούμερο γίνεται πρωτοσέλιδο — και για το πώς μια εύλογη λέξη («ματσάρει») μπορεί να καλύψει ένα κενό επιχείρημα.
Η μετάλλαξη του νουμέρου: από τις 60.000 στις 93.000 ευρώ
Στη ΔΕΘ, ο πρωθυπουργός είχε μιλήσει για κεφάλαιο «άνω των 60.000 ευρώ» στα 18 ενός παιδιού, με βάση μια αύξηση του πλαφόν κατά 10% ανά πενταετία. Στην εξειδίκευση του μέτρου, το οικονομικό επιτελείο παρουσίασε πλέον έναν απλούστερο υπολογισμό —1.200 ευρώ γονική εισφορά και 1.200 ευρώ κρατική αντιστοίχιση κάθε χρόνο, χωρίς κλιμάκωση— σε τρία σενάρια απόδοσης. Και τα τρία σενάρια ξεκινούν από την ίδια πραγματική κατάθεση: 43.200 ευρώ σε 18 χρόνια, το άθροισμα όσων πράγματι μπήκαν στον λογαριασμό από γονείς και κράτος μαζί. Το τελικό ποσό διαφέρει αποκλειστικά ανάλογα με το πόσο αισιόδοξη είναι η παραδοχή για τις αγορές.
| Σενάριο απόδοσης | Τελικό κεφάλαιο | Απόδοση αγοράς | Ποσοστό του τελικού ποσού |
| 3% ετησίως | 64.109 € | 20.909 € | 32,6% |
| 5% ετησίως | 77.062 € | 33.862 € | 43,9% |
| 7% ετησίως | 93.173 € | 49.973 € | 53,6% |
Τελικά ποσά και σενάρια όπως παρουσιάστηκαν από το οικονομικό επιτελείο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών· οι στήλες «Απόδοση αγοράς» και «Ποσοστό του τελικού ποσού» είναι υπολογισμοί της mywaypress.gr επί των επίσημων στοιχείων (καταθέσεις γονέα-κράτους: 43.200 €).
Στο πιο αισιόδοξο σενάριο —αυτό που επέλεξαν σχεδόν όλοι οι τίτλοι για τον πρωτοσέλιδο αριθμό— πάνω από τις μισές 93.000 ευρώ (53,6%) δεν είναι ούτε γονική ούτε κρατική κατάθεση. Είναι υπόθεση εργασίας για το πώς θα κινηθούν οι διεθνείς αγορές μετοχών επί μια ολόκληρη γενιά, μια περίοδο που περιλαμβάνει, με μαθηματική βεβαιότητα, τουλάχιστον μία ή δύο σοβαρές διορθώσεις ή κρίσεις — απλώς δεν ξέρουμε πότε θα συμβούν ούτε πόσο θα επηρεάσουν το τελικό ποσό ανάλογα με τη χρονική στιγμή της ανάληψης. Ούτε το αρχικό ΔΕΘ σενάριο των «60.000+ ευρώ» ούτε το νέο σενάριο των 93.000 ευρώ είναι ψευδή· είναι όμως και τα δύο σημεία πάνω σε ένα φάσμα πιθανών εκβάσεων, και η επιλογή να προβάλλεται συστηματικά το ανώτερο άκρο του φάσματος δεν είναι ουδέτερη επικοινωνιακή επιλογή. Είναι επιλογή που μεγιστοποιεί την εντύπωση γενναιοδωρίας.
Η αφαίρεση πίσω από το «δεν επιδοτούμε τους πλουσιότερους»
Μιλώντας τηλεοπτικά για την τεχνική διάσταση του μέτρου, ο Κυριάκος Πιερρακάκης εξήγησε ότι θα υπάρχει «κόφτης» στα 1.200 ευρώ τον χρόνο, και πρόσθεσε: μέχρι αυτό το ποσό «θα ματσάρει το κράτος, ακριβώς για να μην επιδοτεί τους πιο πλούσιους». Η φράση αναπαρήχθη αυτούσια σε τίτλους πολλών ιστότοπων ως αυτονόητη απόδειξη κοινωνικής ευαισθησίας του μέτρου. Δεν είναι.
Το πλαφόν των 1.200 ευρώ λύνει ένα πολύ συγκεκριμένο, στενό πρόβλημα: εμποδίζει μια οικογένεια που θα μπορούσε να αποταμιεύσει, ας πούμε, 10.000 ευρώ τον χρόνο για το παιδί της να λάβει 10.000 ευρώ κρατική αντιστοίχιση. Αυτό είναι πράγματι έλεγχος υπερβολικής επιδότησης στην κορυφή της κατανομής εισοδήματος, και ως εκεί η δήλωση του υπουργού είναι ακριβής. Δεν λέει, όμως, τίποτα για το πραγματικό ερώτημα που θέσαμε στο προηγούμενο άρθρο μας: τι συμβαίνει στον πάτο της κατανομής, στα νοικοκυριά που δεν φτάνουν καν το πλαφόν — όχι επειδή δεν θέλουν, αλλά επειδή δεν τους περισσεύει τίποτα. Ένα οικογενειακό εισόδημα γύρω στον μέσο μισθό και ένα οικογενειακό εισόδημα πολλαπλάσιό του παίρνουν, με το τρέχον σχέδιο, την ίδια ακριβώς κρατική αντιστοίχιση, εφόσον και τα δύο μπορούν να φτάσουν το πλαφόν των 1.200 ευρώ — κάτι πολύ πιο εύκολο για το δεύτερο νοικοκυριό παρά για το πρώτο. Το πλαφόν προστατεύει, δηλαδή, από την ακραία επιδότηση των πολύ εύπορων· δεν εξασφαλίζει καμία πρόσθετη στήριξη στα χαμηλά εισοδήματα έναντι των μεσαίων και υψηλών.
Πρόκειται για κλασική ρητορική αφαίρεση: παρουσιάζεις τον περιορισμό ενός άκρου του φάσματος (των πολύ πλουσίων) σαν να ήταν λύση για το άλλο άκρο (των φτωχών), ενώ πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικά ζητήματα σχεδιασμού. Η ρητορική αυτή δεν είναι ψέμα με την τυπική έννοια — κάθε λέξη της είναι τεχνικά σωστή. Είναι όμως μια επιλεκτική αλήθεια, διατυπωμένη έτσι ώστε να ακουστεί σαν κάτι που δεν είναι: απάντηση στο ερώτημα της ισότητας ευκαιριών, ενώ είναι απλώς κανόνας αποφυγής σπατάλης δημόσιου χρήματος στην κορυφή.
Ο φόρος που δεν ήταν στην αρχική εξαγγελία
Στην εξειδίκευση του μέτρου προστέθηκε μια λεπτομέρεια που δεν περιλαμβανόταν στην αρχική ανακοίνωση της ΔΕΘ: οι αποδόσεις του κεφαλαίου —δηλαδή ακριβώς εκείνο το τμήμα του τελικού ποσού που, όπως δείξαμε παραπάνω, μπορεί να φτάσει το 53,6% του συνόλου— θα απαλλάσσονται πλήρως από φόρο εισοδήματος. Ακούγεται σαν καθολικό όφελος, αφού αφορά κάθε δικαιούχο λογαριασμό. Στην πράξη, όμως, κάθε φοροαπαλλαγή πάνω σε επενδυτικά κέρδη έχει μια προβλέψιμη κατανομή: όσο μεγαλύτερο είναι το κεφάλαιο που τοποθετεί μια οικογένεια, τόσο μεγαλύτερα είναι τα φορολογητέα κέρδη που απαλλάσσονται, άρα τόσο μεγαλύτερο είναι, σε απόλυτους αριθμούς, το όφελος της φοροαπαλλαγής.
Μια οικογένεια που φτάνει κάθε χρόνο το πλαφόν των 1.200 ευρώ και απολαμβάνει την πλήρη κρατική αντιστοίχιση κερδίζει, στο σενάριο του 7%, περίπου 50.000 ευρώ σε αφορολόγητα κέρδη. Μια οικογένεια που καταθέτει το ένα πέμπτο αυτού του ποσού κερδίζει, αναλογικά, το ένα πέμπτο της φοροαπαλλαγής. Δεν πρόκειται για κάτι μεμπτό καθαυτό —έτσι λειτουργούν σχεδόν όλα τα φορολογικά κίνητρα αποταμίευσης διεθνώς, από τα ΙRA και τα 401(k) στις ΗΠΑ έως τα ISA στη Βρετανία. Είναι, όμως, ακόμη ένα στοιχείο σχεδιασμού που κινείται προς την ίδια κατεύθυνση με το πλαφόν αντιστοίχισης: ευνοεί αναλογικά περισσότερο όσους έχουν ήδη τη δυνατότητα να αποταμιεύσουν το μέγιστο, και κανείς δεν το παρουσίασε ως τέτοιο στη δημόσια συζήτηση.
Το δημοσιονομικό κόστος — και μια παραλληλία που αξίζει προσοχή
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε το οικονομικό επιτελείο, το μέτρο θα αφορά αρχικά περίπου 23.000 βρέφη τον χρόνο —περίπου το ένα τρίτο των γεννήσεων— με 56.000 βρέφη έως δύο ετών να εντάσσονται συνολικά στο πρώτο έτος εφαρμογής. Το κόστος του προγράμματος προβλέπεται να αυξάνεται κατά περίπου 27 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο, φτάνοντας σε ετήσιο ρυθμό γύρω στο μισό δισεκατομμύριο ευρώ έως το 2040.
Το μέγεθος αυτό αξίζει να συγκριθεί με το ιστορικό προηγούμενο που παρουσιάσαμε στο πρώτο μας άρθρο. Το βρετανικό Child Trust Fund, με πληθυσμό επταπλάσιο του ελληνικού, κόστιζε στο δημόσιο περίπου 520 εκατομμύρια λίρες τον χρόνο στην κορύφωσή του — και καταργήθηκε εξ ολοκλήρου έξι χρόνια μετά την εισαγωγή του, στο πρώτο πακέτο λιτότητας μιας νέας κυβέρνησης, ακριβώς επειδή αυτό το κόστος θεωρήθηκε εύκολος στόχος δημοσιονομικής περικοπής. Ο ελληνικός «κουμπαράς» κατευθύνεται, σε μια πολύ μικρότερη οικονομία, προς περίπου το ίδιο απόλυτο ετήσιο κόστος. Αυτό δεν σημαίνει ότι το ελληνικό πρόγραμμα θα καταργηθεί — σημαίνει ότι φτάνει, σε απόλυτα μεγέθη, στην ίδια τάξη δημοσιονομικού βάρους με ένα πρόγραμμα που αποδείχθηκε πολιτικά μη βιώσιμο μέσα σε μία μόλις κοινοβουλευτική περίοδο.
Η ευθύνη των τίτλων: πώς ένα σενάριο γίνεται «γεγονός»
Την ημέρα της παρουσίασης, δεκάδες ιστότοποι δημοσίευσαν, σχεδόν αυτούσιο, τον ίδιο τίτλο: πόσο μπορεί να «φτάσει» ο κουμπαράς έως τις 93.000 ευρώ. Ελάχιστοι εξήγησαν στον τίτλο —ή έστω στο πρώτο τμήμα του κειμένου— ότι το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο ανώτατο από τα τρία επίσημα σενάρια, ότι προϋποθέτει σταθερή ετήσια απόδοση 7% επί 18 χρόνια, και ότι το συντηρητικό σενάριο δίνει κεφάλαιο κατά 31% μικρότερο. Ένας ακόμη δημοφιλής τίτλος πλασάρει το ποσό των 77.000 ευρώ ως φυσικό επακόλουθο μιας απλής, μετριοπαθούς αποταμιευτικής συνήθειας —«100 ευρώ ο γονέας, 100 το κράτος»— σαν να επρόκειτο για βέβαιη, όχι για ενδιάμεση αισιόδοξη, έκβαση. Ένας τρίτος τίτλος αναπαρήγαγε αυτούσια τη φράση του υπουργού για το πλαφόν και την «αντι-πλουσίων» λογική του, χωρίς καμία διερεύνηση του τι πραγματικά σημαίνει —όπως ακριβώς αναλύσαμε παραπάνω.
Καμία από τις τρεις αυτές επιλογές τίτλου δεν είναι, μεμονωμένα, ανακριβής. Το άθροισμά τους, όμως, συνθέτει ένα αφήγημα που ο αναγνώστης δύσκολα μπορεί να αμφισβητήσει: ένα γενναιόδωρο, δίκαιο, σχεδόν εγγυημένο πρόγραμμα. Αυτό δεν είναι δημοσιογραφία που εξηγεί ένα πολύπλοκο μέτρο· είναι αναμετάδοση του δελτίου Τύπου με τίτλο. Η mywaypress.gr δεν θεωρεί κακόπιστη αυτή την επιλογή —συχνά είναι απλώς αποτέλεσμα ταχύτητας και περιορισμένων πόρων στο σύγχρονο ψηφιακό δημοσιογραφικό τοπίο. Το αποτέλεσμα, όμως, είναι το ίδιο: η δημόσια συζήτηση χάνει ακριβώς τις παραδοχές που θα της επέτρεπαν να κρίνει το μέτρο επί της ουσίας, και μένει με έναν αριθμό που λειτουργεί σαν σλόγκαν.
Η ουσία
Τίποτα από όσα προστέθηκαν στην εξειδίκευση του «κουμπαρά» δεν αλλάζει τη δομική παρατήρηση του πρώτου μας άρθρου: πρόκειται για πρόγραμμα αντιστοίχισης αποταμίευσης σε μια χώρα με το πλέον αρνητικό ποσοστό αποταμίευσης νοικοκυριών στην Ευρώπη. Το νέο, υψηλότερο ταβάνι των 93.000 ευρώ δεν είναι γενναιοδωρία που προστέθηκε στο μέτρο· είναι απλώς η επιλογή ενός πιο αισιόδοξου σεναρίου απόδοσης πάνω στο ίδιο ακριβώς σχέδιο. Η φοροαπαλλαγή των κερδών και το πλαφόν αντιστοίχισης κινούνται και τα δύο προς την ίδια κατεύθυνση: ευνοούν αναλογικά περισσότερο όσους μπορούν ήδη να αποταμιεύσουν το μέγιστο. Και η φράση του υπουργού για το «δεν επιδοτούμε τους πλούσιους» απαντά σε ένα πρόβλημα (την υπερβολική επιδότηση στην κορυφή) που δεν είναι το πρόβλημα που θέτει η κοινωνική κριτική του μέτρου (την απουσία στήριξης στον πάτο). Ο κίνδυνος δεν είναι ότι η κυβέρνηση λέει ψέματα. Είναι ότι επιλέγει, συστηματικά, ποιο κομμάτι της αλήθειας θα ακουστεί πρώτο — και ότι αρκετά μέσα ενημέρωσης, εν μέσω ρυθμού και ανταγωνισμού κλικ, το επαναλαμβάνουν χωρίς τη δεύτερη ματιά που θα του άξιζε.
Μια κυβέρνηση που δεν υπάρχει καν σήμερα θα κληθεί να απαντήσει για μια υπόσχεση που δεν έδωσε ποτέ η ίδια
Υπάρχει ένας κίνδυνος που κανένα από τα τρία δημοσιευμένα σενάρια δεν αναφέρει, και που έχει να κάνει λιγότερο με το ύψος της απόδοσης και περισσότερο με τη χρονική στιγμή της.
Στη χρηματοοικονομική βιβλιογραφία λέγεται «κίνδυνος αλληλουχίας αποδόσεων» (sequence-of-returns risk): το ίδιο μέσο ετήσιο ποσοστό απόδοσης μπορεί να δώσει πολύ διαφορετικό τελικό κεφάλαιο ανάλογα με το πότε μέσα στα 18 χρόνια συμβαίνει μια σοβαρή πτώση των αγορών. Αν η πτώση έρθει νωρίς, το κεφάλαιο έχει χρόνο να ανακάμψει· αν έρθει τη χρονιά ή τις δύο χρονιές πριν από την ενηλικίωση του παιδιού —ακριβώς όταν το κεφάλαιο είναι στο μέγιστό του και έτοιμο προς ανάληψη— η ζημιά είναι μόνιμη και το τελικό ποσό μπορεί να είναι δραστικά χαμηλότερο από οποιοδήποτε από τα τρία δημοσιευμένα σενάρια, ανεξάρτητα από τη μέση απόδοση της περιόδου.
Αυτό δημιουργεί κάτι σπανίως συζητημένο σε ένα κρατικό πρόγραμμα: μια πολιτική υποχρέωση διαχείρισης προσδοκιών με ορίζοντα δύο δεκαετιών. Οι γονείς που σήμερα εγγράφουν το παιδί τους θα έχουν στο μυαλό τους τον αριθμό των 93.000 ευρώ των πρωτοσέλιδων. Αν, το 2044, η γενιά των πρώτων δικαιούχων ενηλικιωθεί μέσα σε μια χρηματιστηριακή διόρθωση, η όποια κυβέρνηση βρίσκεται τότε στην εξουσία —πιθανότατα καμία σχέση με τη σημερινή— θα κληθεί να εξηγήσει σε εκατοντάδες χιλιάδες νέους ενήλικες γιατί ο δικός τους «κουμπαράς» δεν έφτασε ούτε το χαμηλότερο δημοσιευμένο σενάριο. Το μέτρο, με άλλα λόγια, δεν εξάγει μόνο ένα οικονομικό στοίχημα δύο δεκαετιών· εξάγει και μια πολιτική υποχρέωση σε μια κυβέρνηση που δεν έχει καν γεννηθεί ακόμα ως πολιτικός σχηματισμός.
Συντακτική σημείωση & πολιτική AI: Κάθε δημοσιευμένο άρθρο στο mywaypress.gr αποτελεί προϊόν ουσιαστικού συντακτικού ελέγχου και ανθρώπινης επιμέλειας, η οποία φέρει την αποκλειστική συντακτική ευθύνη του περιεχομένου (EU AI Act, Art. 50.4). Τηρούμε πλήρως τους κανόνες διαφάνειας και τις εκάστοτε οδηγίες των Εθνικών Αρχών Εποπτείας της Αγοράς.
Φωτογραφία / Εικονογράφηση: Δημιουργήθηκε με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (AI Generated Image).
Ανάλυση και σύνθεση: mywaypress.gr
© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει
