Κηφισός – Το ποτάμι που δεν είναι ποτάμι
Ο γενικός γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων λέει ότι ο Κηφισός «δεν είναι πια ένα ποτάμι». Ο ορισμός δεν είναι λεξιλογική λεπτομέρεια. Καθορίζει ποιος οφείλει να τον φροντίζει, και ποιος όχι.
Ανάλυση της mywaypress.gr ·
Όταν ένα κράτος αποφασίζει ότι ένα ποτάμι δεν είναι ποτάμι, δεν περιγράφει τη φύση. Μοιράζει ευθύνες.
Σε ρεπορτάζ του in.gr της 3ης Οκτωβρίου, ο Πέτρος Βαρελίδης, Γενικός Γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων του ΥΠΕΝ, δηλώνει ότι ο Κηφισός «δεν είναι πια ένα ποτάμι, ένα σημείο φυσικού περιβάλλοντος». Προσθέτει ότι το υπουργείο δεν επεξεργάζεται σχέδιο αποκατάστασής του ως ποταμού. Η δήλωση ακούγεται ως περιγραφή. Λειτουργεί ως πολιτική.
Το κρίσιμο με μια ματιά
Τι είπε. Ο Κηφισός λειτουργεί πια περισσότερο ως αγωγός-υποδοχέας ομβρίων και το υπουργείο δεν σχεδιάζει αποκατάστασή του ως ποταμού. Παραδέχεται επίσης ότι τουλάχιστον οι μισοί έλεγχοι είναι έκτακτοι, λόγω περιορισμένου προσωπικού.
Γιατί μετράει. Ο κρατικός μηχανισμός παρακολουθεί τον Κηφισό ως ποτάμι, στο πλαίσιο της Οδηγίας-Πλαισίου για τα Ύδατα, από το 2012. Αν αλλάξει ο ορισμός, αλλάζει το ποιος λογοδοτεί.
Η θέση μας. Η περιγραφή έχει πραγματικό έρεισμα· το συμπέρασμα δεν προκύπτει από αυτήν. Ένα τσιμεντωμένο ποτάμι παραμένει ποτάμι με υποχρεώσεις, και ένας αγωγός ομβρίων που δέχεται λύματα είναι παράβαση και όχι φύση.
Τι είπε ακριβώς
Ο τίτλος ενότητας του in.gr, «Δεν θεωρούμε τον Κηφισό ποτάμι», είναι διατύπωση του ρεπορτάζ και όχι ευθύ απόσπασμα (βλέπε in.gr). Ο γενικός γραμματέας, όπως παρατίθεται, λέει ότι ο Κηφισός δεν συγκρίνεται ποιοτικά με τον Αλιάκμονα, τον Πηνειό ή τον Αχελώο. Στον άνω ρου, σημειώνει, είναι όμορφος· η εικόνα αλλάζει στον αστικό ιστό, όπου τα όμβρια ύδατα καταλήγουν αναπόφευκτα στον ποταμό. Ένα μεγάλο μέρος του, εκείνο που αφορά την αντιπλημμυρική του λειτουργία, εποπτεύεται από το υπουργείο Μεταφορών και Υποδομών και από την Περιφέρεια Αττικής.
Η δήλωση έχει πραγματικό έρεισμα. Μεγάλο τμήμα του ποταμού είναι εγκιβωτισμένο ή τσιμεντοποιημένο, και ο ΕΛΚΕΘΕ εντοπίζει την πιο έντονη υποβάθμιση στο αστικό τμήμα από την Κάτω Κηφισιά έως τον Κόκκινο Μύλο. Ο γενικός γραμματέας είπε επίσης στο CNN Greece ότι «δεν βλέπουμε τη βιομηχανία ως εχθρό», και ότι όποιος παραβιάζει τους όρους αποκτά αθέμιτο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, ενώ για τις σημαντικές παραβάσεις επιβάλλονται κυρώσεις. Η παραδοχή του για το προσωπικό είναι, επιπλέον, ειλικρινής. Το πρόβλημα δεν είναι η περιγραφή. Είναι το συμπέρασμα που την ακολουθεί.
Ο ορισμός ως πολιτική
Μια ονομασία δεν είναι ουδέτερη. Αλλάζει τον στόχο, τον αρμόδιο και το μέτρο της αποτυχίας:
Ο κρατικός μηχανισμός δεν φαίνεται να λειτουργεί με τον ορισμό του αγωγού. Σύμφωνα με τον ερευνητή του ΕΛΚΕΘΕ Ηλία Δημητρίου, ομάδα του κέντρου παρακολουθεί από το 2012, στο πλαίσιο της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, τους ποταμούς της χώρας, μεταξύ αυτών και τον Κηφισό, με εποχιακές δειγματοληψίες σε τέσσερις θέσεις του κύριου ρου και τρεις των παραποτάμων. Τα αποτελέσματα διαβιβάζονται στο ΥΠΕΝ και αξιοποιούνται στον σχεδιασμό μέτρων αποκατάστασης, που ενσωματώνονται στα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής. Αν ο Κηφισός δεν είναι ποτάμι, τι αξιολογεί εδώ και 14 χρόνια το πρόγραμμα αυτό; Και αν είναι, ποιος είναι ο στόχος;
Υπάρχει μια νομική διέξοδος και αξίζει να ονομαστεί. Το δίκαιο των υδάτων γνωρίζει την έννοια του ισχυρά τροποποιημένου υδατικού συστήματος, για το οποίο ο στόχος είναι το «καλό οικολογικό δυναμικό» και όχι η φυσική κατάσταση. Ο χαρακτηρισμός αυτός επιτρέπει χαμηλότερο στόχο· δεν καταργεί τον στόχο. Η mywaypress.gr δεν βρήκε δημόσια πληροφορία για το αν και με ποια απόφαση ο Κηφισός έχει χαρακτηριστεί έτσι, και το ρωτά.
Αν είναι αγωγός ομβρίων
Ας δεχθούμε για λίγο τον ορισμό. Αν ο Κηφισός είναι αγωγός ομβρίων, ό,τι δεν είναι βρόχινο νερό και καταλήγει εκεί είναι, κατά κανόνα, ανεπιθύμητο. Η υπόθεση του Αιγάλεω το δείχνει: απόβλητα από βυτιοφόρα διοχετεύονταν από πρατήριο καυσίμων σε δίκτυο ομβρίων με τελικό αποδέκτη τον Κηφισό. Ο ορισμός δεν μειώνει το βάρος του ελέγχου. Το αυξάνει, γιατί κάθε εκροή που δεν είναι βροχή γίνεται ζήτημα ελέγχου εκροών.
Οι ερευνητές του ΕΛΚΕΘΕ δεν αποδίδουν την επιβάρυνση στα όμβρια. Την αποδίδουν σε βιομηχανικά απόβλητα, αστικά λύματα και διαρροές του αποχετευτικού δικτύου, και σημειώνουν ότι οι υψηλότερες συγκεντρώσεις εμφανίζονται το καλοκαίρι, όταν η ροή είναι χαμηλή. Η κορύφωση σε περίοδο χωρίς βροχές δείχνει εισροές που δεν έχουν σχέση με τη βροχή.
Ο αντιδήμαρχος Πολιτικής Προστασίας του Δήμου Αθηναίων Ανδρέας Γραμματικογιάννης προσθέτει ότι τα δίκτυα στο κέντρο της Αθήνας είναι παντορροϊκά, μεταφέρουν δηλαδή και ακάθαρτα και όμβρια, ότι δεν υπάρχει αποτύπωση ή χαρτογράφησή τους και ότι το βασικό σενάριο είναι πως καταλήγουν στον Κηφισό. Με άλλα λόγια, το κράτος δεν γνωρίζει πού τελειώνουν τα δίκτυά του. Αυτό δεν είναι ιδιότητα του ποταμού. Είναι ιδιότητα της διοίκησης.
Οι αριθμοί
Οι αριθμοί προέρχονται από δηλώσεις και δημοσιεύματα και όχι από πρωτογενή στοιχεία. Οι δύο τελευταίοι είναι εκτιμήσεις εθελοντικής ομάδας.
Η παραδοχή που μετράει περισσότερο
Η δήλωση για τους ελέγχους είναι σημαντικότερη από τη δήλωση για το ποτάμι. Αν τουλάχιστον οι μισοί έλεγχοι είναι έκτακτοι, και αν οι έλεγχοι ακολουθούν καταγγελίες, όπως λέει ο ίδιος και όπως αναφέρει το in.gr για τον έλεγχο στη Μεταμόρφωση, τότε το κράτος ανιχνεύει τη ρύπανση εκεί όπου την καταγγέλλουν οι πολίτες. Η εθελοντική ομάδα Γεωμυθική λέει ότι περπατά μέσα στον Κηφισό εδώ και 20 χρόνια και έχει καταγράψει 40 έως 50 περιπτώσεις μόνιμης ρύπανσης. Ο τύπος του ελέγχου είναι ο τύπος του προβλήματος: αντίδραση αντί για παρακολούθηση.
Η εναλλακτική υπάρχει. Ο ερευνητής του ΕΛΚΕΘΕ λέει ότι 4 έως 5 επιπλέον αυτόματοι σταθμοί κατά μήκος του ποταμού θα ενίσχυαν σημαντικά τον έγκαιρο εντοπισμό και θα επέτρεπαν στοχευμένους ελέγχους. Η υποδομή του ΕΛΚΕΘΕ είναι ερευνητική και συντηρείται αποσπασματικά, κυρίως μέσω ερευνητικών έργων. Η δυσκολία των ελέγχων, που ο γενικός γραμματέας αποδίδει στον τρόπο με τον οποίο χτίστηκε η Αθήνα, είναι λόγος για επένδυση σε αισθητήρες και όχι για επαναπροσδιορισμό του ποταμού.
Το λάθος μέτρο
Η σύγκριση με τον Αλιάκμονα, τον Πηνειό και τον Αχελώο είναι εύκολη και άστοχη. Κανείς δεν ζητά από έναν αστικό ποταμό τα χαρακτηριστικά ενός ορεινού. Το ερώτημα είναι ποιο είναι το σωστό μέτρο για έναν αστικό ποταμό και ποιος το ορίζει.
Ο εντεταλμένος σύμβουλος του Δήμου Αθηναίων Νίκος Χρυσόγελος παραπέμπει στον Ποδονίφτη, που σε αρκετά τμήματά του βρίσκεται σε καλή κατάσταση, και εξηγεί ότι οι πολίτες κινητοποιούνται για ένα ποτάμι όταν το βλέπουν. Ο Γραμματικογιάννης αναφέρει ότι η ευρωπαϊκή κατεύθυνση είναι η αποκάλυψη των ποταμών και των ρεμάτων. Ο Κηφισός, κάτω από έναν αυτοκινητόδρομο, δεν έχει το πλεονέκτημα της ορατότητας. Έχει όμως το ίδιο δίκαιο.
Οι ερωτήσεις προς το ΥΠΕΝ
Η mywaypress.gr απευθύνει στο ΥΠΕΝ τις ερωτήσεις που ακολουθούν και θα δημοσιεύσει αυτούσια την απάντηση. Ζητούμε απάντηση έως την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου 2026, με έξι ημέρες περιθώριο.
- Ποια είναι η επίσημη κατάταξη του Κηφισού ως υδατικού συστήματος στα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής; Έχει χαρακτηριστεί ισχυρά τροποποιημένος ή τεχνητός, και με ποια απόφαση;
- Ποιος είναι ο περιβαλλοντικός στόχος που έχει τεθεί για τον Κηφισό (για παράδειγμα καλό οικολογικό δυναμικό) και ποια είναι η προθεσμία επίτευξής του;
- Ποια μέτρα για τον Κηφισό περιλαμβάνει το ισχύον Σχέδιο Διαχείρισης, ποιος τα υλοποιεί, με ποιον προϋπολογισμό και πόσα έχουν υλοποιηθεί;
- Πώς συμβιβάζεται η δήλωση ότι το υπουργείο δεν επεξεργάζεται σχέδιο αποκατάστασης του Κηφισού ως ποταμού με το πρόγραμμα παρακολούθησης της Οδηγίας-Πλαισίου, τα αποτελέσματα του οποίου διαβιβάζονται στο υπουργείο για τον σχεδιασμό μέτρων;
- Πόσους επιθεωρητές περιβάλλοντος διαθέτει το ΥΠΕΝ για την Αττική; Πόσοι έλεγχοι έγιναν στη λεκάνη του Κηφισού το 2025 και το 2026 και πόσοι από αυτούς ήταν έκτακτοι;
- Θα ενταχθεί το δίκτυο αυτόματων σταθμών του ΕΛΚΕΘΕ σε επιχειρησιακό σύστημα παρακολούθησης, και θα προστεθούν οι 4 έως 5 σταθμοί που προτείνει ο ερευνητής; Με ποιο χρονοδιάγραμμα;
- Ποιος φορέας έχει τη συνολική ευθύνη συντονισμού για τη λεκάνη του Κηφισού;
Το ευρύτερο διακύβευμα
Όταν μια υπηρεσία δηλώνει ότι ένα ποτάμι δεν είναι ποτάμι, το κόστος δεν χάνεται. Μεταφέρεται σε όσους ζουν δίπλα του και σε όσους κολυμπούν στις εκβολές του. Ο Κηφισός εκβάλλει στον Φαληρικό όρμο, και η επιβάρυνσή του φτάνει, σύμφωνα με τους ερευνητές, στο παραλιακό μέτωπο του Σαρωνικού. Ό,τι αποφασίζεται για την ονομασία στα ανάντη πληρώνεται στην ακτή.
Ένα ποτάμι δεν παύει να είναι ποτάμι επειδή το τσιμεντώνουν. Παύει να έχει υπέρμαχο όταν κάποιος αποφασίσει ότι δεν αξίζει αποκατάσταση.
Η μεγάλη εικόνα
Ένα δελτίο ταυτότητας για κάθε ρέμα της Αττικής.
Η διαφωνία για το αν ο Κηφισός είναι ποτάμι θα έπαυε να είναι ρητορική αν κάθε υδατικό σύστημα είχε μία δημόσια σελίδα: ποια είναι η επίσημη κατάταξή του, ποιος είναι ο περιβαλλοντικός στόχος και η προθεσμία του, ποιος είναι ο ένας αρμόδιος φορέας, ποιες είναι οι τελευταίες μετρήσεις, πόσοι έλεγχοι έγιναν και πόσες καταγγελίες παραμένουν ανοιχτές, με τον αριθμό πρωτοκόλλου και τις ημέρες αναμονής.
Οι πολίτες που συγκεντρώνουν εδώ και χρόνια εκατοντάδες αριθμούς πρωτοκόλλου θα έβλεπαν τις αναφορές τους να γίνονται δεδομένα και όχι αποδείξεις παραλαβής. Το υπουργείο θα δεσμευόταν σε μία ονομασία. Και η ερώτηση «ποιος ευθύνεται» θα είχε όνομα.
Τα στοιχεία υπάρχουν διάσπαρτα: στο πρόγραμμα παρακολούθησης, στους ελέγχους, στα πρωτόκολλα. Το κόστος είναι η συνένωσή τους και η δημοσίευσή τους. Ο κίνδυνος είναι ότι θα αποκαλύψουν κενά, και αυτό είναι ακριβώς το νόημα.
Πηγές και μεθοδολογική σημείωση
Ρεπορτάζ του in.gr (Δήμητρα Τριανταφύλλου, 3 Οκτωβρίου 2026). Δηλώσεις του γενικού γραμματέα και του ερευνητή του ΕΛΚΕΘΕ στο CNN Greece (30 Σεπτεμβρίου 2026), μέσω kirkinews.gr. Οι δηλώσεις παρατίθενται όπως δημοσιεύθηκαν· η mywaypress.gr δεν έχει ακόμη τη θέση του ΥΠΕΝ. Ο τίτλος ενότητας «Δεν θεωρούμε τον Κηφισό ποτάμι» είναι του in.gr. Οι δύο τελευταίοι αριθμοί της ενότητας «Οι αριθμοί» είναι εκτιμήσεις εθελοντικής ομάδας. Η αναφορά στο ισχυρά τροποποιημένο υδατικό σύστημα είναι γενική γνώση του δικαίου των υδάτων και εκκρεμεί νομικός έλεγχος.
Συντακτική σημείωση & πολιτική AI: Κάθε δημοσιευμένο άρθρο στο mywaypress.gr αποτελεί προϊόν ουσιαστικού συντακτικού ελέγχου και ανθρώπινης επιμέλειας, η οποία φέρει την αποκλειστική συντακτική ευθύνη του περιεχομένου (EU AI Act, Art. 50.4). Τηρούμε πλήρως τους κανόνες διαφάνειας και τις εκάστοτε οδηγίες των Εθνικών Αρχών Εποπτείας της Αγοράς.
Φωτογραφία / Εικονογράφηση: Δημιουργήθηκε με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (AI Generated Image).
Ανάλυση και σύνθεση: mywaypress.gr
© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει
