GreenDealGreece 2026 – Χρήματα υπάρχουν. Ιδιοκτήτης της εκτέλεσης όχι.

3 Νοεμβρίου, 2026 2:18 μμ

Τι αποκάλυψε, πέρα από όσα ειπώθηκαν, το GreenDealGreece 2026 του ΤΕΕ: μια χώρα με πόρους και σχέδια, που εκτελεί με ικανότητα δανεική και προσωρινή

 
Σε μια ματιά

Το κρίσιμο. Στα περισσότερα πάνελ το κυρίαρχο αίτημα δεν ήταν περισσότερα κονδύλια. Ήταν ένας φορέας, ένας κανόνας, ένα χρονοδιάγραμμα, περισσότερο προσωπικό.

Γιατί μετράει. Από τα 26 δισ. ευρώ του ΕΣΠΑ έχουν απορροφηθεί τα 8 (31%), ενώ το Ταμείο Ανάκαμψης κλείνει τον κύκλο του. Οι πόροι υπάρχουν· η ικανότητα να γίνουν έργο είναι το σπάνιο αγαθό.

Το βαθύτερο. Η ικανότητα εκτέλεσης που επέδειξε η χώρα ήταν σε μεγάλο βαθμό δανεική. Το κόστος της καθυστέρησης δεν το πληρώνουν όσοι κάθονται στα πάνελ· το πληρώνουν όσοι δεν κάθονται.

 
Οκτώ από τα 26 δισεκατομμύρια ευρώ του ΕΣΠΑ της τρέχουσας περιόδου έχουν απορροφηθεί μέχρι σήμερα. Το είπε στο συνέδριο GreenDealGreece 2026 ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης, και το ποσοστό είναι 31%. Στο ίδιο συνέδριο ακούστηκαν 36 δισ. από το Ταμείο Ανάκαμψης, 49,5 δισ. για το νέο ΕΣΠΑ, 23 δισ. εθνικοί πόροι για την πενταετία 2026-2030, 1,46 δισ. για τις μεταφορές από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο και πάνω από 4 δισ. από τον νέο Αναπτυξιακό Νόμο.

Σε μια χώρα με τέτοιους πόρους θα περίμενε κανείς το κυρίαρχο αίτημα των ομιλητών να είναι περισσότερα χρήματα. Στα περισσότερα πάνελ δεν ήταν. Όποιος διαβάσει με τη σειρά τις παρεμβάσεις υπουργών, γενικών γραμματέων, επικεφαλής οργανισμών και επιχειρηματιών, βλέπει να ζητούνται άλλα πράγματα: ένας ενιαίος φορέας για το κυκλοφοριακό της Αττικής, ένας ενιαίος φορέας ελέγχου της δόμησης, ένα όργανο συντονισμού για τη συντήρηση των αυτοκινητοδρόμων, ένας κοινός μηχανισμός τεχνολογικής αξιολόγησης, ένας Οικοδομικός Κανονισμός δέκα σελίδων, ένα χρονοδιάγραμμα για τις αποφάσεις της Δικαιοσύνης. Και προσωπικό. Παντού προσωπικό.

Στο πεδίο της ανθεκτικότητας, η ρητή ανάγκη χρηματοδότησης αφορούσε κυρίως την πρόληψη των φυσικών καταστροφών· η ανησυχία για το κόστος αφορούσε τη λειτουργία και τη συντήρηση. Δηλαδή ό,τι δεν εγκαινιάζεται με κοπή κορδέλας. Αυτό είναι το πρώτο εύρημα. Το δεύτερο δεν γράφεται πουθενά στο δελτίο, προκύπτει όμως από τη διαδοχή των ομιλιών και είναι πιο άβολο: η ικανότητα της χώρας να εκτελεί είναι σήμερα, σε μεγάλο βαθμό, δανεική. Και η προθεσμία της εξόφλησης πλησιάζει.

 
Ο λογαριασμός που δεν κλείνει

Οι πόροι είναι πραγματικοί και ο κ. Παπαθανάσης τους παρουσίασε με σαφήνεια: 36 δισ. το Ταμείο Ανάκαμψης, από τα οποία το 37,5% κατευθύνθηκε στην πράσινη μετάβαση· 10 δισ. εθνικοί πόροι την περίοδο 2021-2025 και 23 δισ. που προβλέπονται για το 2026-2030· και τρία νέα ταμεία, το Κοινωνικό Κλιματικό (5,4 δισ.), το Ταμείο Εκσυγχρονισμού (1,7 δισ.) και το Ταμείο Απανθρακοποίησης (1,6 δισ.), για την ενεργειακή στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Εκτίμησε, επίσης, ότι η Ελλάδα θα βρεθεί στις έξι πρώτες θέσεις μεταξύ των 27 κρατών-μελών στη νέα κατάταξη απορρόφησης.

Δύο παρατηρήσεις. Η πρώτη είναι αριθμητική. Αν έχουν απορροφηθεί 8 από τα 26 δισ., μένουν 18. Αν ο ορίζοντας είναι τρία έτη, όσο περίπου αντέχει η επιλεξιμότητα των δαπανών της περιόδου, χρειάζεται ρυθμός της τάξης των 6 δισ. τον χρόνο, αισθητά υψηλότερος από όσον πέτυχε η χώρα στα προηγούμενα έτη. Μια θέση στην πρώτη εξάδα μετρά σχετική επίδοση σε μια κατάταξη όπου η καθυστέρηση είναι γενικευμένη. Δεν λέει αν η χώρα μπορεί να επιταχύνει τόσο.

Η δεύτερη παρατήρηση είναι λογιστική. Ο λογαριασμός δεν είναι ενιαίος. Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο εμφανίζεται με 5,4 δισ. σε μία ομιλία και με 5,3 δισ. σε άλλη· το Ταμείο Απανθρακοποίησης με 1,6 δισ. στη μία και με περίπου 2,3 δισ. στην άλλη· και τα τρία ταμεία, που με τα ποσά του κ. Παπαθανάση αθροίζουν 8,7 δισ., παρουσιάστηκαν ως περίπου 8 δισ. Πιθανόν οι διαφορές να εξηγούνται: άλλο στάδιο, άλλη βάση υπολογισμού, άλλο υποσύνολο. Το δελτίο όμως δεν τις εξηγεί, και αυτό είναι το σημείο. Όπου δεν υπάρχει ένα δημόσιο μητρώο πόρων και δεσμεύσεων, κάθε ομιλητής χτίζει το δικό του σύνολο. Το ίδιο ισχύει για τις πολεοδομικές μελέτες: περίπου 170 κατά τον υπουργό Περιβάλλοντος, περίπου 220 κατά τον εκπρόσωπο της αντιπολίτευσης που μίλησε από το ίδιο βήμα.

Υπάρχει και δεύτερος λογαριασμός, που τον κρατά άλλο υπουργείο. Ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Χρίστος Δήμας είπε ότι σε περίοδο αστάθειας οι χρηματοδοτικές ροές δυσχεραίνονται και απαιτείται προτεραιοποίηση έργων. Ο υφυπουργός του Νίκος Ταχιάος μίλησε για δημοσιονομική σταθερότητα και προσγείωση στην πραγματικότητα. Ο γενικός γραμματέας Υποδομών υποστήριξε ότι τα έργα ανθεκτικότητας έχουν αυξημένο προϋπολογισμό και χρειάζονται επιλεκτική αξιολόγηση. Και ο επικεφαλής της Ελληνικό Μετρό είπε ότι για τη γραμμή τεσσάρων χιλιομέτρων προς το Ίλιον, αφού ολοκληρωθούν οι περιβαλλοντικές εγκρίσεις και η ανάλυση κόστους-οφέλους, το επόμενο βήμα είναι η αναζήτηση χρηματοδότησης. Στο ίδιο κράτος, λοιπόν, οι πόροι είναι άφθονοι σε ένα υπουργείο και σπάνιοι σε άλλο. Η εύλογη εξήγηση, που είναι δική μας και όχι κάποιου ομιλητή, είναι ότι το χρήμα είναι άφθονο όταν το έργο ταιριάζει σε ένα προδιαγεγραμμένο εργαλείο και σπάνιο όταν πρέπει να ανταγωνιστεί για τον εθνικό προϋπολογισμό. Και υπάρχει μια ένσταση που κάνει τα πράγματα πιο σύνθετα: ο πρόεδρος της Roikos Engineering Consultants Κωνσταντίνος Καλέργης είπε ότι η καθυστέρηση στην ωρίμανση νέων έργων δεν συνδέεται με την έλλειψη χρηματοδότησης και ότι, ακόμη και με επαρκή χρήματα σήμερα, θα χρειάζονταν περίπου τρία χρόνια μόνο για την ανάθεση των μελετών.

Η πιο ευθεία απαίτηση για περισσότερα χρήματα προς τους εκτελεστές ήρθε από τον πρόεδρο της ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Διονύση Γεωργόπουλο, που ζήτησε μόνιμο σύστημα αναθεώρησης τιμών στα δημόσια έργα και προειδοποίησε για την επιστροφή των μεγάλων εκπτώσεων στους διαγωνισμούς. Το αίτημα έχει βάση: τιμές που δεν ακολουθούν το κόστος και προσφορές που δεν βγαίνουν παράγουν συχνά έργα που διακόπτονται. Δεν αλλάζει όμως τη βασική εικόνα: το κράτος δεν μένει από χρήματα όσο μένει από ικανότητα να τα ξοδεύει έγκαιρα.

Στην απέναντι στήλη, οι αριθμοί παράδοσης είναι λιγότεροι και μικρότεροι. Η ισχύς αποθήκευσης ενέργειας ανέβηκε από περίπου 32 σε περίπου 700 MW, δηλαδή 22 φορές, αλλά ισοδυναμεί με λιγότερο από το 4% της εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ, που φτάνει τα 18 GW. Στην Αττική κυκλοφορούν 1.076 καινούργια λεωφορεία στα περίπου 1.500, δηλαδή το 72% του στόλου. Οι ψηφιακές συναλλαγές με το Δημόσιο ανήλθαν σε 1,7 δισ. το 2025. Τα ανοιχτά σύνολα δεδομένων στο data.gov.gr ανέβηκαν από 80 σε 23.000 χάρη σε έργο του Ταμείου Ανάκαμψης, σχεδόν 290 φορές· ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου είπε ότι δεν πρέπει να είμαστε ευχαριστημένοι, γιατί λείπει ακόμη η κουλτούρα ανοίγματος των δεδομένων. Ο αριθμός μετρά διαθεσιμότητα, όχι χρήση.

Ξεχωριστή προσοχή ζητούν τα 17 δισ. ευρώ εκτιμώμενης εξοικονόμησης από αυτές τις συναλλαγές στο gov.gr, δηλαδή 10 ευρώ ανά συναλλαγή, που γίνονται 22,1 δισ. αν προστεθούν τα 5,1 δισ. της διαλειτουργικότητας. Με βάση το ΑΕΠ που προκύπτει από τα ίδια τα στοιχεία του συνεδρίου (3,66 δισ. ευρώ για Έρευνα και Ανάπτυξη, όσο το 1,54% του ΑΕΠ, δίνουν περίπου 238 δισ.), μιλάμε για περίπου 9% του ΑΕΠ. Το μέγεθος είναι πραγματικό, αλλά άλλου είδους: εκτιμά χρόνο, μετακινήσεις και χαρτί που δεν δαπανήθηκαν. Δεν εμφανίζεται σε κανέναν λογαριασμό του κράτους ούτε των νοικοκυριών, και το δελτίο δεν παραπέμπει σε μεθοδολογία. Η μέτρηση του οφέλους είναι θεμιτή και χρήσιμη. Όταν όμως παρουσιάζεται με το ύφος δημοσιονομικού μεγέθους, συγχέει το όφελος του πολίτη με το δημοσιονομικό αποτέλεσμα.

Ανάλογη ανάγνωση χρειάζεται η τέταρτη θέση στην ΕΕ που αποδόθηκε στις κρατικές δαπάνες για Έρευνα και Ανάπτυξη. Τα δημοσιευμένα στοιχεία της Eurostat για το 2024 τοποθετούν την Ελλάδα 13η στην ένταση Έρευνας και Ανάπτυξης (1,53% του ΑΕΠ, με μέσο όρο ΕΕ 2,2%) και 19η στο μερίδιο του κρατικού προϋπολογισμού που διατίθεται σε αυτήν. Ποιος δείκτης δίνει την τέταρτη θέση, το δελτίο δεν λέει.

 
Η αλυσίδα που δεν έχει πρώτο κρίκο

Η πιο διαφωτιστική ανάγνωση του δελτίου δεν γίνεται ομιλητή προς ομιλητή αλλά κατά αλυσίδα. Πάρτε τη δόμηση και τη στέγαση. Για να υπάρξει προσιτή κατοικία χρειάζεται θεσμικό πλαίσιο με κίνητρα, όπως μειωμένος ΦΠΑ στην κατασκευή, σύμφωνα με τον επικεφαλής της DIMAND, ο οποίος υποστήριξε ότι αλλιώς το κόστος δεν επιτρέπει ενοίκιο κάτω από το 30% του εισοδήματος. Για να υπάρξουν γη και κανόνες χρειάζονται τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια, με περίπου 170 μελέτες σε εξέλιξη για περίπου 600 δημοτικές ενότητες, που θα τεθούν σταδιακά σε δημόσια διαβούλευση από τον Νοέμβριο. Για να λειτουργήσει η μεταφορά συντελεστή δόμησης, θεσμός σε εκκρεμότητα εδώ και χρόνια, απαιτούνται οι Ζώνες Υποδοχής και η Ψηφιακή Τράπεζα Γης, με πρώτη διαβούλευση τις επόμενες ημέρες. Για να εφαρμόζονται όλα αυτά χρειάζεται μεταρρύθμιση των Υπηρεσιών Δόμησης, που σήμερα υπάρχουν σε περίπου 55% των δήμων.

Και ο Οικοδομικός Κανονισμός δέκα σελίδων που πρότεινε ο πρόεδρος του ΤΕΕ, το απλούστερο και φθηνότερο μέτρο του καταλόγου; Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου απάντησε ότι το υπουργείο συνεργάζεται με το ΤΕΕ και ότι η πρωτοβουλία θα προχωρήσει αφού ξεκινήσει η μεταρρύθμιση των Υπηρεσιών Δόμησης. Το πιο εύκολο μέτρο τοποθετείται, δηλαδή, πίσω από το πιο δύσκολο. Κάθε κρίκος περιμένει τον προηγούμενο, και η αλυσίδα ως σύνολο δεν έχει ημερομηνία ολοκλήρωσης. Αυτό δεν αναιρεί το πραγματικό έργο υποδομής που έγινε: η κωδικοποίηση περισσότερων από 170 νομοθετημάτων σε Κώδικα 477 άρθρων, ηλεκτρονικά προσβάσιμο και δωρεάν, είναι προϋπόθεση για όλα τα υπόλοιπα. Στα δελτία Τύπου  του συνεδρίου η ρίζα «σχεδιασμ-» εμφανίζεται 61 φορές και η «υλοποι-» 21, η χρηματοδότηση αναφέρεται 51 φορές και η συντήρηση 14. Το συνέδριο μιλά κυρίως για το πριν, όχι για το μετά.

Την ίδια ανάγνωση έκανε, από άλλη πολιτική θέση, ο πρόεδρος της Αντιπροσωπείας του ΤΕΕ και εκπρόσωπος του προέδρου του ΠΑΣΟΚ Νίκος Μήλης. Το Ταμείο Ανάκαμψης, είπε, χρηματοδότησε περίπου 220 πολεοδομικές μελέτες, πολύ περισσότερες από όσες είχε θεσμοθετήσει το κράτος σε πολύ περισσότερα χρόνια, και η αναντιστοιχία ήταν γνωστή από την πρώτη μέρα. Ο κίνδυνος, κατά τον ίδιο, είναι να καταλήξει η ευκαιρία σε στοίβες μελετών χωρίς ισχύ, δηλαδή σε απορρόφηση κονδυλίων και όχι σε αξιοποίηση. Για τον Κηφισό υποστήριξε ότι, ακόμη κι αν ξεκινούσε σήμερα πλήρες σχέδιο, θα χρειάζονταν δέκα χρόνια, ενώ το αντιπλημμυρικό δίκτυο της Αττικής σχεδιάστηκε με δεδομένα της περιόδου 1932-1982 και ολοκληρώθηκε το 2004. Η κριτική ακούγεται από την αντιπολίτευση, το περιεχόμενό της όμως δεν διαφέρει ουσιαστικά από όσα είπε στο ίδιο συνέδριο η υφυπουργός Περιβάλλοντος: μετά τις μελέτες ακολουθεί το κρίσιμο στάδιο της θεσμοθέτησης. Η διαφωνία αφορά το ποιος ευθύνεται, όχι το πού βρίσκεται το πρόβλημα. Και το πού βρίσκεται είναι το πιο σημαντικό.

Μέσα στην αλυσίδα υπάρχει και μια αντίφαση που αξίζει να ειπωθεί. Ο πρόεδρος του ΤΕΕ ζήτησε να συνεχιστεί η οικοδομική και επενδυτική δραστηριότητα όσο προχωρά ο σχεδιασμός. Είναι εύλογο αίτημα της αγοράς. Είναι όμως και ο τρόπος με τον οποίο παράχθηκε η ανασφάλεια που περιέγραψε ο επικεφαλής της TEN BRINKE HELLAS: κατασκευές που ολοκληρώθηκαν, διαμερίσματα που πουλήθηκαν κατά 80%, και άδεια που ακυρώθηκε επειδή είχε στηριχθεί στα μπόνους του ΝΟΚ, δύο χρόνια μετά τις ακυρωτικές αποφάσεις. Ο επενδυτής ζητά, ορθά, ασφάλεια για τους κανόνες βάσει των οποίων σχεδίασε, όχι εγγύηση για το επιχειρηματικό του σχέδιο. Η ευθύνη δεν ανήκει στον επενδυτή ούτε στον αγοραστή· ανήκει σε ένα κράτος του οποίου οι κανόνες δεν άντεξαν στον δικαστικό έλεγχο. Η ανάπτυξη παράλληλα με τον σχεδιασμό είναι βιώσιμη μόνο αν οι κανόνες της μεταβατικής περιόδου είναι δικαστικά ανθεκτικοί. Αυτό δεν ειπώθηκε.

Ο επικεφαλής της DIMAND το συμπύκνωσε από άλλη σκοπιά: άλλες μεσογειακές χώρες έχουν αυστηρότερες διαδικασίες και αναπτύσσονται ταχύτερα. Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι λιγότεροι κανόνες. Είναι κανόνες που δεν αλλάζουν και διαδικασίες που τελειώνουν. Το επιβεβαιώνει η έρευνα της EY που παρουσιάστηκε στο συνέδριο: το 41% των ερωτηθέντων ζητά φορολογική προβλεψιμότητα και το 38% μικρότερη πολυπλοκότητα κανόνων και διαδικασιών συμμόρφωσης, ενώ για το 28% το ρυθμιστικό πλαίσιο αποτελεί συγκριτικό μειονέκτημα.

 
Γραμμή 4: ένα έργο, πολλοί υπεύθυνοι

Το δελτίο τύπου  του ΤΕΕ έδωσε το ζωντανό παράδειγμα. Για να ξαναρχίσει ο μετροπόντικας της Γραμμής 4 στην Κυψέλη, σύμφωνα με όσα είπαν ο υπουργός Υποδομών, ο υφυπουργός και ο επικεφαλής της AVAX, πρέπει να συμβούν διαδοχικά τουλάχιστον πέντε πράγματα. Να υποβάλει την εισήγησή του ο Βρετανός εμπειρογνώμονας, ως τις αρχές Δεκεμβρίου. Να ολοκληρωθούν οι εκθέσεις των μηχανικών του ΤΕΕ για τις έξι πολυκατοικίες που απομένουν από τις είκοσι (για τις 14 έχουν γίνει οι ενδιάμεσες εκθέσεις). Να εγκριθεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες η μελέτη της AVAX για τον τρόπο κατασκευής, με αναμονή ενός έως δύο μηνών, και τότε, υποσχέθηκε η εταιρεία, θα είναι θέμα λίγων ημερών να ξεκινήσουν οι εργασίες. Να οριστικοποιηθεί η λύση για τον σταθμό στο Πάρκο Ριζάρη, θέμα λίγων εβδομάδων κατά τον υπουργό. Και να αποκατασταθούν οι κατοικίες όταν τελειώσουν οι μελέτες. Ο υφυπουργός εκτίμησε ότι η επανεκκίνηση δεν μπορεί να γίνει πριν από τη νέα χρονιά.

Μετρήστε όσους εμπλέκονται: το Υπουργείο, η εταιρεία του έργου Ελληνικό Μετρό, η κοινοπραξία κατασκευής, ο Βρετανός εμπειρογνώμονας, οι μηχανικοί του ΤΕΕ, οι εμπειρογνώμονες των κατοίκων, ο Δήμος Αθηναίων, οι υπηρεσίες που θα εγκρίνουν τη μελέτη. Το δελτίο δεν λέει ποιος, ονομαστικά, αποφασίζει ότι η σήραγγα μπορεί να ξαναρχίσει. Λέει ότι θα γίνει με τον ύψιστο βαθμό ασφάλειας και ότι τα πορίσματα θα παρουσιαστούν δημόσια, δέσμευση που αξίζει να καταγραφεί.

Οι ομιλητές δεν συμφωνούν ούτε στην περιγραφή. Ο επικεφαλής της AVAX Αντώνιος Μιτζάλης είπε ότι υπήρξαν υπερβολές για κτήρια έτοιμα να πέσουν και για ανθρώπους σε κίνδυνο. Ο υφυπουργός διέκρινε προσπάθεια να αποκτήσει το θέμα πολιτικά χαρακτηριστικά, παρότι, όπως είπε, κάποιοι έχουν θιγεί, και σημείωσε ότι μέχρι στιγμής δεν έχει προκύψει αντικειμενικό πρόβλημα που να οδηγεί σε εκκένωση. Ο υπουργός είπε ότι η ανησυχία των ανθρώπων που βλέπουν ρωγμές στα σπίτια τους είναι εύλογη και ότι η ασφάλεια των κατοίκων είναι η απόλυτη προτεραιότητα. Η διαφωνία για το αν υπήρξαν υπερβολές δεν λύνεται από ένα δελτίο. Λύνεται μόνο από τις εκθέσεις: το αν ένα σπίτι είναι ασφαλές δεν κρίνεται με δηλώσεις αλλά με πραγματογνωμοσύνες που δημοσιεύονται.

Το ΤΕΕ έχει πάρει σε αυτή τη διαδικασία έναν ιδιαίτερο ρόλο: οι μηχανικοί του κάνουν, κατόπιν αιτήματος της Ελληνικό Μετρό, ανεξάρτητες πραγματογνωμοσύνες στις πολυκατοικίες της περιοχής επιρροής, και τους ευχαρίστησαν δημόσια για την ταχύτητά τους ο υπουργός και ο επικεφαλής της AVAX, ο οποίος είπε ότι το ΤΕΕ ξεκλείδωσε τη διαδικασία. Στο δελτίο δεν υπάρχει ένδειξη ότι η ανεξαρτησία των εκθέσεων αμφισβητείται, και η ταχύτητα είναι πράγματι αξία. Ακριβώς γι’ αυτό πρέπει να είναι θεσμικά αδιαμφισβήτητη. Το δελτίο δεν λέει ποιος ορίζει το αντικείμενο των εκθέσεων, ποιος τις αμείβει και πού δημοσιεύονται. Όταν ο φορέας που καταγράφει τις ζημιές είναι ο διοργανωτής ενός συνεδρίου που στηρίζεται, ως Platinum χορηγός, και από την εταιρεία που εκτελεί το έργο, η διαφάνεια δεν είναι πολυτέλεια. Είναι η εγγύηση της εμπιστοσύνης των κατοίκων. Οι εμπειρογνώμονες των ίδιων των κατοίκων που καταγράφουν παράλληλα τις ζημιές είναι ο πιο υγιής μηχανισμός ελέγχου που αναφέρεται στα δελτία.

Η Γραμμή 4 είναι η αλυσίδα χωρίς πρώτο κρίκο σε μικρογραφία, με μία διαφορά: οι κρίκοι εδώ είναι σπίτια ανθρώπων.

 
Ποιος πληρώνει τον χρόνο

Η καθυστέρηση έχει κόστος, και το δελτίο το καταγράφει σε αριθμούς, χωρίς να το λέει έτσι. Στην Αττική γίνονται 8 εκατ. μετακινήσεις την ημέρα και μόνο 2 εκατ., δηλαδή το 25%, με Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Συλλόγου Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων. Ο μέσος χρόνος με Ι.Χ. είναι 25 λεπτά, με τα ΜΜΜ 45: η δημόσια συγκοινωνία είναι κατά 80% πιο αργή. Η Αττική Οδός είναι κορεσμένη, με κόστος καθυστερήσεων που ξεπερνά τα 100 εκατ. ευρώ τον χρόνο, κατά τον εκπρόσωπο της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ. Και ο περιφερειάρχης προειδοποίησε ότι σε δέκα χρόνια ο χρόνος μετακίνησης θα έχει διπλασιαστεί.

Η κυβερνητική πλευρά απαντά με την ανανέωση του στόλου: 1.076 νέα λεωφορεία, 365 από αυτά ηλεκτρικά, μέση ηλικία στόλου εννέα έτη, κλιματισμός σε όλα. Είναι πρόοδος που αξίζει να καταγραφεί. Ο κ. Τσιάνος όμως επισήμανε την καίρια διάκριση: η αντικατάσταση οχημάτων δεν σημαίνει αύξησή τους. Ο πρόεδρος του ΤΕΕ χαρακτήρισε σχεδόν μηδενικό το αποτέλεσμα των προσπαθειών σε σχέση με το μέγεθος του προβλήματος, και σημείωσε ότι η βασική λύση που προωθήθηκε ήταν οι τροχονόμοι στον Κηφισό και σε άλλους πέντε άξονες. Η Θεσσαλονίκη δείχνει το αντίθετο παράδειγμα: με το Μετρό, η κυκλοφορία ιδιωτικών οχημάτων στο κέντρο μειώθηκε κατά περίπου 15%, όπως ανέφερε ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών, ενώ η επέκταση της Καλαμαριάς καταγράφει 126.800 μέσες ημερήσιες επιβιβάσεις και αύξηση 17,8% τον Οκτώβριο σε σχέση με τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με τον επικεφαλής της Ελληνικό Μετρό. Η σύγκριση είναι ενδεικτική, όχι αποδεικτική, αλλά δείχνει κάτι: ο κόσμος μετακινείται όταν η εναλλακτική είναι ταχύτερη, όχι όταν είναι νεότερη.

Το αξιοσημείωτο είναι πόσο ομόφωνη είναι η διάγνωση για το ποιος ευθύνεται: κανείς. Ο υπουργός Υποδομών διευκρίνισε ότι το υπουργείο του έχει κομβικό ρόλο στο κυκλοφοριακό, αλλά η διαχείρισή του δεν είναι μόνο δική του αρμοδιότητα. Ο περιφερειάρχης είπε ότι η Περιφέρεια δεν έχει ευθύνη αλλά θέλει να αποκτήσει. Ο Νίκος Μήλης είπε ότι το 2026 δεν υπάρχει ενιαίο σύστημα διαχείρισης κυκλοφορίας στην Αττική, ούτε κέντρο που να ρυθμίζει τα φανάρια με πραγματικά δεδομένα. Κυβέρνηση, περιφερειακή αρχή, αντιπολίτευση και επιμελητήριο συμφωνούν ότι ο ιδιοκτήτης λείπει. Η μόνη άμεση παρέμβαση που ανακοινώθηκε είναι σημειακή: η δεύτερη έξοδος του κόμβου Μεταμόρφωσης, που κατά τον υπουργό ολοκληρώνεται εντός Δεκεμβρίου και κατά τον γενικό γραμματέα Υποδομών μπορεί να μειώσει τη συμφόρηση έως και 50%, χωρίς να διευκρινίζεται σε ποιο μέγεθος αναφέρεται το ποσοστό. Είναι καλό τεστ, γιατί είναι μετρήσιμο και έχει ημερομηνία.

Υπάρχει και ένα σημείο που οι ομιλητές δεν συνέδεσαν, αλλά το δελτίο το τοποθετεί δίπλα δίπλα. Η εκπρόσωπος της Lamda Development ανέφερε ότι έχουν εκδοθεί πάνω από 1.000 άδειες για το Ελληνικό και το παρουσίασε ως ζωντανό εργαστήριο πολεοδομικού σχεδιασμού. Σε άλλη συζήτηση ο πρόεδρος του ΤΕΕ προειδοποίησε ότι όταν έρθει το Ελληνικό, οι άνθρωποι δεν θα μπορούν να μετακινηθούν. Και οι δύο έχουν δίκιο. Ο σχεδιασμός μιας πόλης και η μετακίνηση των κατοίκων της κινούνται σε διαφορετικά θεσμικά ρολόγια, και το κυκλοφοριακό είναι το σημείο όπου τα ρολόγια συγκρούονται.

Στη στέγαση, ο ίδιος λογαριασμός εκφράζεται με άλλους αριθμούς. Ο μεγαλύτερος αριθμός νέων κατοικιών που ακούστηκε αφορά τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων: 10.454 νέες κατοικίες και 7.030 ανακαινίσεις, με ορίζοντα το 2030 και χρηματοδότηση 85% από το υπουργείο. Για χαμηλό ενοίκιο, στο πλαίσιο της Κοινωνικής Αντιπαροχής σε τρία στρατόπεδα (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα), προβλέπονται 1.900 κατοικίες. Ο πρώτος αριθμός είναι 5,5 φορές μεγαλύτερος από τον δεύτερο. Η στέγαση των στελεχών, ιδίως στα ακριτικά νησιά και στον Έβρο, είναι εύλογος στόχος. Είναι όμως η μεγαλύτερη κρατική παραγωγή κατοικίας που παρουσιάστηκε, και δεν απευθύνεται στα νοικοκυριά που πιέζονται από την αγορά.

Η αιτία φαίνεται σε όσα είπε ο επικεφαλής της CONSORTIS: το καθεστώς της δημόσιας περιουσίας πρέπει να ξεκαθαρίσει, ώστε να αξιοποιηθεί για προσιτή κατοικία. Εκεί όπου υπάρχει ιδιοκτήτης που ξέρει τι κατέχει, το αποτέλεσμα φαίνεται. Τα Ελληνικά Σιδηροδρομικά Ακίνητα (πρώην ΓΑΙΑΟΣΕ) διαχειρίζονται 106.000 στρέμματα με γεωγραφικό σύστημα που καταγράφει την ταυτότητα κάθε κτηρίου, έκαναν 2.500 αυτοψίες σε δύο χρόνια, ετοιμάζουν ενιαία πλατφόρμα με εννέα επιπλέον επίπεδα πληροφορίας και εκτελούν πάνω από 350 διεργασίες ψηφιακά, 80% ταχύτερα. Το μάθημα δεν είναι τεχνολογικό. Είναι ιδιοκτησιακό: το κράτος που δεν ξέρει τι έχει δεν μπορεί να το αξιοποιήσει, και το κράτος που έχει πολλούς υπεύθυνους δεν έχει κανέναν.

Ο κοινός παρονομαστής: ο επιβάτης που χάνει είκοσι λεπτά επιπλέον σε κάθε διαδρομή, ο αγοραστής με ακυρωμένη άδεια, ο μικρός επιχειρηματίας που περιμένει απόφαση τρία ή τέσσερα χρόνια. Κανένας τους δεν καθόταν στη σκηνή. Στους ομιλητές που καταγράφει το δελτίο δεν εμφανίζεται εκπρόσωπος ενοικιαστών, επιβατών ή καταναλωτών. Η λέξη ενοικιαστής δεν εμφανίζεται ούτε μία φορά στις 45 σελίδες  των δελτίων Τύπου· η ρίζα της λογοδοσίας εμφανίζεται μία. Ο χρόνος λειτουργεί ως φόρος που δεν ψήφισε κανείς, και τον πληρώνουν πιο βαριά όσοι έχουν τη μικρότερη δυνατότητα να περιμένουν.

 
Η ικανότητα που δανειστήκαμε

Ας δούμε ποιοι εκτελούν. Η υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας εξήγησε ότι το υπουργείο έχει την ευθύνη του προγράμματος για τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, ενώ το ΤΕΕ είναι ο φορέας υλοποίησης. Ο πρόεδρος του ΤΕΕ σημείωσε ότι η κυβέρνηση εμπιστεύεται το επιμελητήριο να υλοποιεί μεταρρυθμίσεις και να αναπτύσσει ψηφιακά εργαλεία. Ο κ. Παπαθανάσης είπε σχεδόν ανοιχτά ότι χωρίς τη στήριξη των μηχανικών και των ορκωτών λογιστών οι στόχοι του Ταμείου Ανάκαμψης δεν θα επιτυγχάνονταν. Και ο εκπρόσωπος της NETCOMPANY απαρίθμησε τι έχει ενοποιήσει η εταιρεία του: 180 βάσεις δεδομένων από 35 φορείς στον ΕΦΚΑ, τον νέο δικαστικό χάρτη, τον ενοποιημένο ιατρικό φάκελο.

Στη γλώσσα των μεταρρυθμίσεων αυτό λέγεται συνεργασία. Στη γλώσσα του προϋπολογισμού λέγεται αναθέσεις. Στη γλώσσα της στρατηγικής λέγεται δανεική ικανότητα. Η χώρα εκτέλεσε το Ταμείο Ανάκαμψης με μια προσωρινή αρχιτεκτονική: ένα υπουργείο που ευθύνεται, ένα επιμελητήριο που υλοποιεί, ορκωτοί λογιστές, ιδιώτες ανάδοχοι που ενοποιούν συστήματα. Ο στόχος επετεύχθη, κατά τη διατύπωση των ίδιων των ομιλητών. Το ερώτημα είναι τι μένει από αυτή την αρχιτεκτονική όταν σβήσει ο χρηματοδοτικός της πυρήνας.

Τον μηχανισμό περιέγραψαν και δύο ακόμη ομιλητές, ο ένας ως διαπίστωση και ο άλλος ως προϊόν. Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης είπε ότι τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης δημιούργησαν υποδομές και εφαρμογές στην Υγεία και τη Δικαιοσύνη, και ότι το επόμενο ζητούμενο είναι να τις αξιοποιήσουν περισσότερο οι δημόσιες υπηρεσίες, αναπτύσσοντας την αναγκαία τεχνογνωσία. Με απλά λόγια: το σύστημα παραδόθηκε πριν από την ικανότητα να χρησιμοποιηθεί. Και ο εκπρόσωπος της PLANET περιέγραψε τον τεχνικό σύμβουλο, δηλαδή τον ιδιώτη που εντοπίζει εγκαίρως προβλήματα στα μεγάλα έργα και παρεμβαίνει όταν προκύπτουν δυσκολίες. Αυτό που θα περίμενε κανείς να είναι εσωτερική ικανότητα του κυρίου του έργου, εδώ αγοράζεται ως υπηρεσία.

Δεν υποστηρίζουμε ότι η ανάθεση ήταν λάθος. Με στενές προθεσμίες και Υπηρεσίες Δόμησης σε λίγο πάνω από τους μισούς δήμους, ήταν ίσως η μόνη λύση. Υποστηρίζουμε ότι έχει τρεις παρενέργειες. Πρώτη: η γνώση που παράγεται μένει στον πάροχο, όχι στο κράτος. Ο κ. Βασιλόπουλος ζήτησε από το Δημόσιο να ξαναδεί το οργανωτικό του σχήμα και το ανθρώπινο δυναμικό του, ώστε να ενσωματώσει καλύτερα, λειτουργικά και επιχειρησιακά, τα νέα συστήματα. Ο προμηθευτής, με άλλα λόγια, λέει στον πελάτη ότι το προϊόν που παρέδωσε χρειάζεται δικό του προσωπικό για να λειτουργήσει. Και ο ίδιος έχει, βέβαια, συμφέρον στη συνέχεια των συμβάσεων, παρατήρηση που ισχύει για κάθε ομιλητή και δεν αναιρεί το βάσιμο του επιχειρήματος. Δεύτερη: η λειτουργία, η συντήρηση και η αναβάθμιση έχουν διαρκές κόστος, που δεν καλύπτεται από ένα εργαλείο περιορισμένης διάρκειας. Τρίτη: όταν οι εκτελεστές είναι πολλοί, η λογοδοσία διαχέεται.

Το ίδιο ισχύει για το προσωπικό. Τουλάχιστον έξι διαφορετικοί οργανισμοί, από κατασκευαστικούς ομίλους και τηλεπικοινωνίες ως τον σιδηρόδρομο και τις αστικές συγκοινωνίες, ανέφεραν έλλειψη ή ανάγκη νέου ανθρώπινου δυναμικού. Ο εκπρόσωπος της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ είπε ότι η μεγαλύτερη δυσκολία του κλάδου είναι πλέον το προσωπικό, παρότι το ανεκτέλεστο των τεσσάρων μεγάλων ομίλων φτάνει τα 17 δισ. και οι διαθέσιμοι πόροι τα 30 δισ. Η επικεφαλής της TÜV NORD Hellas σημείωσε ότι σημαντικό μέρος της τεχνογνωσίας για τα ηλεκτρικά δίκτυα μεταφέρεται ακόμη εμπειρικά από τους παλαιότερους μηχανικούς. Όλοι αυτοί ψάχνουν τους ίδιους ανθρώπους.

Εδώ βρίσκεται το πιο σιωπηλό σημείο. Το συνέδριο παρήγαγε τουλάχιστον πέντε νέους ή ενοποιημένους φορείς και μηχανισμούς: έναν μητροπολιτικό φορέα για το κυκλοφοριακό, ένα συντονιστικό όργανο για τη συντήρηση των αυτοκινητοδρόμων, τον Εθνικό Οργανισμό Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης, έναν κοινό μηχανισμό τεχνολογικής αξιολόγησης της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και του ΤΕΕ και έναν μηχανισμό αναδιανομής των περικοπών ΑΠΕ. Για κανέναν δεν ειπώθηκε ποιος υφιστάμενος φορέας θα παραδώσει αρμοδιότητα. Ο περιφερειάρχης Αττικής είπε ευθέως ότι η Περιφέρεια σήμερα δεν έχει ευθύνη για το κυκλοφοριακό αλλά ζητά να αποκτήσει. Αυτό σημαίνει ότι κάποιος άλλος πρέπει να την αφήσει. Ο νέος φορέας είναι εύκολο να ονομαστεί και δύσκολο να στελεχωθεί, από την ίδια, ήδη εξαντλημένη, δεξαμενή.

Χρειάζεται και μια παρατήρηση για τον χώρο όπου ειπώθηκαν όλα αυτά. Το ΤΕΕ είναι ταυτόχρονα θεσμικός σύμβουλος της πολιτείας, φορέας υλοποίησης δημόσιων προγραμμάτων, εκπρόσωπος των μηχανικών που εργάζονται με τους κανόνες που συζητούνται και διοργανωτής του συνεδρίου, το οποίο στηρίζουν ως Platinum χορηγοί οι AKTOR, AVAX, ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, ΔΕΗ και ΜΕΤΚΑ, όμιλοι κατασκευών και ενέργειας που δραστηριοποιούνται στα πεδία που συζητήθηκαν. Δεν υπονοούμε ότι οι χορηγίες καθορίζουν το περιεχόμενο· τίποτα στο δελτίο δεν το αφήνει να εννοηθεί. Το ζήτημα είναι δομικό: ο δημόσιος διάλογος για την εκτέλεση γίνεται κυρίως ανάμεσα σε όσους εκτελούν, όσους ρυθμίζουν και όσους χρηματοδοτούν. Ο εκπρόσωπος της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ ζήτησε πολιτικές αποφάσεις για την επέκταση της Λεωφόρου Κύμης, έργο που, όπως είπε, έχει χρηματοδοτηθεί και διαθέτει ανάδοχο, και για μια πρότυπη πρόταση αποσυμφόρησης του Κηφισού που περιμένει τρία χρόνια. Τα αιτήματα έχουν βάση ως προς το ζήτημα που θίγουν. Ο αναγνώστης όμως δικαιούται να γνωρίζει, και το δελτίο δεν το λέει, ποιος είναι ο ανάδοχος και ποιος ο φορέας της πρότασης. Ρητή απαίτηση ανεξάρτητης αξιολόγησης διατυπώθηκε μία φορά, από την επικεφαλής εταιρείας τεχνικού ελέγχου, για την ασφάλεια των ηλεκτρικών δικτύων. Ο χρήστης απουσίαζε.

 
Από το κλίμα στην ασφάλεια: το λεξιλόγιο μετακινήθηκε

Το συνέδριο λέγεται GreenDealGreece, αλλά το λεξιλόγιο των δελτίων Τύπου λέει κάτι διαφορετικό. Η ρίζα της ανθεκτικότητας εμφανίζεται 42 φορές, η κλιματική 16, η πράσινη 16. Οι λέξεις εκπομπές, θερμοκήπιο και διοξείδιο δεν εμφανίζονται ούτε μία φορά. Ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης το διατύπωσε ευθέως: η συζήτηση μετατοπίζεται από την περιβαλλοντική προσαρμογή στη συνολική ανθεκτικότητα, με πρότυπο την ανθεκτικότητα ήδη από τον σχεδιασμό (Resilient-by-Design), δηλαδή κτίρια, ενεργειακές υποδομές και δίκτυα νερού που αντέχουν και σε γεωπολιτικές αναταράξεις. Ο υπουργός Περιβάλλοντος μίλησε για ρεαλισμό που δεν αγνοεί τις επιπτώσεις στα νοικοκυριά. Ο γενικός γραμματέας Βιομηχανίας ανέφερε την ανάγκη να εξεταστεί η νομοθεσία ενόψει ενδεχόμενης αξιοποίησης της πυρηνικής ενέργειας, η μόνη φορά που η λέξη εμφανίζεται. Ο κ. Παπαθανάσης χαρακτήρισε το φυσικό αέριο ενδιάμεσο καύσιμο.

Δεν είναι κατηγορία· είναι διάγνωση. Η πράσινη ατζέντα επιβιώνει πολιτικά όταν πουλιέται ως ασφάλεια εφοδιασμού (ο υπουργός επικαλέστηκε εκτίμηση του Ευρωπαίου Επιτρόπου Ενέργειας ότι η ΕΕ δαπάνησε περίπου 120 δισ. ευρώ περισσότερα για τις ίδιες ενεργειακές ανάγκες), ως ανταγωνιστικότητα (κέντρα δεδομένων, βιομηχανία) και ως προστασία από καταστροφές (Daniel, πυρκαγιές). Ο κίνδυνος είναι ότι όταν η απανθρακοποίηση χάνει τον δικό της δείκτη, τα έργα κρίνονται με ξένα κριτήρια. Ένα κέντρο δεδομένων που τροφοδοτείται κατά 60% από ΑΠΕ, όριο που προωθεί νομοσχέδιο, είναι ανταγωνιστικότητα. Δεν είναι αυτομάτως μείωση εκπομπών, γιατί προσθέτει και φορτίο.

Η ενέργεια δίνει το καθαρότερο παράδειγμα της απόστασης ανάμεσα σε πόρους και ικανότητα. Οι ΑΠΕ ανέβηκαν από περίπου 6 GW το 2019 σε περίπου 18 GW. Η ζήτηση φτάνει τα 11 GW στις ώρες αιχμής και για πολλές ώρες περιορίζεται στα 6-7 GW, σύμφωνα με τον ΑΔΜΗΕ. Οι δεσμεύσεις ισχύος ανέρχονται σε 33,7 GW, ήδη πάνω από τον στόχο των 32,5 GW για το 2035 και περίπου τρεις φορές πάνω από τη ζήτηση αιχμής, ενώ άλλα περίπου 48 GW περιμένουν στην ουρά αιτήσεων. Το αποτέλεσμα είναι περικοπές, οι οποίες, όπως εξήγησε ο εκπρόσωπος του ΑΔΜΗΕ, οφείλονται τόσο στην υπερπαραγωγή όσο και σε τοπικούς περιορισμούς του δικτύου, ιδίως στη Βόρεια Ελλάδα, τη Δυτική Μακεδονία και την Ήπειρο.

Σε αυτό το φόντο, η φράση του ειδικού γραμματέα Τεχνητής Νοημοσύνης ότι η χώρα έχει πλεόνασμα ενέργειας και χρειάζεται περισσότερα κέντρα δεδομένων είναι αληθής, αλλά ελλιπής. Το πλεόνασμα είναι ωριαίο και γεωγραφικό: υπάρχει σε ώρες χαμηλής ζήτησης και σε συγκεκριμένα σημεία του δικτύου. Η ΔΕΗ σχεδιάζει Μεγάλο Κέντρο Δεδομένων στην Κοζάνη, δηλαδή στη Δυτική Μακεδονία, περιοχή που ο ΑΔΜΗΕ αναφέρει ανάμεσα σε εκείνες με περιορισμούς δικτύου. Στην ίδια περιοχή σχεδιάζει δεύτερη μεγάλη υπολογιστική υποδομή, για μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης και με χρηματοδότηση από τη Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση, και ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Αυτό μπορεί να είναι λύση για τις περικοπές, αν συνοδευτεί από ενίσχυση του δικτύου και αποθήκευση· αλλιώς είναι ακόμη ένας αιτών στην ουρά. Η ανάγνωση είναι της mywaypress.gr, όχι δήλωση κανενός ομιλητή, και τη θεωρούμε το κρίσιμο ερώτημα της ενεργειακής στρατηγικής: όχι αν θα έχουμε κέντρα δεδομένων, αλλά πού, με ποια σταθερή τροφοδοσία και με ποια ανταλλάγματα για τη χώρα.

Η ίδια λογική ισχύει για την ψηφιακή κυριαρχία. Ο κ. Καρκατζούνης όρισε σωστά ότι δεν σημαίνει προστατευτισμό αλλά ικανότητα να αναπτύσσεις, να ελέγχεις και να επεκτείνεις κρίσιμες τεχνολογίες με λιγότερες στρατηγικές εξαρτήσεις, και υπενθύμισε ότι η εξάρτηση της Ευρώπης από υποδομές cloud τρίτων χωρών ξεπερνά το 70%. Ο υπερυπολογιστής ΔΑΙΔΑΛΟΣ, που παρουσιάστηκε ως παράδειγμα κυρίαρχης υποδομής, υλοποιήθηκε σε συνεργασία με την HP και τη Nvidia. Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης ανέφερε ότι ρυθμίζεται από την HPE, λειτουργεί υπό την ΕΔΥΤΕ και αξιολογεί τα αιτήματα πρόσβασης ο Φάρος, ενώ λείπει ακόμη βιώσιμο επιχειρησιακό μοντέλο συντήρησης και αναβάθμισης, με χρέωση προς μεγάλες επιχειρήσεις. Και ο γενικός γραμματέας Ψηφιακής Διακυβέρνησης ζήτησε μείγμα υποδομών υπό τη διαχείριση του Δημοσίου και υπηρεσιών των μεγάλων παρόχων (hyperscalers), με συμβόλαια που εξασφαλίζουν καλές τιμές. Η κυριαρχία, στην πράξη, θα κριθεί στους όρους των συμβάσεων. Και οι όροι αυτοί θα γραφτούν σύντομα: το δεύτερο εξάμηνο του 2027 η Ελλάδα θα ασκεί την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, θα χειρίζεται τον Κανονισμό για το Cloud και την Τεχνητή Νοημοσύνη και θα ολοκληρώνει τη διαπραγμάτευση του νέου ΕΣΠΑ των 49,5 δισ. Είναι σπάνιο παράθυρο επιρροής. Χρειάζεται να έχει αποφασίσει μέχρι τότε τι θέλει.

 
Το ημερολόγιο των υποσχέσεων

Το πιο χρήσιμο χαρακτηριστικό ενός συνεδρίου είναι ότι οι δηλώσεις του έχουν ημερομηνίες. Τα δελτία έχουν πολλές. Δώδεκα ορόσημα μπορούν να ελεγχθούν ως τις αρχές του 2027:

• Υπουργική απόφαση για τις λίστες προτεραιότητας αυτόνομων έργων αποθήκευσης, ισχύος περίπου 4,7 GW: εντός της εβδομάδας, όπως δήλωσαν δύο αξιωματούχοι του ΥΠΕΝ.
• Δημόσια διαβούλευση για τις Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης: τις επόμενες ημέρες.
• Νέα Διαύγεια: λήξη υποβολής προσφορών στον διαγωνισμό στις 5 Νοεμβρίου. Σύστημα ασφαλών επικοινωνιών για Αστυνομία, Πυροσβεστική και Λιμενικό: προκήρυξη εντός Νοεμβρίου.
• Σταδιακή διαβούλευση των Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων: από τον Νοέμβριο.
• Υποβολή προτάσεων στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για τον Ελαιώνα: 16 Νοεμβρίου.
• Γραμμή 4: εισήγηση του Βρετανού εμπειρογνώμονα για την ασφαλή επανεκκίνηση του μετροπόντικα ως τις αρχές Δεκεμβρίου· οι εκθέσεις για τις έξι υπόλοιπες πολυκατοικίες και η λύση για τον σταθμό στο Πάρκο Ριζάρη στις επόμενες εβδομάδες.
• Δεύτερη έξοδος του κόμβου Μεταμόρφωσης: εντός Δεκεμβρίου.
• Υπερυπολογιστής ΔΑΙΔΑΛΟΣ: έναρξη υπηρεσιών τα μέσα Δεκεμβρίου, σύμφωνα με τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Ο υφυπουργός Ανάπτυξης είχε μιλήσει για άμεσο άνοιγμα της πρόσβασης.
• Μηχανισμός Αναδιανομής Περικοπών: εισήγηση έως τα μέσα Δεκεμβρίου, πρώτη βάση έως το τέλος του έτους.
• Ισχύς αποθήκευσης κοντά στο 1 GW, από περίπου 700 MW σήμερα, και τέταρτη διασύνδεση των Κυκλάδων: έως το τέλος του έτους.
• Ενιαία πλατφόρμα των Ελληνικών Σιδηροδρομικών Ακινήτων: εντός του επόμενου διμήνου.
• Προθεσμία αιτήσεων στο «Κινούμαι Ηλεκτρικά ΙΙΙ» (προϋπολογισμός 76 εκατ. ευρώ): 31 Δεκεμβρίου 2026.

Πιο μακριά βρίσκονται τα μεγάλα: η επανεκκίνηση του μετροπόντικα, όχι πριν από τη νέα χρονιά, 1,5 GW αποθήκευσης μέσα στο 2027, η ολοκλήρωση της διαπραγμάτευσης για το νέο ΕΣΠΑ το δεύτερο εξάμηνο του 2027, οι οριστικές προσφορές σύνδεσης για 3-4 GW αποθήκευσης έως το 2028, το πρόγραμμα κατοικιών των Ενόπλων Δυνάμεων το 2030, η δεύτερη διασύνδεση με την Ιταλία το 2033. Η κρίση ενός συνεδρίου δεν γίνεται από το πόσο καλά μίλησαν οι ομιλητές. Γίνεται από το αν έπεσαν οι υπογραφές.

Πολλές από αυτές τις ημερομηνίες είναι στημένες πάνω στο εκλογικό ρολόι. Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης είπε ότι οι προτεραιότητες που παρουσιάστηκαν στο Υπουργικό Συμβούλιο αφορούν όσα πρέπει να προχωρήσουν έως τις επόμενες εκλογές και ότι οι πρώτες υπηρεσίες του νέου gov.gr θα διατεθούν πριν από αυτές. Ο εκλογικός ορίζοντας είναι θεμιτό μέτρο λογοδοσίας για κάθε κυβέρνηση. Δεν είναι όμως μέτρο της ζωής ενός έργου. Όταν η συντήρηση δεν χρηματοδοτείται, όπως συνέβη κατά τον εκπρόσωπο της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ με την Εγνατία Οδό, το κόστος επιστρέφει πολλαπλάσιο.

 
Η διάσταση που δεν πρέπει να μας διαφύγει

Θα το γράψουμε χωρίς περιστροφές. Το πρόβλημα της χώρας δεν είναι η χρηματοδότηση ούτε ο σχεδιασμός. Είναι ότι η ικανότητα εκτέλεσης δεν ανήκει σε κανέναν.

Πρώτον, η ικανότητα που έφερε σε πέρας το Ταμείο Ανάκαμψης ήταν προσωρινή αρχιτεκτονική, δεμένη με ένα χρηματοδοτικό εργαλείο που κλείνει. Τίποτα στις ομιλίες δεν δείχνει ότι έχει αποφασιστεί τι θα παραμείνει, τι θα αναλάβει το ίδιο το κράτος και τι θα καταργηθεί.

Δεύτερον, οι νέοι φορείς που ζητήθηκαν δεν θα λύσουν το πρόβλημα, αν δεν ειπωθεί ποιος χάνει αρμοδιότητα, από πού θα στελεχωθούν και ποιος λογοδοτεί. Χωρίς αυτά θα είναι ένα ακόμη κουτί στο οργανόγραμμα και ένα ακόμη κέντρο συντονισμού που χρειάζεται συντονιστή.

Τρίτον, η καθυστέρηση δεν είναι ουδέτερη. Ο χρόνος που χάνεται ανάμεσα στο σχέδιο και την εφαρμογή πέφτει με τη μεγαλύτερη βαρύτητα σε όσους δεν έχουν περιθώριο να περιμένουν: τον επιβάτη, τον αγοραστή διαμερίσματος, τον μικρό επιχειρηματία, τον νέο που ψάχνει σπίτι.

Τέταρτον, η μετάβαση που δεν φαίνεται στη ζωή του πολίτη χάνει την κοινωνική της άδεια. Το είπε με σαφήνεια ο αντιπρόεδρος της ΕΤΕπ Γιάννης Τσακίρης: η μετάβαση κερδίζει την εμπιστοσύνη της κοινωνίας όταν οι άνθρωποι βλέπουν το όφελος στη δική τους ζωή. Δεν το δείχνουν τα 22 δισ. εκτιμώμενου οφέλους. Το δείχνει η διαδρομή που από 45 λεπτά γίνεται 25.

Πέμπτον, ο εκλογικός ορίζοντας δεν είναι ορίζοντας συντήρησης. Κάθε κυβέρνηση, όποια κι αν είναι, κρίνεται από το τι εγκαινιάζει. Η χώρα κρίνεται από το αν η υποδομή λειτουργεί δέκα χρόνια αργότερα, και αυτό δεν το μετρά σήμερα κανένα μητρώο.

Η πιο επικίνδυνη ψευδαίσθηση της στιγμής είναι ότι μια χώρα που έχει εξασφαλίσει τα χρήματα έχει εξασφαλίσει και την εκτέλεση. Δεν την έχει. Και όσο δίπλα σε κάθε υπόσχεση δεν υπάρχουν όνομα, ημερομηνία και λογοδοσία, το επόμενο συνέδριο θα ανακοινώνει ξανά τα ίδια ποσά και θα διατυπώνει ξανά τα ίδια αιτήματα.

 
Η εκτίμηση της mywaypress.gr

Το GreenDealGreece 2026 έδωσε καλύτερη διάγνωση απ’ όση θεραπεία. Αυτό είναι, κατ’ αρχήν, θετικό: αρκετοί ομιλητές είπαν ανοιχτά πράγματα που δεν είναι βολικά. Ότι οι στρατηγικές απορροφούν συχνά περισσότερη προσπάθεια από την επίλυση των προβλημάτων (Βαρελίδης). Ότι η συντήρηση των υποδομών μένει εκτός ατζέντας (Σουρέτης). Ότι ο σχεδιασμός του Ελαιώνα ολοκληρώθηκε πριν από 30 χρόνια και η υλοποίησή του αναμένεται ακόμη (Μπαλτάς).

Υπάρχουν και πραγματικά επιτεύγματα που πρέπει να αναγνωριστούν: η κωδικοποίηση 170 νομοθετημάτων σε Κώδικα 477 άρθρων, η άνοδος της ισχύος αποθήκευσης από 32 σε περίπου 700 MW, η πρόοδος των μελετών πολεοδομικού σχεδιασμού, η διάδοση των ψηφιακών υπηρεσιών με 1,7 δισ. συναλλαγές. Οι επιφυλάξεις μας είναι τέσσερις: οι αριθμοί των πόρων δεν συμφωνούν πάντα μεταξύ τους, τα μεγέθη οφέλους συγχέονται με δημοσιονομικά μεγέθη, ακόμη και σε ένα έργο όπως η Γραμμή 4 δεν φαίνεται ποιος αποφασίζει, και οι χρήστες απουσιάζουν από τη σκηνή.

Η τελική μας κρίση θα έρθει σε αριθμούς: πόσες από τις δώδεκα προθεσμίες θα τηρηθούν. Μέχρι τότε, η εκτίμησή μας είναι ελπιδοφόρα διάγνωση, εκκρεμής εκτέλεση.

 
Παρακείμενη ιδέα: μητρώο δεσμεύσεων με όνομα και ημερομηνία

Ο πρόεδρος του ΤΕΕ δεσμεύτηκε ότι το επιμελητήριο θα αναδεικνύει κάθε χρόνο το κυκλοφοριακό της Αττικής και θα ζητά απολογισμό προόδου. Η ιδέα αξίζει να γενικευτεί. Κάθε δέσμευση που ανακοινώνεται σε συνέδριο ή σε υπουργική δήλωση, ξεκινώντας από τις δώδεκα της παραπάνω λίστας, να καταχωρίζεται δημόσια με τρία στοιχεία: υπεύθυνο φορέα με όνομα, ημερομηνία και δείκτη παράδοσης.

Το GreenDealGreece 2027 θα μπορούσε να ανοίγει όχι με νέες ανακοινώσεις αλλά με την ανάγνωση του μητρώου: τι υποσχέθηκε το 2026, τι παραδόθηκε. Θα ήταν το πρώτο εργαλείο μέτρησης της ικανότητας εκτέλεσης, αυτού που σήμερα δεν μετριέται από κανέναν, και μπορεί να στηθεί ως ανοιχτός δείκτης από τη δημοσιογραφία πριν το υιοθετήσει ο θεσμός.

Σημείωση μεθόδου. Οι δηλώσεις και τα στοιχεία των ομιλητών προέρχονται από τα δελτία Τύπου του ΤΕΕ της 2ας και της 3ης Νοεμβρίου 2026 και δεν έχουν ελεγχθεί ανεξάρτητα, εκτός όπου σημειώνεται. Οι αναλογίες, τα ποσοστά, το συνεπαγόμενο ΑΕΠ (περίπου 238 δισ. ευρώ) και οι καταμετρήσεις λέξεων (με κοινή ρίζα, συμπεριλαμβανομένων των επαναλήψεων στους τίτλους των δελτίων) είναι της mywaypress.gr. Οι ορίζοντες επιλεξιμότητας του ΕΣΠΑ είναι εκτίμηση. Για την Έρευνα και Ανάπτυξη χρησιμοποιήθηκαν δημοσιευμένα στοιχεία της Eurostat και του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης για το 2024.

 
Συντακτική σημείωση & πολιτική AI: Κάθε δημοσιευμένο άρθρο της  mywaypress.gr αποτελεί προϊόν ουσιαστικού συντακτικού ελέγχου και ανθρώπινης επιμέλειας, η οποία φέρει την αποκλειστική συντακτική ευθύνη του περιεχομένου (EU AI Act, Art. 50.4). Τηρούμε πλήρως τους κανόνες διαφάνειας και τις εκάστοτε οδηγίες των Εθνικών Αρχών Εποπτείας της Αγοράς.

 
Φωτογραφία / Εικονογράφηση: Δημιουργήθηκε με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (AI Generated Image).

 
Ανάλυση και σύνθεση: mywaypress.gr

 
© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει