Οι «αυτοκρατορικές αυταπάτες» του Ερντογάν και τα όρια της τουρκικής ισχύος

Η φιλοδοξία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να μετατρέψει την Τουρκία από περιφερειακή δύναμη σε ηγεμονικό πόλο της Μέσης Ανατολής αποτελεί τον κεντρικό άξονα της σύγχρονης τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Ωστόσο, όπως αναδεικνύεται στο άρθρο της Asli Aydintasbas (foreignaffairs.com) υπο τον τίτλο «Erdogan’s Imperial Delusions: Turkish Power Does Not Match the President’s Ambitions»,  το χάσμα ανάμεσα στις γεωπολιτικές φιλοδοξίες της Άγκυρας και στις πραγματικές της δυνατότητες διευρύνεται επικίνδυνα .

 
Το όραμα της «Pax Turkica»

Ο Ερντογάν προβάλλει μια αφήγηση ιστορικής αποστολής: «Η Τουρκία είναι μεγαλύτερη από την Τουρκία», δηλώνει, επικαλούμενος την οθωμανική κληρονομιά και τη γεωγραφική μοίρα της χώρας. Το αφήγημα αυτό ενισχύεται συστηματικά στο εσωτερικό μέσω της εκστρατείας «Ο Αιώνας της Τουρκίας», της πολιτισμικής αποκατάστασης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της προβολής μιας Τουρκίας-προστάτιδας των σουνιτικών πληθυσμών από τον Καύκασο έως τη Λεβαντίνη .

Σε επιχειρησιακό επίπεδο, η Άγκυρα έχει επεκτείνει αισθητά το στρατιωτικό της αποτύπωμα: Συρία, Λιβύη, Ιράκ, Καύκασος, Ανατολική Μεσόγειος. Παράλληλα, η τουρκική αμυντική βιομηχανία –με αιχμή τα drones– λειτουργεί ως εργαλείο επιρροής και διπλωματικού ανοίγματος σε Ευρώπη, Αφρική και Ασία.

 
Η Συρία ως εργαστήριο ισχύος

Η μετα-Άσαντ Συρία αναδεικνύεται σε κρίσιμο πεδίο δοκιμής του τουρκικού οράματος. Η Τουρκία στηρίζει ενεργά το νέο καθεστώς της Δαμασκού με ασφάλεια, υποδομές και διπλωματικές παρεμβάσεις για άρση των διεθνών κυρώσεων, ενώ ταυτόχρονα επιχειρεί να διαμορφώσει μια πολιτική διευθέτηση με τους Κούρδους, τόσο εντός Συρίας όσο και στο εσωτερικό της .

Η αναβίωση της διαδικασίας με το PKK και η ρητορική περί «τουρκοκουρδοαραβικής συμμαχίας» δεν είναι απλώς εσωτερικός ελιγμός. Εντάσσεται σε μια προσπάθεια οικοδόμησης ενός πολυεθνοτικού –αλλά αυταρχικού– μοντέλου διακυβέρνησης, εμπνευσμένου από την οθωμανική εμπειρία. Όμως, η επιτυχία αυτού του σχεδίου εξαρτάται από εύθραυστες ισορροπίες: οποιαδήποτε αποτυχία στο κουρδικό ή αποσταθεροποίηση στη βόρεια Συρία απειλεί να καταρρεύσει ολόκληρο το εγχείρημα.

 
Ένα «κούφιο» κράτος πίσω από τις φιλοδοξίες

Το πιο σοβαρό εμπόδιο στο νεο-οθωμανικό όραμα δεν είναι εξωτερικό αλλά εσωτερικό. Η τουρκική οικονομία παραμένει πιεσμένη από υψηλό πληθωρισμό, ασθενές νόμισμα και περιορισμένη επενδυτική εμπιστοσύνη. Η Άγκυρα αδυνατεί να χρηματοδοτήσει μεγάλης κλίμακας σχέδια ανασυγκρότησης στη Συρία ή αλλού, αφήνοντας χώρο σε παίκτες όπως το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία να αυξήσουν τη δική τους επιρροή .

Παράλληλα, η υπερσυγκεντρωτική διακυβέρνηση έχει αποδυναμώσει τον κρατικό μηχανισμό. Οι εκκαθαρίσεις και οι διορισμοί με κριτήριο την πολιτική πίστη έχουν διαβρώσει τη θεσμική επάρκεια. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνεται, «το κράτος στηρίζεται στους ώμους δέκα καλών ανθρώπων», γεγονός ασύμβατο με μια στρατηγική μακρόπνοης περιφερειακής ηγεμονίας.

 
Το ισραηλινό «ταβάνι» της τουρκικής στρατηγικής

Καθοριστικός εξωτερικός περιορισμός είναι η σύγκρουση συμφερόντων με το Ισραήλ. Μετά τον πόλεμο στη Γάζα και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις σε Λίβανο και Συρία, το Ισραήλ αναδεικνύεται σε κυρίαρχη στρατιωτική δύναμη της περιοχής. Η Άγκυρα επιδιώκει μια ισχυρή, συγκεντρωτική Συρία υπό τουρκική επιρροή· το Τελ Αβίβ προτιμά μια κατακερματισμένη Συρία, με ζώνες αυτονομίας για Δρούζους και Κούρδους, ώστε να μην προκύψει μια ενιαία απειλή στα βόρεια σύνορά του .

Το αποτέλεσμα είναι μια επικίνδυνη στρατηγική σύγκρουση χαμηλής έντασης, με επικαλυπτόμενες στρατιωτικές παρουσίες, επιθέσεις μέσω πληρεξουσίων και αυξημένο κίνδυνο άμεσης αντιπαράθεσης – παρά την ύπαρξη διαύλων αποτροπής.

 
Ο ρόλος του Τραμπ: ενίσχυση χωρίς εγγυήσεις

Η επαναπροσέγγιση με τον Ντόναλντ Τραμπ προσέφερε στον Ερντογάν διεθνή ορατότητα και πολιτική νομιμοποίηση. Ωστόσο, η αμερικανική στήριξη παραμένει προσωποπαγής, ασταθής και τελικά ανεπαρκής για να ανατρέψει τις δομικές ανισορροπίες. Ο Τραμπ διατηρεί στενούς δεσμούς με το Ισραήλ, ενώ οι μοναρχίες του Κόλπου αντιμετωπίζουν με καχυποψία κάθε τουρκική απόπειρα ηγεμονίας .

 
Φιλοδοξία χωρίς βάθος

Η «Pax Turkica» παραμένει περισσότερο αφήγημα παρά υλοποιήσιμη στρατηγική. Η Τουρκία θα συνεχίσει να είναι ισχυρός και αναντικατάστατος παίκτης, ιδίως στη Συρία. Όμως, χωρίς οικονομικό βάθος, θεσμική ισχύ και εσωτερική πολιτική νομιμοποίηση, το όραμα του Ερντογάν κινδυνεύει να μετατραπεί σε μπούμερανγκ: ένα μεγαλόπνοο σχέδιο που αναδεικνύει όχι την αναγέννηση, αλλά τα όρια της τουρκικής ισχύος στον 21ο αιώνα .

 
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.