Ο ιδιόρρυθμος ψηφοφόρος και η παγίδα των «πακέτων»

Γιατί οι πολίτες απορρίπτουν τα προγράμματα αλλά αγοράζουν τα μέτρα

Του Παναγιώτη Τσακιρίδη

 
Η πολιτική επικαιρότητα των τελευταίων ημερών, στον απόηχο της ΔΕΘ, αφήνει πίσω της ένα παράδοξο που οι περισσότερες επιφανειακές αναλύσεις βιάζονται να βαφτίσουν απλώς «λαϊκή δυσαρέσκεια» ή «συγχυσμένη ψήφο». Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των πολιτών θεωρεί μη ρεαλιστικές τις συνολικές προτάσεις όλων των πολιτικών αρχηγών. Το «κανένας» αναδεικνύεται ξανά ο πιο δημοφιλής «αρχηγός» στην αντιμετώπιση των προβλημάτων. Κι όμως, αν απομονώσει κανείς τα επιμέρους οικονομικά μέτρα —από τον μηδενισμό του φόρου για τους τρίτεκνους και τις αυξήσεις στον κατώτατο μισθό μέχρι τις ελαφρύνσεις στον ΕΝΦΙΑ— η αποδοχή τους από την κοινωνία αγγίζει ή και ξεπερνά το 65%.

Πρόκειται για παραλογισμό; Κάθε άλλο. Πρόκειται για την επιβεβαίωση αυτού που η πολιτική επιστήμη γνωρίζει ήδη από τη δεκαετία του ’60: ο πολίτης δεν είναι ένα ιδεολογικό ρομπότ που αγοράζει τυφλά ολόκληρο το «πακέτο» ενός κόμματος.

Όπως σημειώνει ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας John Sides, επικαλούμενος τη θεμελιώδη έρευνα των Vivyan, Lauderdale και Hanretty, ο σύγχρονος ψηφοφόρος είναι «ιδιόρρυθμος» (idiosyncratic). Έχει απολύτως υπαρκτές, στέρεες και ορθολογικές θέσεις για την καθημερινότητά του, οι οποίες όμως σπάνια χωρούν στα στενά, άκαμπτα καλούπια της «παραδοσιακής Δεξιάς» ή της «παραδοσιακής Αριστεράς». Ο ίδιος άνθρωπος που ζητά δημοσιονομική σοβαρότητα και μείωση φόρων, μπορεί ταυτόχρονα να απαιτεί γενναία κρατική ενίσχυση στο ΕΣΥ, προστασία της πρώτης κατοικίας και αυστηρότερους ελέγχους στην αγορά.

Το πρόβλημα της ελληνικής πολιτικής σκηνής σήμερα δεν είναι η «σύγχυση» των πολιτών, αλλά η ασυμμετρία της προσφοράς. Τα πολιτικά κόμματα συνεχίζουν να λειτουργούν με όρους ιδεολογικής ορθοδοξίας του παρελθόντος, προσφέροντας «έτοιμα μενού». Όταν όμως τα κόμματα δεν προσφέρουν καθαρές, συγκρίσιμες και δομημένες επιλογές πάνω στα ίδια ακριβώς προβλήματα και με τους ίδιους δημοσιονομικούς κανόνες, ο ψηφοφόρος στερείται τη δυνατότητα να συγκρίνει την ουσία. Τότε είναι που η κρίση μετατοπίζεται μοιραία στα πρόσωπα, στην επικοινωνιακή τακτική και, εντέλει, στην καθολική απαξίωση.

Αυτή η ιδιορρυθμία του εκλογικού σώματος αποκτά εκρηκτικές διαστάσεις όσο πλησιάζουμε προς την κάλπη της άνοιξης του 2027. Η αριθμητική του ισχύοντος εκλογικού νόμου (Ν. 4654/2020) είναι αμείλικτη: για να πετύχει κανείς την αυτοδυναμία των 151 εδρών, χρειάζεται ένα ποσοστό της τάξεως του 35%. Με τα σημερινά δημοσκοπικά δεδομένα, η απόσταση ανάμεσα στην επιθυμία των πολιτών για σταθερότητα και στην πραγματικότητα της κάλπης μοιάζει με γρίφο.

Παράλληλα, δημιουργείται μια επικίνδυνη ορθολογική παγίδα για το ίδιο το νοικοκυριό: ποιο από όλα όσα ακούγονται είναι πραγματικότητα και ποιο είναι προεκλογικό πυροτέχνημα;

Αν θέλουμε να σοβαρευτούμε ως πολιτεία και ως δημόσιος διάλογος, οφείλουμε να διαχωρίσουμε τα πράγματα με θεσμική αυστηρότητα. Κάθε κυβερνητική ή αντιπολιτευτική εξαγγελία πρέπει να περνά από τρία αμείλικτα φίλτρα:

1. Είναι νομοθετημένη ή παραμένει μια απλή πολιτική διακήρυξη; Μια εξαγγελία που δεν έχει γίνει νόμος του κράτους ή δεν έχει ενταχθεί στο Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο, τελεί υπό την αίρεση της μετεκλογικής πλειοψηφίας.
2. Πότε ενεργοποιείται; Μέτρα που τοποθετούνται χρονικά πριν την κάλπη (όπως οι πρώτες φορολογικές ελαφρύνσεις του 2026-2027) έχουν άλλη βαρύτητα από δεσμεύσεις που παραπέμπονται στο βάθος της τετραετίας (2028-2029).
3. Υπάρχει προγραμματική διακομματική σύγκλιση; Όταν ένα μέτρο —όπως η κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος— περιλαμβάνεται στα προγράμματα σχεδόν όλων των διεκδικητών της εξουσίας, η πιθανότητα υλοποίησής του είναι συντριπτική, όποιος κι αν κυβερνήσει.

Η εποχή που οι εκλογές κρίνονταν από «συνθήματα-πακέτα» έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Ο ιδιόρρυθμος ψηφοφόρος δεν είναι ευκολόπιστος. Αξιολογεί μέτρο-προς-μέτρο, ζυγίζει το κόστος, μετρά την αξιοπιστία και απορρίπτει την περιττή ιδεολογική περιβολή.

Όποιο πολιτικό σχήμα αντιληφθεί έγκαιρα αυτή τη βαθιά μετατόπιση της κοινωνίας —αφήνοντας στην άκρη τις γενικόλογες διακηρύξεις και καταθέτοντας κοστολογημένα, νομοθετικά ώριμα και συγκρίσιμα σχέδια— θα είναι αυτό που θα κερδίσει την εμπιστοσύνη της πιο απαιτητικής, αλλά και πιο ρεαλιστικής πλειοψηφίας που γνώρισε ποτέ η χώρα.

 
Συντακτική σημείωση & πολιτική AI: Κάθε δημοσιευμένο άρθρο στο  mywaypress.gr αποτελεί προϊόν ουσιαστικού συντακτικού ελέγχου και ανθρώπινης επιμέλειας, η οποία φέρει την αποκλειστική συντακτική ευθύνη του περιεχομένου (EU AI Act, Art. 50.4). Τηρούμε πλήρως τους κανόνες διαφάνειας και τις εκάστοτε οδηγίες των Εθνικών Αρχών Εποπτείας της Αγοράς.

Φωτογραφία / Εικονογράφηση: Δημιουργήθηκε με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (AI Generated Image).

Ανάλυση και σύνθεση: mywaypress.gr

© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει