Βαρόμετρο Edelman 2025: Κρίση δυσαρέσκειας
Η έκθεση Edelman Trust Barometer του 2025 αναλύει την παγκόσμια εμπιστοσύνη σε θεσμούς και ηγεσίες, αποκαλύπτοντας μια κρίση δυσπιστίας που οφείλεται σε θεσμικές αποτυχίες. Η έρευνα, βασισμένη σε περισσότερες από 33.000 απαντήσεις σε 28 χώρες, δείχνει χαμηλή εμπιστοσύνη σε κυβερνήσεις και ΜΜΕ, ενώ η επιχειρηματική εμπιστοσύνη παραμένει υψηλότερη αλλά επηρεάζεται από την οικονομική ανισότητα και τις ανησυχίες για διακρίσεις. Η μελέτη εξετάζει την σχέση μεταξύ δυσπιστίας και αισθήματος αδικίας, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για αλλαγή.
1. Τι είναι το Edelman Trust Barometer και ποια είναι η μεθοδολογία του;
Το Edelman Trust Barometer είναι μια ετήσια έρευνα που εξετάζει τα επίπεδα εμπιστοσύνης του κοινού σε διάφορους θεσμούς (επιχειρήσεις, κυβέρνηση, μέσα ενημέρωσης και ΜΚΟ). Για το 2025, η έρευνα βασίστηκε σε δείγμα περισσότερων από 33.000 ατόμων σε 28 αγορές παγκοσμίως. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν διαδικτυακά μεταξύ 25 Οκτωβρίου και 16 Νοεμβρίου 2024, με περιθώριο σφάλματος που κυμαίνεται ανάλογα με τη χώρα. Η έρευνα λαμβάνει υπόψη δημογραφικά στοιχεία όπως η ηλικία, το φύλο, η περιοχή και η εθνικότητα, εξασφαλίζοντας την αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος. Χρησιμοποιούνται στατιστικές δοκιμές για την αξιολόγηση των αλλαγών από έτος σε έτος, με επίπεδο εμπιστοσύνης 99%.
2. Ποια είναι η βασική τάση που αναδεικνύεται στην έκθεση του 2025;
Η κύρια τάση είναι η «κρίση της δυσαρέσκειας», που πηγάζει από την αποτυχία των θεσμών να ανταποκριθούν στις προσδοκίες των πολιτών. Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς είναι χαμηλή και κυριαρχεί ένα αίσθημα αγανάκτησης, ιδιαίτερα μεταξύ των ατόμων με χαμηλό εισόδημα. Η έρευνα καταδεικνύει μια σημαντική διάσταση μεταξύ πλούσιων και φτωχών, καθώς και αυξημένες ανησυχίες σχετικά με τις διακρίσεις.
3. Πώς επηρεάζει η δυσαρέσκεια την εμπιστοσύνη στους θεσμούς;
Η δυσαρέσκεια μειώνει σημαντικά την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Οι άνθρωποι με υψηλότερο αίσθημα δυσαρέσκειας τείνουν να είναι πιο δύσπιστοι απέναντι σε επιχειρήσεις, κυβερνήσεις, ΜΚΟ και μέσα ενημέρωσης. Θεωρούν ότι οι θεσμοί αυτοί εξυπηρετούν μόνο τα συμφέροντα των λίγων και όχι του συνόλου. Επιπλέον, η δυσαρέσκεια συνδέεται με μια «νοοτροπία μηδενικού αθροίσματος», όπου η επιτυχία ενός θεωρείται ως κόστος για τον άλλο.
4. Ποιες είναι οι βασικές ανησυχίες των εργαζομένων που αναδεικνύονται στην έκθεση;
Οι εργαζόμενοι εκφράζουν αυξημένες ανησυχίες για την ασφάλεια της εργασίας τους λόγω της παγκοσμιοποίησης, της οικονομικής πίεσης και της τεχνολογικής προόδου. Συγκεκριμένα, ανησυχούν για διεθνείς εμπορικές συγκρούσεις, ξένους ανταγωνιστές, μεταφορά παραγωγής στο εξωτερικό, επερχόμενη ύφεση, αυτοματοποίηση και έλλειψη κατάρτισης. Επιπλέον, η εμπιστοσύνη στους εργοδότες έχει μειωθεί σημαντικά.
5. Πώς αντιλαμβάνεται το κοινό την επιχειρηματική κοινότητα σε σχέση με την ικανότητα και την ηθική της;
Ενώ οι επιχειρήσεις θεωρούνται οι πιο αξιόπιστοι θεσμοί, η αντίληψη για την ικανότητά τους και την ηθική τους επηρεάζεται σημαντικά από την δυσαρέσκεια. Οι άνθρωποι με υψηλό αίσθημα δυσαρέσκειας θεωρούν τις επιχειρήσεις λιγότερο ηθικές και ικανές. Ωστόσο, το κοινό αναγνωρίζει ότι οι επιχειρήσεις έχουν ρόλο να διαδραματίσουν στην αντιμετώπιση κοινωνικών προβλημάτων.
6. Τι απαιτεί το κοινό από τις επιχειρήσεις για να δημιουργηθεί ένα καλύτερο μέλλον;
Το κοινό αναμένει από τις επιχειρήσεις να προσφέρουν καλές αμειβόμενες θέσεις εργασίας στις τοπικές κοινωνίες και να εκπαιδεύουν ή να επανακαταρτίζουν τους εργαζομένους. Επίσης, απαιτεί από τις επιχειρήσεις να αναλάβουν δράση για να αντιμετωπίσουν θέματα όπως η οικονομική προσιτότητα, η κλιματική αλλαγή, η παραπληροφόρηση και οι διακρίσεις. Επιπλέον, το κοινό θεωρεί ότι οι CEO έχουν το δικαίωμα να αναλάβουν δράση σε κοινωνικά θέματα, ειδικά αν μπορούν να βελτιώσουν την απόδοση της επιχείρησης ή αν η επιχείρηση έχει συμβάλει στο πρόβλημα.
7. Τι απαιτείται από την κυβέρνηση για να θεωρηθεί νόμιμη και αξιόπιστη;
Για να θεωρηθούν νόμιμοι, οι κυβερνητικοί ηγέτες πρέπει να έχουν θετικό αντίκτυπο στη ζωή των πολιτών και να κατανοούν τις ανάγκες τους. Η δυσαρέσκεια μειώνει την εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση και ενισχύει την απαίτηση για αποτελέσματα που ωφελούν τους πολίτες.
8. Ποιος είναι ο ρόλος των ΜΚΟ και των μέσων ενημέρωσης στην αντιμετώπιση της κρίσης εμπιστοσύνης;
Οι ΜΚΟ αναμένεται να διαδραματίσουν ρόλο ενοποίησης και αποκατάστασης του κοινωνικού ιστού, ιδιαίτερα μεταξύ των διαφορετικών κοινωνικών ομάδων. Τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να θέτουν τα γεγονότα πάνω από όλα και να καταπολεμήσουν την παραπληροφόρηση. Ωστόσο, η εμπιστοσύνη σε όλα τα μέσα ενημέρωσης μειώνεται, με το κοινό να δυσκολεύεται να ξεχωρίσει τις αξιόπιστες πηγές από τις παραπλανητικές. Επιπλέον, η εμπιστοσύνη σε επιστήμονες και εκπαιδευτικούς είναι υψηλότερη σε σχέση με τους ηγέτες θεσμών.
Πώς επηρεάζει η αίσθηση αδικίας την εμπιστοσύνη στους θεσμούς;
Η αίσθηση αδικίας, ή αλλιώς το αίσθημα της δυσαρέσκειας, έχει σημαντική επίδραση στην εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς. Σύμφωνα με την έρευνα 2025 Edelman Trust Barometer, η αυξημένη αίσθηση αδικίας συνδέεται με μειωμένη εμπιστοσύνη σε επιχειρήσεις, κυβερνήσεις, μη κυβερνητικούς οργανισμούς (ΜΚΟ) και μέσα ενημέρωσης.
Συγκεκριμένα:
- Όσοι έχουν υψηλή αίσθηση αδικίας τείνουν να αμφισβητούν την ηθική και την ικανότητα των επιχειρήσεων. Οι επιχειρήσεις θεωρούνται 81 μονάδες λιγότερο ηθικές και 37 μονάδες λιγότερο ικανές από αυτούς που έχουν υψηλή αίσθηση αδικίας.
- Η αίσθηση αδικίας οδηγεί σε μια “τιμωρία” εμπιστοσύνης (trust penalty). Οι άνθρωποι που έχουν υψηλό αίσθημα αδικίας έχουν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα εμπιστοσύνης σε όλους τους θεσμούς.
- Επιπλέον, η αίσθηση αδικίας συνδέεται με μια μηδενικού αθροίσματος νοοτροπία, όπου οι άνθρωποι θεωρούν ότι το κέρδος κάποιου έρχεται εις βάρος άλλου, και έτσι δημιουργείται δυσπιστία προς άτομα που έχουν διαφορετικές πολιτικές απόψεις.
- Όσοι έχουν υψηλό αίσθημα αδικίας είναι πιο επιφυλακτικοί με την τεχνητή νοημοσύνη.
- Η αίσθηση αδικίας συνδέεται με μειωμένη εμπιστοσύνη στους ηγέτες των επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των CEOs.
- Οι άνθρωποι με υψηλότερη αίσθηση αδικίας πιστεύουν ότι οι επιχειρήσεις δεν κάνουν αρκετά για να αντιμετωπίσουν τα κοινωνικά προβλήματα.
Η έρευνα δείχνει ότι η αίσθηση αδικίας προκύπτει από την αντίληψη ότι οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις εξυπηρετούν λίγους και ότι το σύστημα ευνοεί τους πλούσιους. Αυτή η αίσθηση οδηγεί σε μειωμένη εμπιστοσύνη στους θεσμούς και σε αυξημένο σκεπτικισμό προς την κοινωνία γενικότερα.
Για την αντιμετώπιση αυτής της κρίσης, η έρευνα προτείνει:
- Την αντιμετώπιση των αιτιών της αδικίας από όλους τους θεσμούς.
- Την εστίαση σε αποτελέσματα που ωφελούν όλους και όχι μόνο μια μικρή ομάδα.
- Την ανοικοδόμηση της εμπιστοσύνης σε τοπικό επίπεδο.
- Την προώθηση της κοινωνικής συνοχής και την αποφυγή της πόλωσης.
- Την παροχή καλύτερων ευκαιριών και θέσεων εργασίας που να βοηθούν στην βελτίωση της οικονομικής κατάστασης των ανθρώπων.
Επιπλέον, η έρευνα υπογραμμίζει ότι η αύξηση της εμπιστοσύνης μπορεί να οδηγήσει στην υπέρβαση της αδικίας και στην αύξηση της αισιοδοξίας.
Ποιες θεσμικές αποτυχίες οδήγησαν σε αύξηση της δυσπιστίας;
Οι θεσμικές αποτυχίες που οδήγησαν σε αύξηση της δυσπιστίας, σύμφωνα με την έρευνα 2025 Edelman Trust Barometer, είναι αποτέλεσμα μιας σειράς γεγονότων και τάσεων που έχουν διαβρώσει την εμπιστοσύνη του κοινού προς τους θεσμούς.
Αυτές οι αποτυχίες περιλαμβάνουν:
- Παγκόσμιες κρίσεις και γεγονότα:
- Η οικονομική κρίση του 2008 οδήγησε σε κατάρρευση της εμπιστοσύνης στις τράπεζες.
- Η άνοδος του λαϊκισμού και το Brexit το 2016 αύξησαν την ανισότητα και μείωσαν την εμπιστοσύνη στα μέσα ενημέρωσης.
- Η πανδημία COVID-19 το 2020 αρχικά έφερε τις επιχειρήσεις και τους ΜΚΟ σε ισότιμη θέση εμπιστοσύνης, αλλά στη συνέχεια οι επιχειρήσεις ξεπέρασαν τους ΜΚΟ.
- Η εισβολή στην Ουκρανία το 2022 προκάλεσε γεωπολιτικές συγκρούσεις και μποϊκοτάζ εμπορικών σημάτων.
- Η εισβολή στο Ιράκ μείωσε την εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση των ΗΠΑ.
- Μετατόπιση της εμπιστοσύνης από τις αρχές προς τους συνομηλίκους: Από το 2005, η εμπιστοσύνη μετατοπίστηκε από τις παραδοσιακές αρχές προς τους συνομηλίκους, υποδεικνύοντας μια αυξανόμενη δυσπιστία προς τους θεσμούς.
- Διεύρυνση του χάσματος μεταξύ μαζών και ελίτ: Από το 2016, παρατηρείται μια αυξανόμενη διαίρεση μεταξύ των μαζών και των ελίτ, η οποία εντείνει την έλλειψη εμπιστοσύνης.
- Η μάχη για την αλήθεια: Από το 2018, υπάρχει ένας αγώνας για την αλήθεια, καθώς οι άνθρωποι αμφισβητούν τις πληροφορίες που λαμβάνουν, και υπάρχει ανησυχία σχετικά με την παραπληροφόρηση.
- Αυξανόμενη αίσθηση αδικίας: Όπως συζητήθηκε και στην προηγούμενη απάντηση, η έρευνα αποκαλύπτει μια κρίση δυσαρέσκειας, όπου οι άνθρωποι αισθάνονται ότι το σύστημα δεν είναι δίκαιο, ευνοεί τους πλούσιους και ότι οι θεσμοί δεν τους εξυπηρετούν.
- Αντίληψη ότι οι ηγέτες λένε ψέματα: Έχει σημειωθεί σημαντική αύξηση, σε σχέση με το 2021, στον φόβο ότι οι κυβερνητικοί ηγέτες, οι επιχειρηματίες και οι δημοσιογράφοι παραπλανούν σκόπιμα τον κόσμο.
- Φόβος διάκρισης: Ο φόβος της διάκρισης έχει αυξηθεί σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, υπογραμμίζοντας μια αυξανόμενη ανησυχία για την κοινωνική δικαιοσύνη.
- Μηδενικού αθροίσματος νοοτροπία: Η αυξανόμενη δυσαρέσκεια έχει οδηγήσει σε μια μηδενικού αθροίσματος νοοτροπία, όπου οι άνθρωποι πιστεύουν ότι το κέρδος κάποιου έρχεται εις βάρος κάποιου άλλου.
- Ανησυχίες για την παγκοσμιοποίηση και την τεχνολογία: Οι εργαζόμενοι ανησυχούν για την απώλεια θέσεων εργασίας λόγω της παγκοσμιοποίησης, του ανταγωνισμού από το εξωτερικό, της μεταφοράς θέσεων εργασίας σε άλλες χώρες, της αυτοματοποίησης και της έλλειψης κατάρτισης.
Συνολικά, αυτές οι θεσμικές αποτυχίες έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον δυσπιστίας και δυσαρέσκειας, όπου οι άνθρωποι αμφισβητούν την ικανότητα και την ηθική των θεσμών να δράσουν προς όφελος της κοινωνίας.
Πώς η εμπιστοσύνη στις επιχειρήσεις μεταβλήθηκε από το 2020;
Η εμπιστοσύνη στις επιχειρήσεις έχει υποστεί μεταβολές από το 2020, σύμφωνα με την έρευνα 2025 Edelman Trust Barometer.
- Αρχική άνοδος και ισοτιμία με τους ΜΚΟ: Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 το 2020, οι επιχειρήσεις αρχικά συνδέθηκαν με τους ΜΚΟ ως οι πιο αξιόπιστοι θεσμοί. Αυτό υποδηλώνει ότι στην αρχή της πανδημίας, οι επιχειρήσεις είχαν μια σχετικά θετική εικόνα στο κοινό.
- Οι επιχειρήσεις ξεπερνούν τους ΜΚΟ: Στη συνέχεια, οι επιχειρήσεις ξεπέρασαν τους ΜΚΟ ως ο πιο αξιόπιστος θεσμός.
- Η εμπιστοσύνη παραμένει σχετικά σταθερή: Το 2025, η εμπιστοσύνη στις επιχειρήσεις παγκοσμίως παραμένει σταθερή σε σύγκριση με το 2024, με ένα μικρό ποσοστό μείωσης 1 μονάδας. Παγκοσμίως, το 62% του γενικού πληθυσμού εμπιστεύεται τις επιχειρήσεις.
- Διαφορές ανά χώρα: Υπάρχουν διαφορές μεταξύ των χωρών όσον αφορά την εμπιστοσύνη στις επιχειρήσεις. Για παράδειγμα, η Κίνα, η Ινδονησία και η Ινδία έχουν υψηλά ποσοστά εμπιστοσύνης στις επιχειρήσεις, ενώ άλλες χώρες, όπως η Γερμανία και η Νότια Κορέα, έχουν χαμηλότερα ποσοστά.
- Εμπιστοσύνη ανά εισόδημα: Παρατηρείται σημαντική ανισότητα εμπιστοσύνης βάσει εισοδήματος. Τα άτομα με υψηλό εισόδημα τείνουν να έχουν πολύ μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στις επιχειρήσεις σε σύγκριση με τα άτομα με χαμηλό εισόδημα.
- Επιπτώσεις της αίσθησης αδικίας: Η αίσθηση αδικίας επηρεάζει σημαντικά την εμπιστοσύνη στις επιχειρήσεις. Όσοι έχουν υψηλό αίσθημα αδικίας τείνουν να θεωρούν τις επιχειρήσεις λιγότερο ηθικές και λιγότερο ικανές, ενώ έχουν και μειωμένη εμπιστοσύνη στους ηγέτες των επιχειρήσεων. Επιπλέον, θεωρούν ότι οι επιχειρήσεις δεν κάνουν αρκετά για να αντιμετωπίσουν τα κοινωνικά προβλήματα.
- Αλλαγή στην αντίληψη περί ηθικής: Οι επιχειρήσεις θεωρούνται πιο ηθικές το 2025 σε σχέση με το 2020. Συγκεκριμένα, παρατηρείται αύξηση 19 μονάδων στην ηθική των επιχειρήσεων από το 2020.
- Επιχειρήσεις ως ικανές και ηθικές: Οι επιχειρήσεις είναι ο μόνος θεσμός που θεωρείται ταυτόχρονα ικανός και ηθικός.
- Ανησυχίες για την ασφάλεια εργασίας: Οι εργαζόμενοι έχουν αυξημένες ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια της εργασίας τους λόγω της παγκοσμιοποίησης, του αυτοματισμού και της οικονομικής πίεσης.
- Ανάγκη δράσης των επιχειρήσεων: Οι άνθρωποι με υψηλό αίσθημα δυσαρέσκειας θεωρούν ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να κάνουν περισσότερα για να αντιμετωπίσουν θέματα όπως η οικονομική προσιτότητα, η κλιματική αλλαγή, η επανακατάρτιση, η παραπληροφόρηση και οι διακρίσεις. Θεωρούν επίσης ότι οι CEO πρέπει να αναλαμβάνουν δράση για κοινωνικά θέματα, ειδικά όταν έχουν επιπτώσεις στην απόδοση της επιχείρησης ή όταν οι ίδιες οι επιχειρήσεις έχουν συμβάλει στα προβλήματα.
Συνοπτικά, η εμπιστοσύνη στις επιχειρήσεις έχει παρουσιάσει μια σχετική σταθερότητα από το 2020, με μικρές διακυμάνσεις και σημαντικές διαφορές ανάλογα με τη χώρα και το εισόδημα. Ωστόσο, η αίσθηση αδικίας και οι ανησυχίες σχετικά με την απώλεια εργασίας έχουν επηρεάσει αρνητικά την αντίληψη του κοινού για τις επιχειρήσεις.
