«Δεν υπάρχει λεφτόδεντρο» — Τι λέει η πραγματικότητα στην Ευρώπη για αυξήσεις μισθών και παραγωγικότητα

23 Σεπτεμβρίου, 2025 11:49 πμ

Η δήλωση του Διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος, ότι «δεν υπάρχει λεφτόδεντρο» και ότι μια γενικευμένη αύξηση μισθών χωρίς αντίκρισμα παραγωγικότητας οδηγεί σε δημοσιονομικά και μακροοικονομικά προβλήματα, αγγίζει δύο διαφορετικά αλλά αλληλοσυνδεόμενα θέματα: (α) τους δημοσιονομικούς και νομισματικούς περιορισμούς και (β) τη σχέση μισθών — παραγωγικότητας. Η άποψη έχει υπόσταση — υπό συγκεκριμένες συνθήκες — αλλά γίνεται δογματική όταν παραβλέπει ότι η παραγωγικότητα δεν είναι μόνο «αποτέλεσμα» των μισθών αλλά και των πολιτικών, των επενδύσεων και των θεσμών. Παρακάτω η ομάδα της  mywaypress.gr συνοψίζει τι δείχνουν τα δεδομένα και η έρευνα στην Ευρώπη και γιατί η ερμηνεία της κρίσης απαιτεί πιο σφαιρική προσέγγιση. (eKathimerini)

 
1) Η εικόνα στην Ευρώπη: μισθοί αυξήθηκαν — παραγωγικότητα όχι με τον ίδιο ρυθμό

Μετά την πανδημία και την ενεργειακή κρίση, οι ονομαστικές αυξήσεις μισθών στην Ε.Ε. αυξήθηκαν σημαντικά: το 2023 η ονομαστική ανάπτυξη μισθών έφτασε σε ιστορικά υψηλά (~6% σε επίπεδο Ε.Ε.), ενώ η πραγματική ανάκαμψη των μισθών βελτιώθηκε αργότερα καθώς υποχώρησε ο πληθωρισμός. Ταυτόχρονα, η αύξηση της παραγωγικότητας ανά ώρα στην ευρωζώνη το διάστημα 2019–2024 ήταν πολύ πιο ασθενής σε σχέση με τις ΗΠΑ, και πολλαπλές αναλύσεις δείχνουν ότι η ευρωπαϊκή παραγωγικότητα εξακολουθεί να υστερεί σε κεφαλαιακή ενσωμάτωση και ψηφιακή εξειδίκευση. (Publications Office of the EU)

Σημείο-κλειδί:

Αν οι μισθοαυξήσεις υπερβούν τη μακροπρόθεσμη αύξηση παραγωγικότητας σε έναν τομέα ή γενικευμένα, τότε οι μονάδα εργασίας (unit labour costs) αυξάνονται — αυτό μπορεί να ωθήσει τον πληθωρισμό ή να πιέσει τα περιθώρια κερδοφορίας. Αυτή είναι η βάση της ανησυχίας που εκφράζει ο Στουρνάρας. (OECD).

(Σημείωση:Η παραπομπή σ’ αυτή την έκδοση OECD είναι σχετική και απολύτως κατάλληλη για να δείξει ότι οι διεθνείς οργανισμοί παρακολουθούν την σχέση μισθών ‒ κόστους εργασίας ‒ κερδών/τιμών.

-Υπάρχει ειδικό κεφάλαιο: “Steady as we go: Treading the tightrope of wage recovery as labour markets remain resilient”. Εκεί εξετάζεται η σχέση ανάμεσα σε μισθολογική εξέλιξη, πληθωρισμό, κέρδη και κόστος εργασίας.

Αναφέρεται ότι:

-Οι πραγματικοί μισθοί σε πολλές χώρες άρχισαν να ανακάμπτουν το 2023–24.

-Οι unit labour costs αυξήθηκαν, αλλά οι επιχειρήσεις είχαν περιθώριο να απορροφήσουν μέρος του κόστους μέσω των υψηλών κερδών που είχαν τα προηγούμενα χρόνια.

-Δεν υπάρχει καθολική ένδειξη για σπιράλ μισθών–τιμών, κάτι που διαφοροποιείται από τη «δογματική» άποψη ότι κάθε αύξηση μισθών χωρίς αντίστοιχη αύξηση παραγωγικότητας είναι αυτόματα καταστροφική.

Άρα, η έκθεση όντως σχετίζεται με την ανησυχία Στουρνάρα (παραγωγικότητα – μισθοί – ULCs), αλλά δίνει πιο λεπτή εικόνα: ότι οι μισθολογικές αυξήσεις δεν είναι ομοιόμορφα επικίνδυνες, εξαρτάται από τα περιθώρια κερδοφορίας, τον κλάδο και την οικονομική συγκυρία.)

 
2) Όμως: η παραγωγικότητα δεν είναι «μονοδιάστατο» αποτέλεσμα των μισθών

Η παραγωγικότητα ενός οικονοµικού κλάδου ή μιας χώρας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες πέρα από το ύψος των μισθών:

• Επενδύσεις σε κεφάλαιο και τεχνολογία (μηχανήματα, ψηφιακές πλατφόρμες, αυτοματοποίηση).
• Εκπαίδευση / αναβάθμιση δεξιοτήτων και δια βίου μάθηση.
• Δομή παραγωγής: περισσότερες μικρές, χαμηλής τεχνολογίας επιχειρήσεις → χαμηλότερη μέση παραγωγικότητα.
• Διοικητική ικανότητα επιχειρήσεων, καινοτομία, και διασυνδέσεις (clusters).
• Ρυθμιστικό περιβάλλον και ανταγωνισμός: συγκεντρωμένες αγορές επιβαρύνουν την αποδοτικότητα.
  Η έρευνα σε επίπεδο ευρωπαϊκών επιχειρήσεων δείχνει ότι μεγάλο μέρος της «υστέρησης» παραγωγικότητας σχετίζεται με δομικά και θεσμικά προβλήματα — όχι μόνο με δημοσιονομική ή μισθολογική πολιτική. (imf.org)

3) Παραδείγματα κρατών — γιατί τα αποτελέσματα διαφέρουν

• Γερμανία: ισχυροί μέσοι μισθοί αλλά προβλήματα στη δυναμική παραγωγικότητας σε ορισμένους κλάδους· ωστόσο η χώρα συνεχίζει να στηρίζεται σε επενδύσεις και εξαγωγικά μοντέλα. Οι πρόσφατες «ανακτήσεις μισθών» στα συνδικάτα καθιστούν σαφές ότι μισθοί ανεβαίνουν ακόμα και σε περιόδους χαμηλής ανάπτυξης. (Reuters)
• Σκανδιναβικές χώρες: υψηλοί μισθοί και υψηλή παραγωγικότητα — αποτέλεσμα επενδύσεων σε τεχνολογία, ισχυρού συστήματος επαγγελματικής εκπαίδευσης και ενεργών πολιτικών αγοράς εργασίας.
• Ιρλανδία: πολύ υψηλή μετρούμενη παραγωγικότητα λόγω πολυεθνικών και λογιστικών αποτελεσμάτων — δεν μεταφράζεται πλήρως σε μέσο επίπεδο ευημερίας όλων των εργαζομένων.
• Νότια/ανατολική Ευρώπη: κάποιες χώρες είχαν γρήγορη αύξηση μισθών (catch-up) αλλά η παραγωγικότητα δύσκολα ακολουθεί χωρίς μεγάλα άλματα σε επενδύσεις και τεχνολογία. (European Commission)

4) Είναι δογματική η άποψη «μισθοί μόνο με παραγωγικότητα»;

Ναι — αλλά με αποχρώσεις.

• Ορθότητα: Σε μακροοικονομικό επίπεδο, είναι λογικό: γενικευμένες μισθοαυξήσεις που δεν συνοδεύονται από αύξηση παραγωγικότητας ή δυνατότητα μετακύλισης τιμών, μπορούν να αυξήσουν το κόστος ανά μονάδα παραγωγής και να πιέσουν τον πληθωρισμό ή τα ελλείμματα ανταγωνιστικότητας. Αυτός είναι ο πυρήνας της προειδοποίησης του Στουρνάρα. (OECD)
• Δογματικό σφάλμα: Είναι δόγμα όταν το επιχείρημα μετατρέπεται σε «μην αυξάνουμε μισθούς αν δεν υπάρχουν άμεσα μετρήσιμα κέρδη στην παραγωγικότητα» — γιατί έτσι παραβλέπονται:
  • οι προαναφερθείσες πολιτικές που δημιουργούν παραγωγικότητα (εκπαίδευση, επενδύσεις, υποδομές, φορολογικά κίνητρα),
  • ο ρόλος της ζήτησης στην τόνωση επενδύσεων και καινοτομίας,
  • οι θεσμικές διαφορές μεταξύ τομέων και χωρών,
  • το κοινωνικό κόστος χαμηλών μισθών (φτώχεια, χαμηλή ζήτηση, κοινωνική δυσαρέσκεια).
    Επομένως, ένα στενό «μισθοί μόνο με παραγωγικότητα» αφήνει εκτός το μεσοπρόθεσμο σχέδιο για αύξηση παραγωγικότητας. (imf.org)

5) Τι δείχνει η θεωρία και τι λέει η εμπειρία (σύντομη ανακεφαλαίωση)

• Η βραχυχρόνια έκρηξη μισθών πάνω από την παραγωγικότητα μπορεί να φανεί ως πληθωριστική πίεση ή απώλεια ανταγωνιστικότητας (έγκυρη ανησυχία). (OECD)
• Η μεσο-μακροπρόθεσμη σχέση είναι πιο ευελικτη: μισθοαυξήσεις μπορούν να τονώσουν την εγχώρια ζήτηση, να δημιουργήσουν κίνητρο για επενδύσεις και να βελτιώσουν συμμόρφωση/κίνηση εργατικού δυναμικού — αν συνοδευτούν από πολιτικές που ενισχύουν επενδύσεις, ψηφιακή μετάβαση και εκπαίδευση. (OECD)

6) Πολιτικές που «συνδέουν» μισθούς και παραγωγικότητα (πρακτικές προτάσεις)

1. Στοχευμένες επενδύσεις σε ΚΑΙ (R&D, ψηφιακός μετασχηματισμός) με φορολογικά κίνητρα και δημόσια χρηματοδότηση συμπράξεων πανεπιστημίων-βιομηχανίας. (imf.org)
2. Εκπαίδευση και upskilling: επιδοτούμενα προγράμματα κατάρτισης που συνδέονται με κλάδους σε ανάπτυξη.
3. Αύξηση ανταγωνισμού & μίκρυνση φραγμών εισόδου για να πιεστούν οι αποδοτικότεροι παίκτες να αναπτυχθούν. (CEPR)
4. Συλλογικές διαπραγματεύσεις με προσαρμοσμένα σχήματα (π.χ. ανώτατα επίπεδα αμοιβών συνδεδεμένα με επιχειρησιακά σχέδια επενδύσεων/αυξήσεις παραγωγικότητας).
5. Μακροοικονομική ευελιξία: πολιτική που συνδυάζει δημοσιονομική υπευθυνότητα με επιλεκτική επεκτατική στήριξη όπου αποδεδειγμένα αυξάνει παραγωγικότητα.
6. Στήριξη μικρομεσαίων στην υιοθέτηση τεχνολογιών (ΜΜΕ ως κρίσιμος παράγοντας παραγωγικότητας στην Ελλάδα ειδικότερα). (European Commission)

7) Συμπέρασμα — Πότε η τοποθέτηση Στουρνάρα είναι δίκαιη και πότε περιοριστική

• Η προειδοποίηση ότι «η γενική αύξηση μισθών χωρίς παραγωγικότητα μπορεί να είναι επικίνδυνη» είναι οικονομικά τεκμηριωμένη ως γενικός κανόνας — ειδικά σε μικρές, ανοικτές οικονομίες με περιορισμένα περιθώρια μετακύλισης κόστους. (OECD)
• Η άποψη γίνεται δογματική αν χρησιμοποιείται ως μονοσήμαντη απαγόρευση μισθοαυξήσεων χωρίς ταυτόχρονη πολιτική στρατηγική για αύξηση παραγωγικότητας. Χρειάζεται πολιτικό σχέδιο που συνδέει αυξήσεις μισθών με επενδύσεις στη γνώση, τεχνολογία και ικανότητες — και μέτρα που προστατεύουν το εισόδημα των πιο ευάλωτων χωρίς να δημιουργούν υπερβολικές μακροοικονομικές ανισορροπίες. (imf.org)

 
Συγκριτικός πίνακας με ενδεικτικά στοιχεία για μισθούς / παραγωγικότητα σε 8 ευρωπαϊκές χώρες 

Σημείωση μεθοδολογίας — σημαντικό:
• Τα στοιχεία στο τραπέζι είναι ενδεικτικά και βασίζονται σε πρόσφατες εκθέσεις και βάσεις Eurostat / OECD / ECB (παραθέτουμε τις κύριες πηγές κάτω — χρήση  των πιο πρόσφατων δημοσιεύσεων 2019–2024/2025). Πηγές: Eurostat (productivity, wages, labour costs), OECD (Real wages report), ECB (wage drift / ULC), πρόσφατα άρθρα ειδήσεων (π.χ. μελέτες για Γερμανία). (European Commission)

 
Κύρια συμπεράσματα (συνοπτικά)

Η προειδοποίηση του κ. Στουρνάρα — «δεν υπάρχει λεφτόδεντρο» — έχει ισχυρή λογική: σε βραχυχρόνια οπτική, γενικευμένες αυξήσεις μισθών που υπερβαίνουν τη δυναμική της παραγωγικότητας μπορούν να αυξήσουν το κόστος ανά μονάδα παραγωγής (unit labour costs), να πιέσουν τα περιθώρια κέρδους, να ενισχύσουν τον πληθωρισμό και — σε μικρές ανοικτές οικονομίες χωρίς εύκολη μετακύλιση κόστους — να πλήξουν την ανταγωνιστικότητα. (data.ecb.europa.eu)

Από την άλλη πλευρά, η άποψη γίνεται δογματική όταν διατυπώνεται ως απόλυτος κανόνας «μην ανεβάζετε μισθούς αν δεν αυξηθεί άμεσα η παραγωγικότητα». Η παραγωγικότητα δεν είναι αποτέλεσμα μόνο του «υψηλότερου κόστους εργασίας»· εξαρτάται κρίσιμα από επενδύσεις (R&D, ψηφιακός εξοπλισμός), δεξιότητες/εκπαίδευση, οργάνωση επιχειρήσεων, ανταγωνισμό και θεσμικό πλαίσιο. Πολιτικές που αυξάνουν τη ζήτηση (π.χ. μεγαλύτερο πρόσοδο στο διαθέσιμο εισόδημα) μπορούν μεσοπρόθεσμα να κινητοποιήσουν επενδύσεις και να ενισχύσουν την παραγωγικότητα — αρκεί να συνοδευτούν από διαρθρωτικές πολιτικές. (Publications Office of the EU)

Εμπειρικά: μετά την πανδημία και την ενεργειακή κρίση παρατηρήθηκαν υψηλές ονομαστικές αυξήσεις μισθών στην Ε.Ε. (περίοδος 2022–2024) ενώ η παραγωγικότητα ανά ώρα αυξήθηκε πολύ πιο μετρημένα — η ασυμμετρία αυτή εξηγεί τις ανησυχίες των κεντρικών τραπεζών αλλά και την ανάγκη για πολιτικές που «συνδέουν» μισθούς και επενδύσεις. (Publications Office of the EU)

 
Ενδεικτικός συγκριτικός πίνακας (8 χώρες)

Προσέγγιση: για κάθε χώρα δίνει — (α) μέση ετήσια πραγματική/ονομαστική τάση μισθών 2019–2024 (ενδεικτικό % /έτος), (β) μέση ετήσια μεταβολή παραγωγικότητας ανά ώρα 2019–2024 (ενδεικτικό % /έτος) και (γ) κατεύθυνση Unit Labour Costs (ULC) 2019–2024 (↑ / ↓ / σταθερό). Οι αριθμοί είναι περίπου (συμπίπτουν με τις τάσεις που δείχνουν Eurostat & OECD).

Σύντομη σημείωση για τον πίνακα:
• Η Ιρλανδία εμφανίζει πολύ υψηλά νούμερα παραγωγικότητας λόγω της παρουσίας μεγάλων πολυεθνικών (BSI, λογιστικές επιδράσεις), οπότε δεν είναι πλήρως συγκρίσιμη.
• Η Πολωνία και άλλες χώρες «catch-up» δείχνουν γρηγορότερη αύξηση μισθών και παραγωγικότητας αλλά ξεκινώντας από χαμηλή βάση.
• Η Ελλάδα εμφανίζει συγκριτικά χαμηλότερη αύξηση παραγωγικότητας — αυτό είναι κεντρικό στο επιχείρημα ότι αυξήσεις μισθών χωρίς ταυτόχρονο άλμα στην παραγωγικότητα μπορεί να πιέσουν τις τιμές/ULC. (European Commission)

(Πηγές και υποστήριξη των τάσεων: Eurostat — “Productivity trends” & “Wages and labour costs”; OECD — “Real wages continue to recover”; ECB — σχόλια για wage drift / unit labour costs). (European Commission)

 
Προτάσεις πολιτικής 

Στόχος: Σύνδεση μισθών με παραγωγικότητα

Κάθε μέτρο συνοδεύεται από πρακτική εφαρμογή και ενδεικτική εκτίμηση κόστους (ως % του ΑΕΠ ή εφάπαξ ποσό). Οι αριθμοί είναι προκαταρκτικοί — χρειάζονται μικρο-μακρο μοντέλα για τελική κοστολόγηση.

 
1) Στόχευση επενδύσεων σε ψηφιακή μετάβαση & ΜΜΕ — «Ψηφιακό Ταμείο ΜΜΕ»

Τι: επιδοτήσεις / δάνεια με επιδότηση επιτοκίου για ψηφιακό εξοπλισμό, ERP, αυτοματισμούς για ΜΜΕ.
Γιατί: οι ΜΜΕ καθυστερούν στην υιοθέτηση τεχνολογίας — αυτό «συγκρατεί» τη μέση παραγωγικότητα.
Πρόταση: €800–1.200 εκατ. εφάπαξ / 3 χρόνια (≈0.4–0.6% ΑΕΠ/έτος για Ελλάδα) σε συνδυασμό με φορολογικά κίνητρα.
Οφέλη: αύξηση παραγωγικότητας στους συμμετέχοντες 3–8% μέσα σε 3 έτη (ενδεικτικό).

2) Κίνητρα R&D & σύνδεση πανεπιστημίων–βιομηχανίας (Tax credit + matching funds)

Τι: αυξημένο R&D tax credit, επιδότηση συνεργατικών προγραμμάτων πανεπιστήμιου–επιχείρησης.
Κόστος: δημοσιονομικό κόστος ~0.1–0.2% ΑΕΠ ετησίως (αναγνώριση πιστώσεων και co-financing).
Οφέλη: μεγαλύτερη εξωστρέφεια, τεχνολογική αναβάθμιση κλάδων με υψηλή προστιθέμενη αξία. (Publications Office of the EU)

 
3) Επενδύσεις σε επαγγελματική κατάρτιση & upskilling (voucher + επιδότηση εργοδοτών)

Τι: εθνικό πρόγραμμα upskilling για ψηφιακές δεξιότητες και τεχνικές ειδικότητες — vouchers για εργαζόμενους και επιδότηση εργοδοτών που εκπαιδεύουν.
Κόστος: ~0.05–0.15% ΑΕΠ ετησίως ανάλογα με μέγεθος.
Οφέλη: βραχυ-μεσοπρόθεσμα μείωση skill-gap, αυξημένη αποδοτικότητα ανά εργαζόμενο.

 
4) Στοιχηματοποιημένες συλλογικές συμβάσεις (wage–productivity link)

Τι: προώθηση συστημάτων όπου μέρη των αυξήσεων αμοιβών συνδέονται με επιδόσεις/επενδυτικά σχέδια επιχειρήσεων (π.χ. ⅓ της αύξησης υπό προϋποθέσεις παραγωγικότητας).
Κόστος: σχεδόν μηδενικό δημοσιονομικό· απαιτεί ρυθμιστική υποστήριξη και θεσμική διαμεσολάβηση.
Οφέλη: ευκολότερη αποδοχή μισθοαυξήσεων από επιχειρήσεις, με κίνητρο επενδύσεων.

 
5) Στοχευμένη αύξηση κατώτατου/πραγματικών μισθών με φάσεις & αντιστάθμιση φτώχειας

Τι: φάσεις αύξησης κατώτατου μισθού + προσωρινά κοινωνικά επιδόματα/φορο-συντελεστές για χαμηλά εισοδήματα, ώστε να προστατευτεί η αγοραστική δύναμη χωρίς άμεση υπέρμετρη αύξηση κόστους για επιχειρήσεις.
Κόστος: δημοσιονομικό κόστος για στοχευμένες επιδοτήσεις (π.χ. €300–500 εκατ./έτος = ~0.15–0.25% ΑΕΠ) — εξαρτάται από μέγεθος και σχεδιασμό.
Οφέλη: αύξηση ζήτησης — κινητρο για επενδύσεις· κοινωνική σταθερότητα.

 
Σημείωση για κόστος/οφέλη: Οι αριθμοί παραπάνω είναι ενδεικτικές εκτιμήσεις. Για πληρέστερη ανάλυση –τεκμηρίωση  προτείνετε να υπάρξει εκ των υστέρων αξιολόγηση (pilot → αξιολόγηση → κλιμάκωση) και χρήση κοινοτικών κονδυλίων / ιδιωτικών συμπράξεων όπου είναι δυνατόν.

 
Συνοπτικό συμπέρασμα

• Η προειδοποίηση Στουρνάρα είναι οικονομικά θεμελιωμένη ως προειδοποίηση κινδύνου: ανεξέλεγκτες μισθοαυξήσεις χωρίς αντίκρισμα παραγωγικότητας δημιουργούν πιέσεις σε ULC και ανταγωνιστικότητα. (data.ecb.europa.eu)
  • Όμως η άποψη γίνεται δογματική αν αγνοεί ότι η παραγωγικότητα χτίζεται με πολιτικές — επενδύσεις, εκπαίδευση, θεσμούς και αναδιάρθρωση παραγωγής — και ότι οι μισθοαυξήσεις μπορούν και να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στην τόνωση ζήτησης και επενδύσεων εφόσον συνοδεύονται από σωστό σχεδιασμό. (European Commission)

 
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.