Η δημοκρατία του θυμικού μας κοστίζει ακριβά

Όταν η καχυποψία προς τη γνώση γίνεται εθνικό μειονέκτημα

 
Στην Ελλάδα έχουμε αποκτήσει μια επικίνδυνη πολιτική συνήθεια: να αντιμετωπίζουμε τη γνώση ως ύποπτη, τους ειδικούς ως εχθρούς και την πολυπλοκότητα ως προσβολή προς τον «κοινό νου». Δεν πρόκειται για αυθόρμητη λαϊκή αντίδραση, αλλά για μια σταδιακά καλλιεργημένη κουλτούρα όπου το θυμικό υπερισχύει της τεκμηρίωσης και η αγανάκτηση βαφτίζεται πολιτική αρετή.

Η «δημοκρατία του θυμικού» δεν φωνάζει πάντα. Συχνά ψιθυρίζει: «κάτι μας κρύβουν», «οι ειδικοί τα έλεγαν αλλιώς», «όλοι ίδιοι είναι». Και κάπως έτσι, η αμφιβολία μετατρέπεται σε γενικευμένη καχυποψία και η κριτική σκέψη σε άρνηση της ίδιας της γνώσης.

Από την καχυποψία στην πολιτική αυτοϋπονόμευση

Η δεκαετής οικονομική κρίση άφησε βαθύ αποτύπωμα. Οι τεχνοκράτες ταυτίστηκαν με την επιτήρηση, οι αριθμοί με την κοινωνική αδικία και η ανάλυση με την επιβολή. Αντί να διαχωρίσουμε τα λάθη πολιτικών επιλογών από την αξία της επιστημονικής τεκμηρίωσης, πετάξαμε και τα δύο στο ίδιο καλάθι.

Το αποτέλεσμα; Κάθε δύσκολη απόφαση αντιμετωπίζεται ως ύποπτη, κάθε σύνθετη εξήγηση ως υπεκφυγή. Έτσι, όμως, δεν τιμωρείται η εξουσία· αποδυναμώνεται η ίδια η κοινωνία.

 
Πανδημία, φωτιές, πλημμύρες: πάντα φταίει κάποιος άλλος

Στην πανδημία, ένα μέρος της κοινωνίας δεν αμφισβήτησε απλώς κυβερνητικές επιλογές – αμφισβήτησε την ίδια την ύπαρξη επιστημονικής αβεβαιότητας. Στις φωτιές και στις πλημμύρες, η συζήτηση σπάνια φτάνει στη χωροταξία, στην πρόληψη ή στην κλιματική προσαρμογή. Σταματά στην οργή.

Η οργή είναι ανθρώπινη. Όταν όμως γίνεται μόνιμο πολιτικό καύσιμο, καταναλώνει τα πάντα: θεσμούς, σχέδιο, προοπτική.

 
ΜΜΕ και πολιτική συνενοχή

Ας είμαστε ειλικρινείς. Ένα μέρος των ΜΜΕ επένδυσε συνειδητά στη δραματοποίηση και στην εύκολη σύγκρουση. Η τηλεοπτική κραυγή νίκησε την ανάλυση, το πάνελ αντικατέστησε την έρευνα και το viral σχόλιο πήρε τη θέση της τεκμηρίωσης.

Παράλληλα, πολιτικές δυνάμεις όλων των αποχρώσεων ανακάλυψαν ότι η επίθεση στους «ειδικούς» αποδίδει. Δεν κοστίζει, δεν δεσμεύει, δεν απαιτεί σχέδιο. Αρκεί να χαϊδεύει την ανασφάλεια.

 
Γιατί αυτό μας κοστίζει ακριβά

Σε μια χώρα με γεωπολιτικές εντάσεις, ενεργειακές εξαρτήσεις και κλιματικό ρίσκο, η απαξίωση της γνώσης δεν είναι ιδεολογική επιλογή. Είναι εθνικό μειονέκτημα.

Χωρίς εμπιστοσύνη στην επιστημονική ανάλυση, δεν υπάρχει σοβαρή άμυνα, ενεργειακή στρατηγική, πολιτική πολιτικής προστασίας ή μακροπρόθεσμος σχεδιασμός. Υπάρχει μόνο αντίδραση εκ των υστέρων.

 
Το πραγματικό δίλημμα

Το δίλημμα δεν είναι «λαός ή ελίτ». Είναι αν θέλουμε μια δημοκρατία που αντέχει την αλήθεια, ακόμη κι όταν είναι δυσάρεστη, ή μια δημοκρατία που προτιμά την παρηγοριά του ενστίκτου.

Η δημοκρατία του θυμικού μπορεί να κερδίζει χειροκρότημα. Αλλά στο τέλος, τον λογαριασμό τον πληρώνουμε όλοι — σε ζωές, σε χρήμα και σε χαμένες ευκαιρίες.

Και αυτός ο λογαριασμός, όσο κι αν τον αγνοούμε, πάντα έρχεται.

mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.