Η οικονομική επιχειρηματολογία για υψηλότερα ποσοστά γεννήσεων είναι σημαντικότερη από ό,τι νομίζετε
Σε μια εποχή που η συζήτηση για τη δημογραφική αλλαγή κυριαρχείται από ανησυχίες για τη βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών συστημάτων, μια βαθύτερη και ίσως πιο σημαντική επίπτωση της υπογεννητικότητας παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητη: η απώλεια της καινοτομίας και της προόδου σε έναν κόσμο που συρρικνώνεται. Ενώ οι δημοσιονομικές προκλήσεις είναι υπαρκτές και άμεσες, η μακροπρόθεσμη ευημερία της ανθρωπότητας εξαρτάται από έναν παράγοντα που συχνά παραβλέπουμε: τον ίδιο τον άνθρωπο ως πηγή ιδεών και προόδου.
Το συντριπτικό δημογραφικό πλαίσιο
Η ανησυχία για τα χαμηλά ποσοστά γεννήσεων δεν είναι καινούργια, αλλά τα δεδομένα γίνονται ολοένα και πιο έντονα. Σε 115 από τις πλουσιότερες χώρες του κόσμου, ο μέσος δείκτης γεννήσεων είναι μόλις 1,5 παιδιά, πολύ κάτω από το όριο των 2,1 παιδιών που απαιτείται για τη διατήρηση του πληθυσμού, χωρίς να υπολογίζεται η μετανάστευση. Ήδη, χώρες-ορόσημα όπως η Ιαπωνία, η Κίνα και το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης βλέπουν τον πληθυσμό τους να μειώνεται. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ακολουθούσαν την ίδια πορεία χωρίς τη μετανάστευση, με ορισμένες προβλέψεις να τοποθετούν την έναρξη της συρρίκνωσης ακόμη και το 2025.
Η κλασική οικονομική ανάλυση εστιάζει ορθώς στις άμεσες συνέπειες: λιγότεροι εργαζόμενοι καλούνται να στηρίξουν περισσότερους συνταξιούχους, ασκώντας αφόρητη πίεση στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και υγείας. Ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, έχει διπλασιαστεί από το 1950 και αναμένεται να διπλασιαστεί ξανά μέχρι το 2100. Αυτή η πραγματικότητα από μόνη της δικαιολογεί την προσοχή μας, ειδικά καθώς σηματοδοτεί μια σημαντική απομάκρυνση από τις παλαιότερες, και διαψευσμένες, θεωρίες περί υπερπληθυσμού.
Ωστόσο, αυτή η ανάλυση, αν και ορθή, παραβλέπει τη μεγαλύτερη εικόνα.
Πέρα από τα Ταμεία Ασφάλισης: Η καινοτομία ως κινητήρας ευημερίας
Τι θα μπορούσε να είναι πιο σημαντικό από τη χρηματοδότηση των συστημάτων υγείας και συντάξεων; Η απάντηση είναι η ίδια η πρόοδος. Ένας κόσμος με λιγότερους ανθρώπους θα είναι ένας κόσμος με βραδύτερη βελτίωση σε κάποιους τομείς και στασιμότητα σε άλλους. Οι μεγαλύτεροι πληθυσμοί, τόσο σε εθνικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, καθιστούν τον καθένα από εμάς πλουσιότερο και τη ζωή μας καλύτερη για δύο βασικούς λόγους.
- Πάγια κόστη και το μέγεθος της αγοράς
Ο πρώτος λόγος σχετίζεται με την έννοια του παγίου κόστους. Πολλές επενδύσεις —από την ανάπτυξη ενός νέου φαρμάκου και τη δημιουργία ενός βιντεοπαιχνιδιού μέχρι τη λειτουργία ενός εθνικού δικτύου μεταφορών— απαιτούν μια τεράστια αρχική δαπάνη. Αυτές οι επενδύσεις γίνονται βιώσιμες μόνο όταν υπάρχει μια αρκετά μεγάλη αγορά καταναλωτών για να αποσβεστεί το κόστος.
Μια χαρακτηριστική μελέτη των οικονομολόγων Daron Acemoglu και Joshua Linn έδειξε πώς το μέγεθος της αγοράς επηρεάζει άμεσα την έρευνα και την ανάπτυξη (R&D). Διαπίστωσαν ότι καθώς η πολυπληθής γενιά των baby boomers έφτανε στη μέση ηλικία, η αγορά για φάρμακα που σχετίζονται με αυτή την ηλικιακή ομάδα αυξήθηκε. Το αποτέλεσμα; Μια αύξηση 1% στο μέγεθος της αγοράς οδήγησε σε αύξηση 4% στην εισαγωγή νέων, στοχευμένων φαρμάκων. Ένας μεγαλύτερος πληθυσμός δημιουργεί μεγαλύτερη ζήτηση, η οποία με τη σειρά της πυροδοτεί την καινοτομία που ωφελεί τους πάντες, από τη θεραπεία σπάνιων ασθενειών μέχρι την ανάπτυξη πράσινης ενέργειας.
- Η γνώση ως ανανεώσιμος πόρος
Ο δεύτερος λόγος είναι ακόμη πιο θεμελιώδης: η γνώση είναι ένα «μη ανταγωνιστικό αγαθό» (non-rival good), όπως λένε οι οικονομολόγοι. Αν ανταλλάξεις ένα μήλο με ένα πορτοκάλι, ο καθένας μένει με ένα φρούτο. Αν όμως δύο άνθρωποι ανταλλάξουν από μία ιδέα, ο καθένας καταλήγει να έχει δύο ιδέες. Το απόθεμα της γνώσης είναι ταυτόχρονα και το κατά κεφαλήν απόθεμα γνώσης.
Η μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη και η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου προέρχονται από τη βελτίωση της παραγωγικότητας. Η παραγωγικότητα, με τη σειρά της, τροφοδοτείται από την ανακάλυψη και τη διάδοση νέων ιδεών. Και οι ιδέες προέρχονται από τους ανθρώπους. Ένας κόσμος με 10 δισεκατομμύρια ανθρώπους, ακόμη και αν μόνο ένα μικρό ποσοστό ασχολείται με την καινοτομία, θα παράγει ασύγκριτα περισσότερες ιδέες από έναν κόσμο 1 δισεκατομμυρίου.
Η παγκόσμια διάσταση της προόδου
Ένα κρίσιμο σφάλμα στη σύγχρονη συζήτηση είναι η εστίαση στο εθνικό συμφέρον. Τα μεγαλύτερα οφέλη των πολυπληθών κοινωνιών —η απόσβεση παγίων εξόδων και η παραγωγή νέων ιδεών— δεν σταματούν στα εθνικά σύνορα. Όταν μια ομάδα ερευνητών στην Ιαπωνία ανακάλυψε πώς να δημιουργήσει αποτελεσματικό λευκό φως από LED, κερδίζοντας βραβείο Νόμπελ, ωφελήθηκε ολόκληρος ο πλανήτης. Αυτή η ιδέα, που ανακαλύφθηκε μία φορά, χρησιμοποιείται ατελείωτα χωρίς ποτέ να εξαντληθεί.
Από αυτή την οπτική, η μετανάστευση μπορεί να βοηθήσει τα οικονομικά ενός έθνους, αλλά δεν μπορεί να λύσει το παγκόσμιο πρόβλημα. Η συρρίκνωση του πληθυσμού στην Ιαπωνία, την Κίνα ή τη Βραζιλία σημαίνει λιγότερους ανθρώπους παγκοσμίως που θα συνεισφέρουν στην πρόοδο της γνώσης, ένα έλλειμμα που θα επηρεάσει όλους μας.
Οι λύσεις δεν είναι απλές
Είναι δελεαστικό να αναζητούμε άμεσες λύσεις σε νομοθετικές παρεμβάσεις, όπως η αύξηση των επιδομάτων τέκνων, η δωρεάν παιδική μέριμνα ή οι φορολογικές ελαφρύνσεις. Αν και τέτοιες πολιτικές είναι πολύτιμες γιατί διευκολύνουν τους γονείς και καταπολεμούν τη φτώχεια, τα στοιχεία δείχνουν ότι είναι απίθανο να αναστρέψουν την τάση της υπογεννητικότητας. Μελέτες σε χώρες που εφάρμοσαν γενναιόδωρα προγράμματα, ακόμη και πειράματα με το εγγυημένο βασικό εισόδημα ή αναλύσεις νικητών λαχείων, δείχνουν ότι οι οικονομικές ενισχύσεις δεν οδηγούν σε σημαντική αύξηση των γεννήσεων.
Η πτώση των ποσοστών γεννήσεων είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο που παρατηρείται σε πλούσιες και φτωχές, θρησκευόμενες και κοσμικές χώρες, ανεξαρτήτως του μεγέθους του κοινωνικού κράτους. Επομένως, η λύση δεν βρίσκεται απλώς σε ένα πακέτο οικονομικών μέτρων.
Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι μια αλλαγή νοοτροπίας. Πρέπει να διορθώσουμε δεκαετίες παρανοήσεων σχετικά με την αξία του ανθρώπου και να αποδεχτούμε συλλογικά —τόσο οι φορείς χάραξης πολιτικής όσο και το ευρύ κοινό— ότι η αποφυγή της παγκόσμιας πληθυσμιακής συρρίκνωσης πρέπει να είναι ένας κεντρικός στόχος για όποιον ενδιαφέρεται για τη μακροπρόθεσμη πρόοδο και την ανθρώπινη ευημερία.
Του Michael Geruso (σε συνεργασία με τον Dean Spears)
Πηγή: briefingbook.info
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
