Οι 83 μειώσεις φόρων και εισφορών – Τι κέρδισαν (και τι έχασαν) πολίτες και οικονομία

Από το 2019 έως σήμερα, η κυβέρνηση έχει υλοποιήσει 83 μειώσεις φόρων και εισφορών. Στην πράξη πρόκειται για το πιο εκτεταμένο πρόγραμμα φορολογικών ελαφρύνσεων της τελευταίας δεκαετίας. Το ερώτημα, όμως, είναι διπλό:

1. Ποια ήταν η πραγματική τους συμβολή στην οικονομία και στο ΑΕΠ;
2. Έφτασαν οι πολίτες να δουν ουσιαστική βελτίωση στο εισόδημα και την καθημερινότητά τους;

 
Οι θετικές επιδράσεις

• Ανακούφιση μεσαίας τάξης και επιχειρήσεων:
  Οι μειώσεις σε φόρο εισοδήματος, ΕΝΦΙΑ, ασφαλιστικές εισφορές και τέλος επιτηδεύματος ελάφρυναν σημαντικά τον επιχειρηματικό κόσμο και τους μισθωτούς. Οι επιχειρήσεις απέκτησαν περιθώρια ρευστότητας, γεγονός που ενίσχυσε επενδύσεις και συγκράτησε την ανεργία.
• Τόνωση της κατανάλωσης:
  Οι έμμεσες φοροελαφρύνσεις (μειώσεις ΦΠΑ σε μεταφορές, τουρισμό, βρεφικά είδη, ενέργεια) έδωσαν ανάσα στους καταναλωτές, ενώ βοήθησαν ιδιαίτερα κλάδους που είχαν πληγεί από την πανδημία.
• Επενδυτικά κίνητρα:
  Η μείωση στη φορολογία νομικών προσώπων, οι υπερεκπτώσεις για R&D και τα κίνητρα για συγχωνεύσεις – εξαγορές, βελτίωσαν το επενδυτικό κλίμα και έκαναν την Ελλάδα πιο ελκυστική σε διεθνές επίπεδο.

 
Οι αδυναμίες και οι «σκιές»

• Ανισότητες στην κατανομή του οφέλους:
  Το μεγαλύτερο μέρος των ελαφρύνσεων ωφέλησε μεσαία και ανώτερα στρώματα, ενώ οι χαμηλοσυνταξιούχοι και οι πιο αδύναμοι πολίτες είδαν περιορισμένο ή μηδαμινό όφελος. Σύμφωνα με τις έρευνες MRB, Opinion Poll και Interview, πάνω από 2 στους 3 πολίτες δηλώνουν ότι δεν επαρκεί το εισόδημα για τον μήνα.
• Διάβρωση του διαθέσιμου εισοδήματος:
  Οι μειώσεις φόρων συνέπεσαν με εκρηκτικές αυξήσεις σε τρόφιμα, ενοίκια και ενέργεια. Έτσι, το όφελος που υποσχέθηκαν οι ελαφρύνσεις «εξαϋλώθηκε» από τον πληθωρισμό.
• Δημοσιονομικό κόστος:
  Οι ελαφρύνσεις στερούν έσοδα από το κράτος, σε μια περίοδο που η Ελλάδα χρειάζεται υψηλές δημόσιες επενδύσεις σε υποδομές, υγεία και παιδεία. Η απουσία μετρήσιμων στοιχείων για το καθαρό αποτέλεσμα στο ΑΕΠ αφήνει κενά αξιολόγησης.
• Φορολογική αδικία στους συνταξιούχους:
  Η διατήρηση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) και η μη προσαρμογή της φορολογικής κλίμακας στον πληθωρισμό οδήγησαν σε αυξημένη φορολογική επιβάρυνση 11,1% το 2023, με το 70% του φορολογητέου εισοδήματος να συνεχίζει να προέρχεται από μισθούς και συντάξεις.

 
Ο πυρήνας της συζήτησης για τις φοροελαφρύνσεις

Όταν λέμε ότι «οι ελαφρύνσεις στερούν έσοδα από το κράτος», εννοούμε ότι μειώνεται το δημοσιονομικό περιθώριο:

• Λιγότερα έσοδα σημαίνει ότι το κράτος έχει μικρότερη δυνατότητα να χρηματοδοτήσει δημόσιες επενδύσεις, κοινωνικές δαπάνες (υγεία, παιδεία, πρόνοια) ή να μειώσει το χρέος.
• Για να διατηρηθεί ισορροπία, το κράτος είτε πρέπει να περιορίσει δαπάνες, είτε να ελπίζει ότι οι φοροελαφρύνσεις θα τονώσουν τόσο την οικονομική δραστηριότητα, ώστε να καλύψουν μέρος των απωλειών με αυξημένα φορολογικά έσοδα στο μέλλον.

 
Είναι αναγκαίες οι φοροελαφρύνσεις;

• Ναι, στο μέτρο που ελαφρύνουν τη μεσαία τάξη, στηρίζουν την κατανάλωση, και κάνουν πιο ανταγωνιστική την οικονομία. Η Ελλάδα είχε από τα υψηλότερα φορολογικά βάρη στην ΕΕ (ιδίως σε εργασία και ακίνητη περιουσία), οπότε χρειαζόταν διόρθωση.
• Όχι απόλυτα, γιατί όταν δεν συνοδεύονται από αύξηση μισθών, καταπολέμηση ακρίβειας και μείωση σπατάλης στο κράτος, οι ελαφρύνσεις «καταναλώνονται» από τον πληθωρισμό και δεν γίνονται αισθητές.

 
Ρόλος του Ταμείου Ανάκαμψης της ΕΕ

Το Ταμείο Ανάκαμψης (RRF) δεν αντισταθμίζει άμεσα τα χαμένα φορολογικά έσοδα.

• Είναι χρηματοδότηση με αυστηρούς όρους και συγκεκριμένα έργα (πράσινη μετάβαση, ψηφιακός μετασχηματισμός, μεταρρυθμίσεις).
• Δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα για «κάλυψη τρυπών» στον προϋπολογισμό ή για τρέχουσες κοινωνικές δαπάνες.
• Μπορεί όμως έμμεσα να ενισχύσει τα δημόσια έσοδα στο μέλλον: αν οι επενδύσεις του Ταμείου δημιουργήσουν ανάπτυξη και νέες θέσεις εργασίας, τότε αυξάνονται φόροι και εισφορές μεσοπρόθεσμα.

 
Συμπέρασμα:
Οι φοροελαφρύνσεις είναι αναγκαίες για να διορθώσουν στρεβλώσεις και να στηρίξουν την ανάπτυξη, αλλά έχουν δημοσιονομικό κόστος. Το Ταμείο Ανάκαμψης βοηθά στην ανάπτυξη, όχι όμως στην κάλυψη της άμεσης απώλειας εσόδων. Επομένως, η επιτυχία τους εξαρτάται από το αν θα συνδυαστούν με μεταρρυθμίσεις, ανάπτυξη παραγωγής και αύξηση μισθών.

 
Ποσοτικός πίνακας κόστους–οφέλους με εκτιμώμενα μεγέθη, για πιο «χειροπιαστή» εικόνα. Οι αριθμοί βασίζονται σε διαθέσιμες μελέτες (ΥΠΟΙΚ, ΙΟΒΕ, Τράπεζα της Ελλάδος) και σε διεθνείς εκτιμήσεις για την απόδοση φοροελαφρύνσεων.

Συνοπτική αποτίμηση (με νούμερα)

• Καθαρή απώλεια δημοσιονομικών εσόδων: ~€1,5–2 δισ. ετησίως (μετά την όποια αντιστάθμιση από ανάπτυξη).
• Συμβολή σε ΑΕΠ: +0,4% (φοροελαφρύνσεις) +1,3% (RRF) = ~1,7% συνολικά ετησίως.
• Επίδραση στα νοικοκυριά: μεσαία τάξη +5–7% καθαρό εισόδημα, χαμηλά στρώματα σχεδόν μηδενικό όφελος.

 
Με λίγα λόγια: Οι φοροελαφρύνσεις έδωσαν ώθηση στην οικονομία, αλλά το κράτος «χάνει» 1–2 δισ. € τον χρόνο, ενώ οι πολίτες δεν βλέπουν ουσιαστική βελτίωση λόγω ακρίβειας. Το RRF φέρνει ανάπτυξη, αλλά δεν «μπαλώνει» τις δημοσιονομικές απώλειες.

Σημείωση: RRF σημαίνει “Recovery and Resilience Facility“, δηλαδή Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

 
Συνολική εικόνα: Οι φοροελαφρύνσεις βελτίωσαν το επενδυτικό περιβάλλον και έδωσαν πρόσκαιρη ανάσα στη μεσαία τάξη, αλλά δεν εξασφάλισαν ουσιαστική ελάφρυνση για τους πιο αδύναμους. Το κράτος χάνει άμεσα έσοδα, τα οποία ελπίζει να καλύψει μελλοντικά μέσω ανάπτυξης και RRF. Το αποτέλεσμα είναι θετικό για την ανταγωνιστικότητα, αλλά ανεπαρκές για την κοινωνική συνοχή.

 
Συνολική αποτίμηση

Οι 83 μειώσεις φόρων και εισφορών είχαν αναμφίβολα θετικό αποτύπωμα στην ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και στη σταθερότητα της οικονομίας. Ενίσχυσαν την κατανάλωση, βελτίωσαν το επενδυτικό κλίμα και έδωσαν σχετική ανάσα στη μεσαία τάξη.

Όμως, η καθημερινή πραγματικότητα των πολιτών δείχνει ότι οι φοροελαφρύνσεις δεν μπόρεσαν να αντισταθμίσουν την ακρίβεια και τη μείωση της αγοραστικής δύναμης. Το πολιτικό κόστος αυτής της «ανισοβαρούς» πολιτικής είναι ήδη ορατό: σύμφωνα με τις μετρήσεις, οι εξαγγελίες της ΔΕΘ έτυχαν ψυχρής υποδοχής από το 70% των πολιτών.

Οι φοροελαφρύνσεις ήταν αναγκαίες, αλλά δεν επαρκούν. Χωρίς παράλληλες πολιτικές συγκράτησης τιμών, ενίσχυσης των μισθών και προστασίας των πιο αδύναμων, οι μειώσεις φόρων μοιάζουν με «νερό σε τρύπιο βαρέλι»: φτάνει σε κάποιους, αλλά χάνεται στον δρόμο για τους πολλούς.

mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.