Πόλεμος και τεχνολογία: Το ΔΝΤ καταγράφει μια παγκόσμια οικονομία σε διχασμό
Το World Economic Outlook Update του Ιουλίου 2026 καταγράφει μια παγκόσμια οικονομία που επιβραδύνεται συνολικά, αλλά διασπάται εσωτερικά σε δύο ταχύτητες — ανάλογα με την έκθεση κάθε χώρας στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και τη θέση της στην αλυσίδα αξίας της τεχνητής νοημοσύνης
«Η επιβράδυνση αντανακλά τις επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή, οι οποίες αντισταθμίζονται εν μέρει από την επιταχυνόμενη ορμή του παγκόσμιου τεχνολογικού κύκλου.» — Σύνοψη του World Economic Outlook Update, Ιούλιος 2026
| 3,0%
ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 2026 από 3,5% μ.ό. 2024-25 |
4,7%
ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ 2026 από 4,1% το 2025 |
89 $/βαρέλι
ΤΙΜΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ 2026 +32% σε σχέση με το 2025 |
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο δημοσίευσε στις αρχές Ιουλίου την ενδιάμεση επικαιροποίηση του World Economic Outlook, με τίτλο που δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας: «Η παγκόσμια οικονομία στα σταυροδρόμια πολέμου και τεχνολογίας». Πίσω από τον τίτλο κρύβεται μια από τις πιο ενδιαφέρουσες αναλυτικές αφηγήσεις που έχει παρουσιάσει το Ταμείο τα τελευταία χρόνια: δύο αντίθετα ρεύματα —ένα αρνητικό σοκ προσφοράς από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και ένα θετικό τεχνολογικό σοκ από την ταχεία υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης— συγκρούονται και σχεδόν αλληλοεξουδετερώνονται στο παγκόσμιο άθροισμα, αφήνοντας όμως πίσω τους βαθιές ανισότητες ανάμεσα σε χώρες, κλάδους και νοικοκυριά.
Δύο Δυνάμεις, Μία Ισορροπία
Ο πυρήνας της ανάλυσης του ΔΝΤ είναι απλός στη διατύπωσή του αλλά περίπλοκος στις συνέπειές του. Η παγκόσμια ανάπτυξη προβλέπεται να επιβραδυνθεί στο 3,0% το 2026, από μέσο όρο 3,5% την περίοδο 2024-2025, πριν ανακάμψει στο 3,4% το 2027. Σε σωρευτική βάση, η εικόνα παραμένει σχεδόν αμετάβλητη σε σχέση με τις προβλέψεις του Απριλίου — όχι επειδή τίποτα δεν άλλαξε, αλλά επειδή δύο αντίρροπες δυνάμεις αλληλοακυρώθηκαν στατιστικά.
Η πρώτη δύναμη είναι το αρνητικό σοκ προσφοράς που προκάλεσε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, με τις διαταραχές του να διοχετεύονται κυρίως μέσω των τιμών ενέργειας, των πληθωριστικών προσδοκιών και των χρηματοοικονομικών συνθηκών. Η δεύτερη είναι η επιταχυνόμενη ζήτηση που δημιουργεί ο παγκόσμιος τεχνολογικός κύκλος, με αιχμή του δόρατος την τεχνητή νοημοσύνη. Το αποτέλεσμα δεν είναι ισοδύναμη κατανομή, αλλά ένας νέος διαχωρισμός του κόσμου σε τέσσερις κατηγορίες: χώρες εξαγωγείς ενέργειας εκτός της ζώνης σύγκρουσης που ωφελούνται από ευνοϊκούς όρους εμπορίου· οικονομίες συνδεδεμένες με την τεχνολογική άνθηση που ενισχύονται ακόμη κι αν είναι εισαγωγείς ενέργειας· εισαγωγείς ενέργειας με περιορισμένη συμμετοχή στην αλυσίδα αξίας της τεχνολογίας, μια ομάδα στην οποία εντάσσονται πολλές χώρες χαμηλού εισοδήματος· και χώρες άμεσα εμπλεκόμενες στη σύγκρουση, όπου η ύφεση είναι βαθιά αλλά προσωρινή.
Η Αγορά Πετρελαίου Απορροφά το Σοκ — Προς το Παρόν
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα της έκθεσης αφορά τη σχετική ηπιότητα με την οποία η παγκόσμια αγορά πετρελαίου απορρόφησε τη διακοπή ροών από τον Κόλπο. Παρότι μέρος της παραγωγής μέσω του Στενού του Ορμούζ διακόπηκε, οι τιμές δεν εκτινάχθηκαν όσο φοβόταν αρχικά η αγορά. Ο μέσος δείκτης τιμής αργού για το 2026 διαμορφώνεται στα 89 δολάρια το βαρέλι — υψηλότερα κατά 9% από το σενάριο αναφοράς του Απριλίου (82 δολάρια), αλλά σημαντικά χαμηλότερα από το δυσμενές σενάριο των 100 δολαρίων που είχε τότε σχεδιάσει το Ταμείο.
Ο μηχανισμός απορρόφησης έχει όνομα: αποθέματα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΝΤ, η μείωση της ροής πετρελαίου μέσω του Ορμούζ αντισταθμίστηκε σε σημαντικό βαθμό από ανάλωση αποθεμάτων πετρελαίου εν πλω και στρατηγικών αποθεμάτων του ΟΟΣΑ, περιορίζοντας την ανάγκη προσαρμογής μέσω τιμών. Πρόκειται όμως για προσωρινή ανακούφιση: τα αποθέματα πλησιάζουν πολυετή χαμηλά και, αν η διαταραχή παραταθεί, ο μηχανισμός αυτός θα εξαντληθεί.
Η εικόνα διαφοροποιείται έντονα ανά περιοχή. Οι τιμές λιανικής βενζίνης έχουν αυξηθεί κατά 30% στην αναδυόμενη Ασία, έναντι μόλις 15% στη Λατινική Αμερική — μια απόκλιση που αντανακλά τον τύπο πετρελαίου, τη γεωγραφική απόσταση από την πηγή, τις διμερείς συμφωνίες προμήθειας και τις κυρώσεις. Στο φυσικό αέριο, η διαφοροποίηση είναι ακόμη εντονότερη: οι τιμές υγροποιημένου φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί κατά περίπου 50% στην Ασία και 25% στην Ευρώπη από την έναρξη του πολέμου, ενώ στις ΗΠΑ, όπου η αγορά είναι σε μεγάλο βαθμό αποσυνδεδεμένη από τις διεθνείς ροές, η άνοδος περιορίζεται σε περίπου 10%.
Ο Πληθωρισμός Σταματά την Αποκλιμάκωσή του
Η δεύτερη μεγάλη ανατροπή αφορά τον πληθωρισμό. Μετά από μια πορεία αποκλιμάκωσης που κράτησε από τις αρχές του 2024, ο παγκόσμιος πληθωρισμός ανέκαμψε για τρίτο συνεχόμενο μήνα σε ετήσια βάση τον Μάιο. Το ΔΝΤ αναθεωρεί ανοδικά τις προβλέψεις του: 4,7% το 2026 (από 4,1% το 2025), πριν υποχωρήσει στο 3,9% το 2027 — αναθεώρηση κατά 0,3 της ποσοστιαίας μονάδας προς τα πάνω σε σχέση με τον Απρίλιο. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι μεταξύ Φεβρουαρίου και Απριλίου ο πληθωρισμός σε τριμηνιαία, εποχικά διορθωμένη και ετησιοποιημένη βάση αυξήθηκε κατά σχεδόν 4 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ ο δομικός πληθωρισμός παρέμεινε σχετικά σταθερός στις περισσότερες χώρες — ένδειξη ότι η πίεση προέρχεται κυρίως από την ενέργεια και τα τρόφιμα, όχι ακόμη από ευρύτερη υπερθέρμανση της ζήτησης.
Η επιστροφή του δομικού πληθωρισμού στους στόχους των κεντρικών τραπεζών προβλέπεται να είναι αργή και ανομοιόμορφη: μέσα του 2027 στο Ηνωμένο Βασίλειο, στο τέλος του 2027 στην Ιαπωνία και τις ΗΠΑ, και μόλις το 2028 στην Ευρωζώνη — μια χρονική γραμμή που καθιστά απίθανη οποιαδήποτε σημαντική χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής πριν από τότε.
Η Νέα Γεωγραφία της Ανάπτυξης: Ποιος Κερδίζει, Ποιος Χάνει
Το πιο ισχυρό επιχείρημα της έκθεσης δεν είναι ο μέσος όρος, αλλά η διασπορά γύρω από αυτόν. Το πρώτο τρίμηνο του 2026 προσέφερε μια φυσική δοκιμή: η παγκόσμια ανάπτυξη επιβραδύνθηκε λιγότερο απ’ όσο αναμενόταν (3,0% αντί για 2,7% σε τριμηνιαία ετησιοποιημένη βάση), αλλά η θετική έκπληξη συγκεντρώθηκε σχεδόν αποκλειστικά σε οικονομίες ενσωματωμένες στην αλυσίδα εξοπλισμού τεχνητής νοημοσύνης. Οι τέσσερις μεγαλύτεροι καθαροί εξαγωγείς υλικού AI —Ταϊβάν, Νότια Κορέα, Ταϊλάνδη και Μαλαισία— κατέγραψαν μέση θετική έκπληξη 4,4 ποσοστιαίων μονάδων, ενώ ο υπόλοιπος κόσμος υποχώρησε κατά 0,3 της μονάδας.
Η Νότια Κορέα αποτελεί το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα: παρά την πλήρη εξάρτησή της από εισαγόμενη ενέργεια από τη Μέση Ανατολή, κατέγραψε ανάπτυξη 7,5% στο πρώτο τρίμηνο — πάνω από τετραπλάσια των προβλέψεων του Απριλίου (1,8%) — χάρη σχεδόν αποκλειστικά στην έξαρση εξαγωγών ημιαγωγών και υλικού τεχνητής νοημοσύνης. Η Κίνα αναπτύχθηκε κατά 8,1% στο ίδιο διάστημα, με ώθηση από δημόσιες υποδομές και εξαγωγές υψηλής τεχνολογίας, ενώ η εγχώρια κατανάλωση παρέμεινε αδύναμη. Η Γερμανία εξέπληξε θετικά με ανάπτυξη 1,4% —διπλάσια από την πρόβλεψη του Απριλίου— χάρη στις καθαρές εξαγωγές.
| Οικονομία | 2025 | 2026 | 2027 | Αναθεώρηση 2026 έναντι Απριλίου |
| Ηνωμένες Πολιτείες | 2,1% | 2,3% | 2,2% | 0,0 |
| Ευρωζώνη | 1,4% | 0,9% | 1,2% | −0,2 |
| Γερμανία | 0,2% | 0,7% | 1,0% | −0,1 |
| Ιαπωνία | 1,1% | 0,6% | 0,7% | −0,1 |
| Ην. Βασίλειο | 1,4% | 1,0% | 1,3% | +0,2 |
| Νότια Κορέα | 1,1% | 2,6% | 2,5% | +0,7 |
| Κίνα | 5,0% | 4,6% | 4,1% | +0,2 |
| Ινδία | 7,7% | 6,4% | 6,7% | −0,1 |
| Σαουδική Αραβία | 4,6% | 1,7% | 5,5% | −1,4 |
| Ιράν | −0,8% | −5,4% | 2,9% | +0,7 |
Πίνακας 1. Ρυθμός ανάπτυξης πραγματικού ΑΕΠ, επιλεγμένες οικονομίες (% ετήσια μεταβολή). Πηγή: ΔΝΤ, World Economic Outlook Update, Ιούλιος 2026.
Ο πίνακας αποκαλύπτει το πραγματικό μήνυμα της έκθεσης: η αναθεώρηση δεν ακολουθεί μια απλή διάκριση «προηγμένες έναντι αναδυόμενων οικονομιών» ή «εισαγωγείς έναντι εξαγωγέων ενέργειας». Ακολουθεί μια νέα, τρίτη γραμμή διαχωρισμού — τη θέση στην αλυσίδα αξίας της τεχνητής νοημοσύνης. Η Σαουδική Αραβία, παρότι εξαγωγέας ενέργειας, υφίσταται τη μεγαλύτερη αρνητική αναθεώρηση του πίνακα (−1,4 μονάδες) λόγω της άμεσης έκθεσής της στις διαταραχές παραγωγής, ενώ το Ιράν καταγράφει τη μεγαλύτερη θετική αναθεώρηση καθώς οι εξαγωγές πετρελαίου του αποδείχθηκαν ανθεκτικότερες του αναμενομένου.
Μέση Ανατολή: Βαθιά Ύφεση, Απότομη Ανάκαμψη
Καμία περιοχή δεν αντανακλά την αβεβαιότητα του σεναρίου του ΔΝΤ όσο η ίδια η Μέση Ανατολή. Η ανάπτυξη στην περιοχή Μέσης Ανατολής και Κεντρικής Ασίας προβλέπεται να καταρρεύσει στο 0,7% το 2026 —αναθεώρηση προς τα κάτω κατά 1,2 ποσοστιαία μονάδα— πριν αναπηδήσει σε 6,5% το 2027, με ανοδική αναθεώρηση 1,9 μονάδων. Η ασυμμετρία αυτή δεν είναι τυχαία: αντανακλά την παραδοχή του Ταμείου ότι το εκ νέου άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ θα ξεκινήσει μέσα Ιουλίου, με πλήρη επαναφορά στην προπολεμική κατάσταση έως τον Μάρτιο του 2027 — άρα μια βαθιά αλλά χρονικά περιορισμένη διακοπή.
Χώρες όπως το Ιράκ, το Κουβέιτ και το Κατάρ, με την παραγωγή και τις μεταφορές ενέργειάς τους άμεσα πληγείσες, αναμένεται να καταγράψουν απότομες συρρικνώσεις το 2026, ακολουθούμενες από διψήφιες επεκτάσεις το 2027. Η Σαουδική Αραβία, με πιο διαφοροποιημένες οδούς εξαγωγών, εμφανίζεται λιγότερο εκτεθειμένη, με προβλέψεις 1,7% για το 2026 και 5,5% για το 2027. Το γεγονός ότι το ΔΝΤ θεωρεί δεδομένη μια πλήρη κανονικοποίηση εντός εννέα μηνών λειτουργεί ταυτόχρονα ως σενάριο βάσης και ως πηγή κινδύνου — αν το εκ νέου άνοιγμα καθυστερήσει, ολόκληρη η αρχιτεκτονική των προβλέψεων για την περιοχή μετατοπίζεται.
Οι Αγορές δεν Πείστηκαν να Ανησυχήσουν
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της έκθεσης αφορά τη συμπεριφορά των χρηματοπιστωτικών αγορών, οι οποίες παραμένουν αξιοσημείωτα ανθεκτικές. Πάνω από το 80% των εταιρειών του δείκτη S&P 500 ξεπέρασαν τις εκτιμήσεις κερδών στο πρώτο τρίμηνο του 2026, διατηρώντας τον μέσο δείκτη τιμής προς κέρδη σε ιστορικά υψηλό επίπεδο. Η συγκέντρωση των χρηματιστηριακών αγορών σε μετοχές τεχνητής νοημοσύνης εντείνεται ακόμη περισσότερο, με τις αγορές που έχουν μεγάλη έκθεση στο AI —Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Ταϊβάν, ΗΠΑ— να υπεραποδίδουν έναντι των υπολοίπων.
Ταυτόχρονα, οι προσδοκίες για τα επιτόκια αναθεωρούνται ανοδικά, παρά την υποχώρηση των τιμών πετρελαίου από τα ανώτατα σημεία τους, καθώς οι αγορές τιμολογούν τον κίνδυνο δευτερογενών επιπτώσεων από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας. Το ΔΝΤ σημειώνει ρητά αυτή την αντίφαση: χρηματοοικονομική άνεση εν μέσω πολέμου και επιταχυνόμενου πληθωρισμού — μια συνθήκη που, όπως προειδοποιεί, θα μπορούσε να αντιστραφεί απότομα αν διαψευστούν οι προσδοκίες κερδοφορίας από την τεχνητή νοημοσύνη.
Κίνδυνοι: Πιο Ισορροπημένοι, Αλλά Ακόμη Καθοδικοί
Το ΔΝΤ χαρακτηρίζει τους κινδύνους «πιο ισορροπημένους σε σχέση με τον Απρίλιο, αλλά ακόμη με καθοδική κλίση». Τέσσερις απειλές δεσπόζουν στην ανάλυση:
- Νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, που θα παρέτεινε τη μεταβλητότητα στις τιμές βασικών εμπορευμάτων, θα απειλούσε περαιτέρω τις αλυσίδες εφοδιασμού και θα επιβάρυνε τις χρηματοοικονομικές συνθήκες.
- Επιτάχυνση του εμπορικού κατακερματισμού, ιδίως αν η ανακατεύθυνση εμπορικών ροών ωθήσει περισσότερες χώρες σε αυξήσεις δασμών.
- Διόρθωση των προσδοκιών γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη — ένα σενάριο όπου οι επενδύσεις σε τεχνολογικούς κλάδους συρρικνώνονται απότομα και οι διογκωμένες αποτιμήσεις μετοχών διορθώνονται, με επιπτώσεις που θα μεταδίδονταν διεθνώς μέσω εμπορικών και χρηματοοικονομικών διαύλων.
- Διαβρωμένα δημοσιονομικά αποθέματα ασφαλείας, τα οποία σε συνδυασμό με υψηλό δημόσιο χρέος αφήνουν τις κρατικές αγορές εκτεθειμένες σε επανεκτίμηση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας.
Στον αντίποδα, το Ταμείο αναγνωρίζει και ανοδικά σενάρια: ταχύτερη ομαλοποίηση των ενεργειακών αγορών, ισχυρότερες επενδύσεις σε τεχνολογία, αναβίωση διεθνούς συνεργασίας που θα μείωνε τους εμπορικούς φραγμούς, και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που θα ανέβαζαν τη μεσοπρόθεσμη ανάπτυξη. Αξίζει να σημειωθεί ότι το ΔΝΤ αναφέρεται ρητά και σε κινδύνους κυβερνοασφάλειας που θα μπορούσε να ενισχύσει η τεχνητή νοημοσύνη, με πιθανή διατάραξη της χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης και των συστημάτων πληρωμών.
Οι Συστάσεις Πολιτικής: Πειθαρχία εν Μέσω Αντιφατικών Πιέσεων
Το ΔΝΤ περιγράφει ένα δύσκολο τρίπτυχο για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής: περιορισμός του πληθωρισμού, στήριξη της οικονομικής δραστηριότητας και προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών — ταυτόχρονα. Η κεντρική σύσταση για τη νομισματική πολιτική είναι η διατήρηση σταθερότητας τιμών ως προτεραιότητα, με τις κεντρικές τράπεζες να διατηρούν τα πραγματικά επιτόκια σχετικά σταθερά όπου οι πληθωριστικές πιέσεις κρίνονται προσωρινές, αλλά να παραμένουν αυστηρότερες εκεί όπου ο πληθωρισμός ήταν ήδη πάνω από τον στόχο πριν από τον πόλεμο. Η ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών αναδεικνύεται ως ζήτημα-κλειδί, ιδίως σε οικονομίες όπου το μεταπανδημικό επεισόδιο πληθωρισμού έχει ήδη διαβρώσει την αξιοπιστία.
Στο δημοσιονομικό μέτωπο, η γλώσσα της έκθεσης είναι αυστηρή: οι επιδοτήσεις ευρείας βάσης, οι φορολογικές ελαφρύνσεις και οι έλεγχοι τιμών χαρακτηρίζονται συστηματικά «μη στοχευμένα, δημοσιονομικά δαπανηρά και πολιτικά δύσκολα να ανακληθούν». Όποια στήριξη κρίνεται αναγκαία, συστήνεται να είναι προσωρινή, στοχευμένη σε ευάλωτα νοικοκυριά και να διατηρεί τους μηχανισμούς τιμών. Παράλληλα, οικονομίες που επωφελούνται από απρόσμενα κέρδη εμπορευμάτων ή από την τεχνολογική άνθηση καλούνται να αποφύγουν προκυκλική δαπάνη και να αποταμιεύσουν τα κέρδη μέσα σε αξιόπιστο μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό πλαίσιο.
Στις διαρθρωτικές προτεραιότητες, το ΔΝΤ ζητά ταχύτερη υιοθέτηση ανανεώσιμων πηγών για ενεργειακή ασφάλεια, επενδύσεις σε δεξιότητες και ψηφιακές υποδομές ώστε να αξιοποιηθούν πληρέστερα τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και ισχυρή διακυβέρνηση δεδομένων και κυβερνοασφάλειας. Σε μακροοικονομικό επίπεδο, η έκθεση θέτει τρεις συγκεκριμένους στόχους: περαιτέρω εξισορρόπηση της κινεζικής οικονομίας, αξιόπιστη δημοσιονομική εξυγίανση στις ΗΠΑ, και βαθύτερη ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το Ασύμμετρο Μήνυμα για την Ευρωζώνη
Για μια οικονομία όπως η ελληνική —μέλος της Ευρωζώνης, εισαγωγέας ενέργειας, με ισχυρή εξάρτηση από τον τουρισμό και τις υπηρεσίες— η έκθεση περιέχει έναν σιωπηρό αλλά σαφή μηχανισμό μετάδοσης. Η Ευρωζώνη στο σύνολό της αναθεωρείται καθοδικά κατά 0,2 μονάδα για το 2026 (στο 0,9%), με την επιβράδυνση να αποδίδεται εν μέρει στην Ιρλανδία αλλά και σε ασθενή δυναμική αλλού, στην πίεση από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας και σε αδύναμη καταναλωτική εμπιστοσύνη. Καμία χώρα της Ευρωζώνης δεν εμφανίζεται στην έκθεση ως ουσιαστικός δικαιούχος του τεχνολογικού σοκ στον βαθμό που εμφανίζονται η Νότια Κορέα, η Ταϊβάν ή ακόμη και η Γερμανία μέσω των εξαγωγών της — γεγονός που τοποθετεί τις μικρότερες, ενεργειακά εξαρτημένες οικονομίες της περιφέρειας στην πλέον δυσχερή διασταύρωση του σχήματος: εισαγωγείς ενέργειας με περιορισμένη άμεση συμμετοχή στην αλυσίδα αξίας του AI.
© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει
