Το Κράτος που δεν ξέρει τι είναι η χώρα του
Γιατί η ελληνική πολιτεία αντιμετωπίζει τη βιομηχανία σαν ξένο σώμα, και γιατί αυτό είναι η βαθύτερη αποτυχία του πολιτικού μας συστήματος
Υπάρχει μια ερώτηση που κανένας Έλληνας πολιτικός δεν έχει απαντήσει δημόσια με συνέπεια, και που η αποφυγή της κοστίζει στη χώρα δεκαετίες ανάπτυξης: Τι παράγει η Ελλάδα και γιατί το ξεχνάμε συστηματικά;
Η απάντηση είναι εκεί, στα νούμερα, αδιαμφισβήτητη και αδιάφορη στον πολιτικό μας λόγο: η ελληνική βιομηχανία εξάγει 44,3 δισ. ευρώ ετησίως — σχεδόν διπλάσια από τον Τουρισμό. Αναπτύσσεται με ρυθμό διπλάσιο του ΑΕΠ. Έχει παραγωγικότητα εργασίας 60% πάνω από τον εθνικό μέσο. Επένδυσε 45 δισ. ευρώ τα τελευταία πέντε χρόνια. Και παρόλα αυτά, στον δημόσιο διάλογο, στις προγραμματικές δηλώσεις κυβερνήσεων, στις επικοινωνιακές προτεραιότητες του ελληνικού κράτους, η βιομηχανία απουσιάζει με τον τρόπο που απουσιάζει κάτι που θεωρείται δεδομένο — ή χειρότερα, άχαρο.
Αυτό δεν είναι τυχαίο. Είναι πολιτική επιλογή. Και έχει συγκεκριμένες ευθύνες.
Απασχόληση — βιομηχανία vs τουρισμός vs ακίνητα
Σύμφωνα με τα στοιχεία ΑΠΔ (Δεκέμβριος 2024), στο σύνολο των ασφαλισμένων το 12,91% απασχολείται στις «Μεταποιητικές Βιομηχανίες», το 12,25% στα «Ξενοδοχεία και Εστιατόρια», και το 11,55% στη «Διαχείριση Ακίνητης Περιουσίας».
Με άλλα λόγια, βιομηχανία και τουρισμός απασχολούν σχεδόν τον ίδιο αριθμό ανθρώπων (απόκλιση μόλις ~0,7 μονάδων). Αυτό είναι κρίσιμο: η βιομηχανία παράγει σχεδόν διπλάσια εξαγωγική αξία από τον τουρισμό με παρόμοιο αριθμό εργαζομένων — δηλαδή υψηλότερη παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο.
Σε ευρύτερο ορισμό (άμεσες και έμμεσες θέσεις), σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ για το 2023, η βιομηχανία στην Ελλάδα συνδέεται με 1,2 εκατ. θέσεις εργασίας συνολικά.
Επίσης, μετά το 2014, η βιομηχανία αύξησε τις θέσεις εργασίας κατά 31%, με 1 στους 4 εργαζόμενους να απασχολείται σε βιομηχανικές δραστηριότητες ή δραστηριότητες που συνδέονται με αυτές.
Ο Μύθος του Τουριστικού Παραδείσου ως Πολιτικό Αλλοθι
Για τριάντα χρόνια, κάθε ελληνική κυβέρνηση — ανεξάρτητα από ιδεολογική σημαία — διακήρυξε τον Τουρισμό ως τον αναπτυξιακό πυλώνα της χώρας. Η αφήγηση είναι κατανοητή: ο Τουρισμός έχει πρόσωπο, χρώμα, μυρωδιά. Φωτογραφίζεται καλά. Έχει αναλογία με την ταυτότητα που θέλουμε να βλέπουμε για τον εαυτό μας — φιλόξενοι, μεσογειακοί, «ζούμε ωραία».
Η βιομηχανία, αντίθετα, δεν φωτογραφίζεται. Φέρνει εικόνες που ο πολιτικός λόγος προτιμά να αποφεύγει: εργοστάσια, καπνοδόχοι, εργάτες με φόρμες, περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις, συνδικάτα. Δεν ταιριάζει στο lifestyle branding της «νέας Ελλάδας». Και έτσι, ενώ αποφέρει διπλάσια συνάλλαγμα από τον Τουρισμό, αντιμετωπίζεται από το κράτος ως δευτερεύων συνομιλητής.
Αυτή η αισθητική επιλογή έχει βαρύτατο οικονομικό κόστος. Και το κόστος αυτό δεν κατανέμεται ισόποσα: το πληρώνουν οι εργαζόμενοι στη βιομηχανία, τα τοπικά οικοσυστήματα γύρω από βιομηχανικές μονάδες, και τελικά το σύνολο της οικονομίας που χάνει επενδύσεις που θα μπορούσαν να έρθουν αν υπήρχε σαφές πολιτικό σήμα υποστήριξης.
Η Δομική Παθολογία: Κράτος Χωρίς Βιομηχανική Μνήμη
Η ελληνική δημόσια διοίκηση δεν έχει απωλέσει τη βιομηχανική της πολιτική. Ποτέ δεν την ανέπτυξε συστηματικά. Και αυτή είναι η θεμελιώδης διαφορά.
Χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Φινλανδία ή ακόμα και η Πολωνία διαθέτουν κρατικές δομές με συσσωρευμένη βιομηχανική γνώση: υπουργεία που γνωρίζουν τους κλάδους, γραφειοκρατίες που κατανοούν τους κύκλους επένδυσης, θεσμούς που μεταφράζουν ευρωπαϊκή πολιτική σε εθνικές ευκαιρίες. Η Ελλάδα έχει αντ’ αυτών ένα Υπουργείο Ανάπτυξης που αλλάζει δομή με κάθε κυβέρνηση, γραφεία που στελεχώνονται χωρίς ειδίκευση στον κλάδο που εποπτεύουν, και αδειοδοτικές διαδικασίες που σχεδιάστηκαν για να προστατεύουν το κράτος από τον επενδυτή και όχι το αντίστροφο.
Αποτέλεσμα: μια βιομηχανική εταιρεία που θέλει να επεκταθεί στην Ελλάδα αντιμετωπίζει έναν λαβύρινθο αδειοδοτήσεων που μπορεί να διαρκέσει χρόνια, ανοικτή έκθεση σε προσφυγές στο ΣτΕ για οτιδήποτε θεωρηθεί «παρέκκλιση», και πλήρη αβεβαιότητα για το χωροταξικό πλαίσιο που θα ισχύει όταν η επένδυση ολοκληρωθεί. Αυτό δεν είναι δυσλειτουργία. Είναι σχεδιασμός — ακούσιος ίσως, αλλά συνεπής.
Η Ευθύνη της Κέντρο-Αριστεράς: Η Βιομηχανία ως «Κακό»
Η ελληνική κέντρο-αριστερά φέρει μια ιδιαίτερη ιστορική ευθύνη. Για δεκαετίες, η αφήγησή της αντιμετώπισε τη βαριά βιομηχανία ως παρενέργεια του καπιταλισμού που πρέπει να ελεγχθεί και όχι ως μοχλό της εργατικής τάξης που πρέπει να ενισχυθεί. Αυτή η ιδεολογική σύγχυση έχει πρακτικές συνέπειες: περιβαλλοντικές ρυθμίσεις που δεν διαφοροποιούν μεταξύ επικίνδυνης και σύγχρονης βιομηχανίας, αντιπαραθέσεις σε τοπικό επίπεδο που δεν αξιολογούν το αναπτυξιακό αντίβαρο, και πολιτικό λόγο που ταυτίζει «πράσινη μετάβαση» με αποβιομηχάνιση.
Είναι η ειρωνεία της ιστορίας ότι αυτή η στάση πλήττει πρώτα τους εργαζόμενους που υποτίθεται πως εκπροσωπεί η Αριστερά — τους ανθρώπους που χρειάζονται καλοπληρωμένες, σταθερές θέσεις εργασίας στη μεταποίηση.
Η Ευθύνη της Κέντρο-Δεξιάς: Φιλελευθερισμός Χωρίς Βιομηχανική Πολιτική
Η κέντρο-δεξιά, από την άλλη, υιοθέτησε έναν «φιλελευθερισμό» που στην ελληνική εκδοχή του σήμαινε απορρύθμιση χρηματοοικονομικών αγορών και υπηρεσιών, αλλά ποτέ ένα ξεκάθαρο βιομηχανικό όραμα. Η λογική ήταν: αφήστε την αγορά να αποφασίσει. Το πρόβλημα είναι ότι η αγορά δεν επενδύει σε περιβάλλοντα με θεσμική αβεβαιότητα, ασταθές ενεργειακό κόστος και γραφειοκρατική υπέρβαση. Έτσι, η «αγορά» στην Ελλάδα ιστορικά επέλεγε Τουρισμό και ακίνητα — τομείς με γρήγορη απόδοση και χαμηλές θεσμικές απαιτήσεις.
Κανένα σοβαρό βιομηχανικό κράτος δεν παράγει βιομηχανική πολιτική αφήνοντας τα πάντα στην αγορά. Η Γερμανία επιδοτεί ενεργειακές ρήτρες.. Η Γαλλία κατεβάζει «εθνικούς πρωταθλητές» σε ευρωπαϊκά τραπέζια. Η Νότια Κορέα έχτισε τη βιομηχανική της υπεροχή με κρατικό σχεδιασμό δεκαετιών. Η αντίληψη ότι η βιομηχανική πολιτική είναι «κρατισμός» αποτελεί ιδεολογική οκνηρία, όχι οικονομική επιστήμη.
Η Γερμανία επιδοτεί ενεργειακές ρήτρες
Η γερμανική κυβέρνηση εισήγαγε ειδική «βιομηχανική τιμή ρεύματος» (Industriestrompreis) για ενεργοβόρες βιομηχανίες από την 1η Ιανουαρίου 2026, με στόχο τιμή 5 cent/kWh, ενώ η τρέχουσα τιμή ανέρχεται σε περίπου 14 cent/kWh. Το σχέδιο καλύπτει πάνω από 90 κλάδους και αφορά τομείς όπως χάλυβα, χημικά και γυαλί. Unitedgovernmentaffairs
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε γερμανικό σχέδιο κρατικής βοήθειας ύψους 3,8 δισ. ευρώ για ενεργοβόρες βιομηχανίες μέσω προσωρινής ανακούφισης στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. EUROMETAL
Παράλληλα, υφίσταται ήδη το Strompreiskompensation, βάσει του οποίου εταιρείες σε περίπου 15 εξαιρετικά ενεργοβόρους κλάδους αποζημιώνονται για το έμμεσο κόστος CO2 που πληρώνουν μέσω της τιμής του ρεύματος — συμπεριλαμβανομένων της χαλυβουργίας, των χημικών, του χαλκού και της χαρτοβιομηχανίας. Delorscentre
Σε απλά λόγια: Η Γερμανία συνδυάζει δύο εργαλεία: (α) αποζημίωση για τα έμμεσα κόστη ETS και (β) άμεση επιδότηση της τιμής ρεύματος για ενεργοβόρες βιομηχανίες. Το κόστος: ~3,1 δισ. ευρώ συνολικά για την τριετία 2026-2028.
Το Ευρωπαϊκό Παράθυρο που Κλείνει
Η επιτάχυνση αυτής της συζήτησης έχει ένα εξωτερικό ερέθισμα που δεν αντέχει σε αναβολή: η Ευρώπη αναθεωρεί τη βιομηχανική της πολιτική με ταχύτητα που δεν έχουμε δει από τη δεκαετία του 1950. Το Clean Industrial Deal, το Industry Accelerator Act, οι νέοι κανόνες κρατικών ενισχύσεων για στρατηγικούς κλάδους — όλα αυτά δεν είναι γραφειοκρατικές διαδικασίες. Είναι ευκαιρίες χρηματοδότησης, ευεργετικής ρύθμισης και στρατηγικής θέσης στις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας.
Και η Ελλάδα «απουσιάζει από τις ευρωπαϊκές ομάδες εργασίας», όπως σημείωσε ο εκπρόσωπος του ΣΕΒ στους Δελφούς. Αυτή η πρόταση πρέπει να διαβαστεί στο πλήρες βάρος της: χώρες που κάθονται σε αυτές τις ομάδες διαμορφώνουν τους κανόνες. Χώρες που απουσιάζουν τους εφαρμόζουν. Η Ελλάδα, με «εθνικούς πρωταθλητές» στο τσιμέντο, το αλουμίνιο, τον χαλκό και τη χαλυβουργία — δηλαδή σε τομείς κρίσιμους για την πράσινη μετάβαση και την αμυντική βιομηχανία της ΕΕ — έχει ισχυρά επιχειρήματα να ηγηθεί διαπραγματεύσεων. Αντ’ αυτού, απουσιάζει.
Τι Σημαίνει «Εσωτερίκευση» στην Πράξη
Δεν μιλάμε για ρητορεία. Η εσωτερίκευση της βιομηχανίας ως «core business» της χώρας σημαίνει πολύ συγκεκριμένα πράγματα:
Σημαίνει ενεργειακή πολιτική που σχεδιάζεται με γνώμονα το βιομηχανικό κόστος και όχι μόνο τους οικιακούς καταναλωτές. Σημαίνει χωροταξικό πλαίσιο που δίνει ασφάλεια δικαίου σε βιομηχανικές επεκτάσεις, χωρίς να ανοίγει η πόρτα σε ατέλειωτες προσφυγές που σκοτώνουν επενδύσεις στη βάση τους. Σημαίνει δημόσια διοίκηση με ανθρώπους που ξέρουν τι είναι ένα κόστος CAPEX, πώς λειτουργεί ένα Power Purchase Agreement, γιατί η ευελιξία δικτύου είναι κρίσιμη για αυτοπαραγωγή. Σημαίνει εκπροσώπηση σε ευρωπαϊκά φόρα με ανθρώπους που πηγαίνουν εκεί για να επηρεάσουν αποφάσεις, όχι για να παρακολουθήσουν τι αποφάσισαν άλλοι.
Τίποτα από αυτά δεν υπάρχει σήμερα σε συστηματική μορφή.
Η Μεγάλη Σιωπή
Υπάρχει μια τελευταία, βαθύτερη ευθύνη που σπάνια κατονομάζεται: η ευθύνη της κοινής γνώμης που επιβραβεύει πολιτικούς για διαχείριση παροχών και τιμωρεί αυτούς που μιλούν για μακροπρόθεσμο βιομηχανικό μετασχηματισμό.
Οι βιομηχανικές επενδύσεις αποδίδουν σε ορίζοντες 10-20 ετών. Ο εκλογικός κύκλος είναι τετραετής. Κανένας πολιτικός δεν έχει κίνητρο να πολεμήσει για αδειοδότηση ΒΙ.ΠΕ. που θα ολοκληρωθεί στην επόμενη κυβέρνηση, ή για ενεργειακές ρυθμίσεις που θα αποδώσουν αφού αυτός έχει αποχωρήσει. Το σύστημα είναι βαθύτατα στρεβλωμένο υπέρ του βραχυπρόθεσμου. Και δεν το αλλάζουν τα νούμερα του ΣΕΒ σε μια αίθουσα στους Δελφούς.
Το αλλάζει μια κοινή γνώμη που αρχίζει να ζητά λογοδοσία για το παραγωγικό μοντέλο της χώρας — και όχι μόνο για τον αριθμό των τουριστών την επόμενη καλοκαιρινή σεζόν.
Η Ελλάδα έχει βιομηχανία που αξίζει να υπερηφανεύεται. Δεν έχει ακόμα κράτος που να ξέρει τι να κάνει με αυτή. Και όσο αυτό παραμένει αλήθεια, κάθε Φόρουμ, κάθε έκθεση, κάθε τοποθέτηση με εντυπωσιακά νούμερα θα καταλήγει στο ίδιο ακριβώς σημείο: σε μια αίθουσα με ανθρώπους που ξέρουν το πρόβλημα, και σε έναν διάδρομο εξόδου που οδηγεί πάλι στην ίδια χώρα.
Πηγές: Τα στατιστικά στοιχεία προέρχονται από τις επίσημες τοποθετήσεις του ΣΕΒ στο Οικονομικό Φόρουμ Δελφών, Απρίλιος 2026.
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
