Το μέρισμα και το χρέος: η ΔΕΘ ανάμεσα στην ανταπόδοση και στην αντοχή

Πίσω από τα 2,2 δισ. ευρώ νέων μέτρων, η ομιλία Μητσοτάκη στη 90ή ΔΕΘ αφηγείται μια ιστορία κοινωνικής ανταπόδοσης. Δύο σύνολα δεδομένων που δημοσιεύθηκαν τις ίδιες εβδομάδες — η χαμηλότερη δαπάνη παιδείας στην ΕΕ και το ιστορικό ρεκόρ οφειλών προς τον e-ΕΦΚΑ — αφηγούνται μια πιο σύνθετη.

Ανάλυση της mywaypress.gr

 
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέβηκε για όγδοη φορά στο βήμα της ΔΕΘ ως πρωθυπουργός και παρουσίασε ένα πακέτο δώδεκα παρεμβάσεων ύψους 2,2 δισ. ευρώ: αύξηση της ετήσιας ενίσχυσης συνταξιούχων στα 400 ευρώ, επίδομα Χριστουγέννων 500 ευρώ σε 720.000 δημοσίους υπαλλήλους, πορεία του κατώτατου μισθού προς τα 1.000 ευρώ, μηδενικό φόρο για αγρότες και τρίτεκνους έως 20.000 ευρώ εισόδημα, κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος και έναν νέο αποταμιευτικό λογαριασμό για κάθε νεογέννητο. Η αφήγηση που τα συνοδεύει είναι αφήγηση κύκλου που κλείνει: σταθεροποίηση (2019-2023), ανάπτυξη (2023-2027), «άλμα ευημερίας» (έως το 2031).

 
Ο αριθμός των 2,2 δισ. ευρώ, ωστόσο, δεν στέκεται μόνος του. Τις ίδιες ακριβώς εβδομάδες, η Eurostat κατέγραψε την Ελλάδα στην προτελευταία θέση της ΕΕ σε δημόσια δαπάνη για την παιδεία (3,3% του ΑΕΠ, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 4,7%), ενώ το Κέντρο Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ ληξιπρόθεσμων οφειλών προς τον e-ΕΦΚΑ, στα 52,4 δισ. ευρώ — με επτά στους δέκα οφειλέτες να χρωστούν έως 15.000 ευρώ. Οι τρεις αυτές ειδήσεις δεν σχολιάστηκαν μαζί πουθενά. Διαβάζονται όμως πολύ καλύτερα η μία μέσα από την άλλη.

 
Γιατί έχει σημασία

• Το πακέτο της ΔΕΘ είναι, σε μεγάλο βαθμό, αναδιανομή δημοσιονομικού χώρου προς την κατανάλωση και τα τρέχοντα εισοδήματα — όχι επένδυση στην παραγωγική βάση που θα χρειαστεί η κυβέρνηση για να πετύχει τους δικούς της στόχους του 2031.
• Η χρονική κατανομή των μέτρων (2027-2029) δεν είναι τυχαία· συμπίπτει σχεδόν πλήρως με τον προεκλογικό κύκλο, μετατρέποντας τη δημοσιονομική πολιτική σε πολυετές εργαλείο εκλογικού σχεδιασμού.
• Οι φορολογικές ελαφρύνσεις για αγρότες και ελεύθερους επαγγελματίες στοχεύουν ακριβώς τον πληθυσμό που παράγει το μεγαλύτερο μέρος του ρεκόρ οφειλών στον e-ΕΦΚΑ — γεγονός που θέτει ερώτημα για το αν η ελάφρυνση φτάνει εκεί όπου υπάρχει πραγματικό πρόβλημα ρευστότητας.
• Η υποχρηματοδότηση της παιδείας αντιφάσκει ευθέως με τους στόχους της κυβέρνησης για μέσο μισθό 1.800 ευρώ και ανεργία κάτω από 6% έως το 2031, αφού και οι δύο στόχοι προϋποθέτουν αύξηση της παραγωγικότητας που δεν χτίζεται χωρίς επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο.

 
Η αρχιτεκτονική του πακέτου: ποιος κερδίζει, πότε

Αν διαβάσει κανείς το πακέτο όχι ως λίστα μέτρων αλλά ως χρηματοδοτικό ημερολόγιο, προκύπτει μια σαφής ιεράρχηση. Οι παρεμβάσεις με άμεση επίδραση στο διαθέσιμο εισόδημα —η ενίσχυση συνταξιούχων, ο μηδενικός φόρος αγροτών και τρίτεκνων, η μείωση τεκμηρίων— ενεργοποιούνται σχεδόν αμέσως ή εντός του 2026-2027. Οι παρεμβάσεις με διαρθρωτικό χαρακτήρα —κατάργηση τέλους επιτηδεύματος, μείωση προκαταβολής φόρου νομικών προσώπων, μείωση τιμής ρεύματος 30%— εκτείνονται σε βάθος τριετίας έως τετραετίας, με το μεγαλύτερο μέρος του οφέλους να πέφτει μετά το 2028.

Το σχήμα αυτό δεν είναι κακή πολιτική αφ’ εαυτού· κάθε κυβέρνηση με δημοσιονομικό χώρο θα προτιμούσε να δώσει πρώτα ό,τι είναι ορατό στον πολίτη. Ωστόσο σημαίνει ότι η «κοινωνική ανταπόδοση» που περιγράφηκε στη ΔΕΘ έχει ήδη ενσωματωμένη μια πολιτική ωρολογιακή μηχανή: το μεγαλύτερο μέρος του κόστους των διαρθρωτικών μέτρων μετατίθεται μετά τις εθνικές εκλογές, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του ορατού οφέλους προηγείται.

 
Το τρίλημμα κατανάλωσης, επένδυσης και αντοχής

Η ομιλία έθεσε φιλόδοξους στόχους με ορίζοντα 2031: ανεργία κάτω από 6%, μέσος μισθός πάνω από 1.800 ευρώ, επενδύσεις από 46 σε 65 δισ. ευρώ, δημόσιο χρέος κάτω από 110% του ΑΕΠ. Κανένας από αυτούς τους στόχους δεν επιτυγχάνεται μόνο με αναδιανομή εισοδήματος· απαιτούν αύξηση της παραγωγικότητας, δηλαδή επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο, έρευνα και δεξιότητες. Εκεί ακριβώς εντοπίζεται η πρώτη ένταση του σχεδίου.

• Δαπάνη παιδείας: 3,3% του ΑΕΠ το 2023 σύμφωνα με τη Eurostat — προτελευταία θέση στην ΕΕ, πάνω μόνο από τη Ρουμανία (3%), έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 4,7% και σουηδικού 6,8%. Ο προϋπολογισμός του 2026 δεν αντιστρέφει την τάση.
• Οφειλές στον e-ΕΦΚΑ: 52,4 δισ. ευρώ στο τέλος Ιουνίου 2026, από 51,3 δισ. στο τέλος του 2025 — αύξηση περίπου 2,1 δισ. ευρώ σε ένα έτος. Επτά στους δέκα οφειλέτες χρωστούν έως 15.000 ευρώ, ενώ μόλις 3.029 «μεγαλοφειλέτες» συγκεντρώνουν σχεδόν 13 δισ. ευρώ.

Η σύνδεση των δύο αυτών γεγονότων με το πακέτο της ΔΕΘ δεν είναι σχηματική, είναι λειτουργική. Η κυβέρνηση κατευθύνει σημαντικό μέρος της φορολογικής ελάφρυνσης ακριβώς προς αγρότες και ελεύθερους επαγγελματίες — δύο κατηγορίες που αποτελούν και τον πυρήνα των μη μισθωτών οφειλετών του e-ΕΦΚΑ. Αν η πλειονότητα των μικρών οφειλετών βρίσκεται εκεί όχι λόγω υψηλής φορολογίας εισοδήματος αλλά λόγω προβλήματος ρευστότητας ή διαρθρωτικά χαμηλού πραγματικού εισοδήματος, τότε η μείωση της φορολογίας εισοδήματος -όσο ευπρόσδεκτη κι αν είναι- δεν λύνει το πρόβλημα που παράγει τη διόγκωση του χρέους προς το ασφαλιστικό σύστημα. Ανακουφίζει όσους ήδη ανταποκρίνονται· δεν αγγίζει κατ’ ανάγκη όσους έχουν ήδη αποκοπεί από το σύστημα.

Παράλληλα, η επιλογή να μείνει η δαπάνη παιδείας στην ουρά της Ευρώπης, την ίδια στιγμή που η κυβέρνηση θέτει ως εθνικό στόχο την αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας στην ανώτερη ενδιάμεση βαθμίδα Α και μια οικονομία που αναπτύσσεται με διπλάσιο ρυθμό από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αποκαλύπτει μια ιεράρχηση προτεραιοτήτων: η δημοσιονομική αφήγηση επιβραβεύει πρώτα την ορατή κατανάλωση και μετά, ενδεχομένως, την αόρατη -αλλά πιο κρίσιμη μακροπρόθεσμα- επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο.

 
Ο «κλειστός κουμπαράς» και η αντίφασή του

Ο νέος αποταμιευτικός λογαριασμός για κάθε νεογέννητο, με κρατική συνεισφορά ίση με την κατάθεση του γονιού έως 1.200 ευρώ ετησίως, είναι το πιο πρωτότυπο μέτρο του πακέτου και το μόνο με πραγματικά μακροπρόθεσμο, διαγενεακό ορίζοντα. Είναι επίσης το μέτρο που αποκαλύπτει καθαρότερα το όριο της στρατηγικής: απευθύνεται σε γονείς με την οικονομική άνεση να αποταμιεύουν συστηματικά 100 ευρώ τον μήνα για δεκαοκτώ χρόνια. Στον ίδιο πληθυσμό όπου καταγράφεται ιστορικό ρεκόρ οφειλών προς το ασφαλιστικό σύστημα, ένα τέτοιο μέτρο -όσο υγιές κι αν είναι δημοσιονομικά- ενισχύει κυρίως όσους ήδη έχουν αποταμιευτικό περίσσευμα, διευρύνοντας ενδεχομένως, αντί να στενεύει, το χάσμα μεταξύ των νοικοκυριών που μπορούν να «κλειδώσουν» μέλλον και εκείνων που παλεύουν με το παρόν.

 
Η θεσμική διάσταση: τεκμήρια, τέλος επιτηδεύματος και «βαθύ κράτος»

Η μερική κατάργηση των τεκμηρίων για τους συνεπείς ελεύθερους επαγγελματίες και η σταδιακή κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος -μέτρο που ο πρωθυπουργός ονόμασε «τελευταίο μνημονιακό νόμο»- έχουν πραγματική θεσμική αξία: απλοποιούν ένα φορολογικό σύστημα που για δεκαπέντε χρόνια τιμωρούσε τεκμαρτά εισοδήματα αντί για πραγματικά. Ταυτόχρονα, η αναφορά στο «βαθύ κράτος» και η παραδοχή ότι η μάχη με την κακοδιοίκηση «δεν έχει κριθεί ακόμα» λειτουργεί ως αναγνώριση ορίου: οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις που θα επέτρεπαν στην αύξηση εισοδήματος να μεταφραστεί σε πραγματική αύξηση παραγωγικότητας -ταχύτητα δικαιοσύνης, ποιότητα δημόσιας διοίκησης, απορρόφηση επενδύσεων- παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εκτός της ομιλίας, παρά τη ρητορική περί «πλήρους επίγνωσης των αστοχιών».

 
Η κρίσιμη στάθμιση

Στο σύνολό της, η ομιλία στη ΔΕΘ περιγράφει μια κυβέρνηση με πραγματικό δημοσιονομικό χώρο -κάτι που δεν ίσχυε το 2019- και με πολιτική βούληση να τον διοχετεύσει σε ορατά, μετρήσιμα οφέλη. Αυτό είναι αδιαμφισβήτητο προσόν σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες λιτότητας. Το ερώτημα που αφήνει ανοιχτό δεν είναι αν τα μέτρα είναι γενναιόδωρα -είναι- αλλά αν η αρχιτεκτονική τους χτίζει τις προϋποθέσεις για τους ίδιους τους στόχους του 2031 που θέτει η κυβέρνηση. Μια οικονομία που στοχεύει σε μέσο μισθό 1.800 ευρώ και σε αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας χρειάζεται ανθρώπινο κεφάλαιο σε επίπεδο ευρωπαϊκού μέσου όρου, όχι προτελευταία θέση στην παιδεία. Χρειάζεται επίσης ένα σύστημα κοινωνικής ασφάλισης που να συρρικνώνει, όχι να διευρύνει, το απόθεμα ανείσπρακτων εισφορών. Καμία από τις δύο προϋποθέσεις δεν αναφέρθηκε στο βήμα του «Βελλίδειου», και καμία δεν λύνεται με ένα πακέτο 2,2 δισ. ευρώ, όσο καλοσχεδιασμένο κι αν είναι στο επίπεδο του νοικοκυριού.

 
Η μεγάλη εικόνα

Αυτό που εύκολα διαφεύγει δεν είναι το μέγεθος του πακέτου, αλλά το ποιον ακριβώς ανακουφίζει. Οι φορολογικές ελαφρύνσεις για αγρότες και ελεύθερους επαγγελματίες μιλούν στη γλώσσα του εισοδήματος που δηλώνεται· το ρεκόρ οφειλών στον e-ΕΦΚΑ μιλάει στη γλώσσα της εισφοράς που δεν πληρώνεται. Πρόκειται για δύο διαφορετικά υποσύνολα του ίδιου πληθυσμού, και η επικάλυψή τους είναι μερική, όχι πλήρης. Αυτό σημαίνει ότι ένα ολόκληρο κομμάτι του «στόχου» της πολιτικής -όσοι έχουν ήδη σταματήσει ή δυσκολεύονται να πληρώνουν εισφορές- ενδέχεται να μείνει έξω και από τη νέα ελάφρυνση, όχι επειδή η κυβέρνηση τους αγνόησε σκόπιμα, αλλά επειδή το εργαλείο που επέλεξε (φόρος εισοδήματος) δεν πιάνει το πρόβλημα που έχουν (ασφαλιστική εισφορά). Αν η επόμενη φάση της «κοινωνικής ανταπόδοσης» δεν συμπεριλάβει ειδικό σχεδιασμό για αυτό το ενδιάμεσο, «αόρατο» τμήμα -όχι τους μεγαλοφειλέτες, όχι τους πλήρως συνεπείς, αλλά τους επτά στους δέκα μικροοφειλέτες- η αφήγηση της ανταπόδοσης θα συνεχίσει να αγγίζει κυρίως όσους ήδη είναι εντός του συστήματος.

 
Πηγές: Ομιλία πρωθυπουργού στη 90ή ΔΕΘ (skai.gr) · Eurostat, δημόσιες δαπάνες παιδείας 2023 · ΚΕΑΟ, τριμηνιαία έκθεση οφειλών e-ΕΦΚΑ, Β’ τρίμηνο 2026.

 
Συντακτική σημείωση & πολιτική AI: Κάθε δημοσιευμένο άρθρο στο  mywaypress.gr αποτελεί προϊόν ουσιαστικού συντακτικού ελέγχου και ανθρώπινης επιμέλειας, η οποία φέρει την αποκλειστική συντακτική ευθύνη του περιεχομένου (EU AI Act, Art. 50.4). Τηρούμε πλήρως τους κανόνες διαφάνειας και τις εκάστοτε οδηγίες των Εθνικών Αρχών Εποπτείας της Αγοράς.

Φωτογραφία / Εικονογράφηση: Δημιουργήθηκε με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (AI Generated Image).

Ανάλυση και σύνθεση: mywaypress.gr

© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει