Το «Σχέδιο Ασπίδα Αβραάμ»: Πώς οι ΗΠΑ και το Ισραήλ σχεδιάζουν να νικήσουν τη στρατηγική επιβίωσης του Ιράν
Ένα κορυφαίο αμερικανικό think tank αποκαλύπτει τις δύο αντίπαλες στρατηγικές που διαμορφώνουν τον πόλεμο — και τον χάρτη για τη δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην περιοχή
Σε μια εποχή που η Μέση Ανατολή βιώνει τη βαθύτερη αναδιαμόρφωσή της εδώ και δεκαετίες, μια αναλυτική έκθεση του Washington Institute for Near East Policy ρίχνει φως στο στρατηγικό σκηνικό που διαμορφώνεται ανάμεσα στους δύο βασικούς πόλους της σύγκρουσης: αφενός τον συνασπισμό ΗΠΑ–Ισραήλ και αφετέρου το Ιράν. Ο συντάκτης της έκθεσης, Ταξίαρχος (εφ.) Assaf Orion, πρώην επικεφαλής του Τμήματος Στρατηγικού Σχεδιασμού των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων (IDF), αναλύει με χειρουργική ακρίβεια τη λογική πίσω από κάθε πλευρά — και προτείνει ένα φιλόδοξο σχέδιο αντίδρασης.
Δύο Στρατηγικές σε Σύγκρουση
Ο Orion ξεκινά από μια ευθύβολη διαπίστωση: στον τρέχοντα πόλεμο με το Ιράν, δεν αντιπαρατίθενται απλώς δύο στρατοί, αλλά δύο στρατηγικές λογικές με εντελώς διαφορετικές προτεραιότητες και χρονικούς ορίζοντες.
Από τη μία πλευρά, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν ευθυγραμμιστεί γύρω από έναν ενεργό στόχο: τη διάλυση της ιρανικής ικανότητας να απειλεί την περιοχή, σε συνδυασμό με την ενεργό υποστήριξη αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη. Για να επιτευχθεί αυτό, έχουν αναπτύξει μια συνδυαστική εκστρατεία που στοχεύει στην ηγεσία του καθεστώτος, τις πυρηνικές εγκαταστάσεις, τα βαλλιστικά πυραυλικά συστήματα, τα drones, τις ναυτικές δυνάμεις και τις αναπαραγωγικές βιομηχανικές υποδομές. Παράλληλα, η εκστρατεία στοχεύει στις εσωτερικές κατασταλτικές δυνάμεις — Φρουρούς της Επανάστασης, Basij και λοιπές υπηρεσίες ασφαλείας — ενθαρρύνοντας εσωτερικές δυνάμεις να ανατρέψουν το καθεστώς.
Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη ακολουθεί μια στρατηγική επιβίωσης και κόστους: ο στόχος δεν είναι να «νικήσει» τους αντιπάλους της σε κλασική στρατιωτική σύγκρουση, αλλά να επιβιώσει επαρκώς ώστε να τερματίσει τον πόλεμο υπό ευνοϊκούς όρους, να αποτρέψει μελλοντικές επιθέσεις και να αποθαρρύνει τους γείτονές της από το να παρέχουν βάσεις σε αμερικανικές δυνάμεις. Η Τεχεράνη έχει ήδη αντικαταστήσει αξιωματούχους που εξουδετερώθηκαν, εξαπέλυσε πυραύλους και drones σε ολόκληρη την περιοχή και έχει εμπλέξει πληρεξούσιες δυνάμεις — κυρίως ιρακινές πολιτοφυλακές και τη Χεζμπολάχ του Λιβάνου.
Η Στρατηγική του «Περιφερειακού Πολέμου»
Ένα από τα πιο εκλεπτυσμένα όπλα στη φαρέτρα του Ιράν είναι η επέκταση των επιθέσεών του σε ευρύτερο πλαίσιο. Με στόχους στα Εμιράτα, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν, τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, αλλά και την Ιορδανία, την Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν και την Κύπρο, η Τεχεράνη δημιουργεί σκόπιμα την εντύπωση ενός «περιφερειακού πολέμου» — ενός φαινομένου αλυσιδωτής επέκτασης που θα πιέσει τους αντιπάλους της να ζητήσουν κατάπαυση πυρός.
Τα στατιστικά στοιχεία μέχρι τα μέσα Μαρτίου αποκαλύπτουν μια ψυχρή στρατηγική αριθμητική: από τις περίπου 4.000 πυραυλικές και drone επιθέσεις, το 44% κατευθύνθηκε κατά των ΗΑΕ και το 24% κατά του Κουβέιτ. Το Ισραήλ δέχθηκε το 14% των πληγμάτων, το Μπαχρέιν το 9%, ενώ Σαουδική Αραβία και Κατάρ ακολουθούν με μικρότερα ποσοστά.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επιλογή των στόχων. Τα ΗΑΕ, ως ο κύριος στόχος, δέχθηκαν επιθέσεις κατά εμπορικών λιμανιών, εμπορικών κέντρων, ενεργειακών εγκαταστάσεων, κέντρων δεδομένων, αεροδρομίων, πολυκατοικιών και ξενοδοχείων. Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία: τα ΗΑΕ αποτελούν το πλέον ορατό σύμβολο της συμφωνίας Αβραάμ, της ιστορικής αραβοϊσραηλινής κανονικοποίησης. Η Τεχεράνη επιδιώκει να υπονομεύσει την εικόνα τους ως ασφαλούς διεθνούς κόμβου επιχειρήσεων, υποδεικνύοντας παράλληλα το πολιτικό κόστος για όποιον επιλέγει την προσέγγιση με το Ισραήλ.
Αξίζει να σημειωθεί πως αυτή η τακτική φαίνεται να παράγει αντιστρόφως ανάλογα αποτελέσματα σε σχέση με τους στόχους της: οι επιθέσεις οδηγούν στην περαιτέρω απομόνωση του Ιράν και στην αναθεώρηση υπολογισμών από τους στόχους του. Ωστόσο, τα κράτη του Κόλπου παραμένουν διστακτικά ως προς τα αντίποινα.
Ο Βαθύτερος Στόχος: Η Ενεργειακή Ασφυξία
Εάν η στρατηγική του «περιφερειακού πολέμου» αποτελεί την ορατή επιφάνεια της ιρανικής τακτικής, ο πυρήνας της βρίσκεται στη διακοπή των ενεργειακών ροών από την περιοχή — ό,τι ο Orion χαρακτηρίζει εύγλωττα ως «το μαλακό υπογάστριο» της αμερικανοϊσραηλινής εκστρατείας.
Το Ιράν, χωρίς να αποκλείσει πλήρως τα στενά του Ορμούζ (κάτι που θα ζημίωνε και τις ίδιες του τις εξαγωγές), εφαρμόζει μια πολιτική επιλεκτικής ρύθμισης: αποτρέπει τα δυτικά πλοία από τη διέλευση μέσω συνδυασμού εχθρικής ρητορικής, περιορισμένων επιθέσεων σε σκάφη και εγκαταστάσεις, και τοποθέτησης ναρκών μικρής κλίμακας — ενώ τα δικά του δεξαμενόπλοια συνεχίζουν να διαπλέουν το στενό αδιάκοπα. Αποτέλεσμα: περίπου 1,5 εκατομμύριο βαρέλια ιρανικού αργού φορτώνονται καθημερινά, με κατεύθυνση κυρίως την Κίνα.
Τα αποτελέσματα αυτής της τακτικής είναι ήδη ορατά στις αγορές: η τιμή του αργού Brent εκτινάχθηκε από τα 73 δολάρια ανά βαρέλι στην παραμονή του πολέμου σε πάνω από 100 δολάρια κατά τη σύνταξη της ανάλυσης. Οι πλοιοκτήτες αρνούνται να διαπλεύσουν το Ορμούζ — μερικώς επειδή οι ίδιες οι αμερικανικές αρχές παραδέχονται ότι η ναυτική συνοδεία εμπορικών πλοίων δεν μπορεί να αρχίσει σύντομα λόγω των υψηλών επιχειρησιακών κινδύνων στο στενό.
Η ιρανική στρατηγική, αναλύει ο Orion, πλήττει τελικά ένα ευρύτερο πολιτικό στόχο: τις οικονομίες ολόκληρου του κόσμου — συμπεριλαμβανομένης της Αμερικής, όπου η άνοδος των τιμών καυσίμων έχει άμεσες εκλογικές συνέπειες.
Οι Επιλογές για το Άνοιγμα του Ορμούζ
Απέναντι στην ιρανική ενεργειακή εκστρατεία, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους έχουν ήδη κινητοποιήσει κάποιους πόρους: η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας ενορχήστρωσε την απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών από εφεδρικά αποθέματα έκτακτης ανάγκης πολλών χωρών, ο Πρόεδρος Trump διέθεσε 172 εκατομμύρια βαρέλια από τη Στρατηγική Αποθεματική Πετρελαίου, η αμερικανική ναυτική επέμβαση κατέστρεψε μεγάλο μέρος του ιρανικού στόλου, συμπεριλαμβανομένων των πλοίων τοποθέτησης ναρκών.
Παρ’ όλα αυτά, αναλύει ο Orion, αυτά τα μέτρα αποδεικνύονται ανεπαρκή. Για το άνοιγμα του στενού, προτείνει τρεις εναλλακτικές κατευθύνσεις:
Πρώτον, η άμεση στρατιωτική ασφάλεια της ναυσιπλοΐας — ναυτικές συνοδείες, αποναρκοθέτηση, καταστολή ιρανικών πυραυλικών και drone ικανοτήτων. Μια βαρύτιμη διαδρομή που όμως ενέχει σημαντικούς κινδύνους και υψηλό κόστος, χωρίς εγγύηση επαρκών αποτελεσμάτων.
Δεύτερον, η αντιστροφή της ιρανικής λογικής: εάν το Ιράν μπορεί να διαπλέει ελεύθερα το στενό ενώ οι άλλοι δεν μπορούν, τότε η απάντηση είναι να εφαρμοστεί η ίδια λογική αντιστρόφως. Ήδη αμερικανικά πλήγματα στη Νήσο Κharg, τον κύριο ιρανικό τερματικό σταθμό πετρελαίου, σηματοδοτούν αυτή την κατεύθυνση — αν και μέχρι στιγμής αποφεύγεται η καταστροφή της ενεργειακής υποδομής του νησιού.
Τρίτον, ο εξωτερικός αποκλεισμός ιρανικών δεξαμενόπλοιων μετά την έξοδό τους από τα στενά. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη ξεκινήσει να κατάσχουν βενεζουελάνικα «σκιώδη» δεξαμενόπλοια και θα μπορούσαν να επεκτείνουν αυτή την τακτική σε πλοία που μεταφέρουν ιρανικό αργό. Ωστόσο, αυτή η επιλογή συγκρούεται με τη γεωπολιτική σκακιέρα: οποιαδήποτε απόφαση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη σχέση ΗΠΑ–Κίνας, στην οποία κατευθύνεται το μεγαλύτερο μέρος του ιρανικού πετρελαίου — ιδίως ενόψει της προγραμματισμένης επίσκεψης Trump στο Πεκίνο στις 31 Μαρτίου.
Από την «Ασπίδα του Ιούδα» στην «Ασπίδα Αβραάμ»
Η ουσιαστικότερη συμβολή της ανάλυσης δεν βρίσκεται στις επιμέρους τακτικές επιλογές, αλλά στο φιλόδοξο στρατηγικό πλαίσιο που προτείνει ο Orion για τη μεταπολεμική — ή εν-πολέμω — αναδιοργάνωση της περιφερειακής ασφάλειας.
Ο τίτλος του άρθρου του παίζει σε αυτή τη διπλή σημασία: «Shield of Judah» (Ασπίδα του Ιούδα) ήταν το αρχικό κωδικό όνομα των IDF για το πολεμικό σχέδιο κατά του Ιράν. Το «Abraham Shield» (Ασπίδα Αβραάμ) είναι το νέο στρατηγικό πλαίσιο που αναπτύχθηκε μετά το 2021, όταν το Ισραήλ μεταφέρθηκε στην περιοχή ευθύνης της Κεντρικής Στρατιωτικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM). Ο τίτλος «Αβραάμ» είναι προφανώς ηχηρός: παραπέμπει απευθείας στις Συμφωνίες Αβραάμ και στο όραμα μιας ευρύτερης, πολυεθνικής αραβοϊσραηλινής ασφαλειακής συνεργασίας.
Το επιχείρημα του Orion είναι ότι ο παρών πόλεμος αναδεικνύει με ενάργεια την κοινή ιρανική απειλή που αντιμετωπίζουν οι περισσότερες χώρες της περιοχής — και, άρα, την ανάγκη κοινής άμυνας. Παράλληλα, βάζει τις συμμαχίες σε δοκιμασία: εάν οι χώρες του Κόλπου αποφανθούν ότι η φιλοξενία αμερικανικών δυνάμεων και η σύνδεση με το Ισραήλ φέρνουν ποινές αντί για προστασία, η ισορροπία θα γείρει υπέρ της Τεχεράνης.
Συγκεκριμένες Προτάσεις: Ένας Χάρτης Δράσης
Για να υλοποιηθεί η «Ασπίδα Αβραάμ», ο Orion προτείνει μια σειρά από άμεσες και μεσοπρόθεσμες ενέργειες:
Αύξηση των πληγμάτων κατά βραχύτερης εμβέλειας ιρανικών απειλών για τη ναυτιλία και την ενέργεια στον Κόλπο, συμπεριλαμβανομένων εκτοξευτήρων πυραύλων, drones και αποθεμάτων. Παράλληλα, άμεση πρόσβαση των εταίρων στην ισραηλινή τεχνογνωσία για την άμυνα του ομοσπονδιακού μετώπου — δόγματα, βέλτιστες πρακτικές, σχετικές τεχνολογίες αντιμετώπισης πυραύλων και drones.
Ιδιαίτερα εξέχουσα θέση στις προτάσεις κατέχει η επιτάχυνση μεταφοράς ισραηλινών αμυντικών συστημάτων στους εταίρους — με επίκεντρο τα ΗΑΕ. Σε αυτά συγκαταλέγεται ακόμα και το σύστημα «Iron Beam» (Σιδηρά Δοκός), το υπό ανάπτυξη ισραηλινό σύστημα αναχαίτισης με λέιζερ. Τα πλεονεκτήματα θα είναι διπλά: μαζική παραγωγή αναχαιτιστικών πυραύλων με μειωμένο κόστος, και χρηματοδότηση πιο προηγμένων κοινών ικανοτήτων.
Μια άλλη πρόταση ξεχωρίζει για τη στρατηγική της τόλμη: η ενσωμάτωση της Ουκρανίας στο δίκτυο μάθησης της Μέσης Ανατολής για τις αεροπορικές απειλές. Η Ουκρανία, μετά από τρία χρόνια πολέμου κατά ρωσικών πυραύλων και ιρανικών drones, έχει αναπτύξει εξαιρετική εμπειρογνωμοσύνη — ήδη ουκρανοί στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες έχουν σταλεί σε ορισμένες χώρες του Κόλπου. Αυτή η προσέγγιση θα ήταν ταυτόχρονα και απάντηση στη συνεργασία Ρωσίας–Ιράν–Βόρειας Κορέας–Κίνας στον τομέα των drones.
Τέλος, ο Orion καλεί σε συντονισμό των επιχειρησιακών μαθημάτων μεταξύ CENTCOM (Μέση Ανατολή), EUCOM (Ευρώπη) και INDOPACOM (Ινδο-Ειρηνωκεανική περιοχή) — αναγνωρίζοντας ότι τα αμυντικά διδάγματα από τα μέτωπα της Μέσης Ανατολής και της Ευρώπης μπορεί να αποδειχθούν ζωτικά για μελλοντικές αναμετρήσεις στον Ινδο-Ειρηνωκεανικό χώρο.
Αξιολόγηση: Η Ισχύς και τα Όρια της Ανάλυσης
Η ανάλυση του Orion εντυπωσιάζει για την εκτεταμένη γνώση των επιχειρησιακών λεπτομερειών και την ικανότητα σύνδεσής τους με ευρύτερα στρατηγικά ζητήματα. Ο συγγραφέας αποφεύγει τον πειρασμό της απλουστευτικής ρητορικής για «ολική νίκη» και παρουσιάζει με ειλικρίνεια τα τρωτά σημεία κάθε επιλογής.
Ωστόσο, αξίζει να σημειωθούν ορισμένοι αναλυτικοί παράγοντες που η έκθεση αφήνει εν μέρει στο παρασκήνιο. Πρώτον, ο ρόλος της Κίνας παρουσιάζεται σχεδόν αποκλειστικά ως πελάτης ιρανικού πετρελαίου και συνεργός διαφυγής κυρώσεων — μια απλούστευση που αγνοεί τη δυνητική διαμεσολαβητική ισχύ του Πεκίνου. Δεύτερον, η πρόταση για κατάσχεση ιρανικών δεξαμενόπλοιων σε διεθνή ύδατα ανοίγει νομικά και διπλωματικά ζητήματα που δεν αναλύονται επαρκώς. Τρίτον, η ενσωμάτωση της Ουκρανίας στο περιφερειακό πλαίσιο ασφαλείας, αν και ελκυστική ως ιδέα, προϋποθέτει έναν βαθμό αμερικανικής στρατηγικής συνοχής που σπάνια παρατηρείται στην πράξη.
Συνολικά, η ανάλυση του Washington Institute αποτελεί ένα από τα πιο συνεκτικά δημόσια κείμενα για τη στρατηγική λογική του τρέχοντος συγκρούσεως — και η μετάβαση που προτείνει, από την «Ασπίδα του Ιούδα» στην «Ασπίδα Αβραάμ», συνιστά ουσιαστικά πρόταση για τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή της επόμενης δεκαετίας.
Το κείμενο βασίζεται στην ανάλυση «Defeating Iran‘s Strategy: Energy Security and the Abraham Shield» του Ταξιάρχου (εφ.) Assaf Orion, Rueven International Fellow στο Washington Institute for Near East Policy και ανώτερου ερευνητικού συνεργάτη στο INSS (Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας), δημοσιευμένη τον Μάρτιο 2025. ( washingtoninstitute.org )
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
