Το χρέος που δεν μιλάει: τζόγος και ιδιωτικό χρέος στην Ελλάδα των 417 δισ. ευρώ

Δύο σύνολα δημόσιων στοιχείων που δεν έχουν συναντηθεί ποτέ — και μια νέα ρύθμιση χρέους, σε πλήρη ισχύ σε λίγες μέρες, που θα μπορούσε να ανοίξει το πρώτο παράθυρο διασταύρωσης.

 
Σε προηγούμενη ανάλυσή μας για την αγορά τυχερών παιγνίων καταγράψαμε μια απουσία: κανένας φορέας —ούτε η ΕΕΕΠ, ούτε η ΑΑΔΕ, ούτε η Τράπεζα της Ελλάδος— δεν δημοσιεύει στοιχεία που να συνδέουν τζόγο και υπερχρέωση νοικοκυριών σε ατομικό επίπεδο. Το ίδιο διάστημα, το ΙΟΒΕ δημοσίευσε, με την υποστήριξη της Cepal, το δεύτερο τριμηνιαίο δελτίο του για το ιδιωτικό χρέος στην ελληνική οικονομία. Τα δύο σύνολα στοιχείων περιγράφουν, εν πολλοίς, τον ίδιο πληθυσμό — αλλά κανένα από τα δύο δεν αναφέρεται στο άλλο. Αυτό το άρθρο επιχειρεί να τα βάλει δίπλα-δίπλα, όχι για να αποδείξει αιτιότητα που τα ίδια τα στοιχεία δεν επιτρέπουν να αποδειχθεί, αλλά για να δείξει γιατί η απουσία της διασταύρωσης είναι, η ίδια, ένα δημοσιογραφικό εύρημα.

 
Δύο αριθμοί που δεν έχουν συναντηθεί ποτέ

Από τη μία πλευρά, η αγορά τυχερών παιγνίων: ακαθάριστο έσοδο (GGR) περίπου 3 δισ. ευρώ το 2025, με 894.000 παίκτες να δαπανούν κατά μέσο όρο 2.000 ευρώ τον χρόνο στη μη αδειοδοτημένη αγορά, και με το 51% των παικτών της νόμιμης αγοράς να δηλώνουν ρητά κίνητρο κέρδους — όχι διασκέδασης. Από την άλλη, το συνολικό ιδιωτικό χρέος της χώρας: 417 δισ. ευρώ, ή 168% του ΑΕΠ, στο τέλος του 2025, εκ των οποίων 237,8 δισ. ευρώ παραμένουν σε καθυστέρηση. Πρόκειται για δύο από τα πληρέστερα σύνολα δημόσιων οικονομικών στοιχείων που παράγονται σήμερα στην Ελλάδα — και ταυτόχρονα για δύο σύνολα που κανένας φορέας δεν έχει διασταυρώσει ποτέ σε επίπεδο ατόμου ή έστω δείγματος.

Η σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο αναδεικνύει μια ιδιαιτερότητα που αξίζει προσοχή: το χρέος των ελληνικών νοικοκυριών προς τις τράπεζες, ως ποσοστό του ΑΕΠ, είναι χαμηλότερο τόσο από τον μέσο όρο της ΕΕ όσο και από αυτόν της ευρωζώνης. Με άλλα λόγια, το ελληνικό πρόβλημα ιδιωτικού χρέους δεν είναι, κατά κύριο λόγο, πρόβλημα τραπεζικού δανεισμού νοικοκυριών όπως στις χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά. Το ΙΟΒΕ, στο ίδιο δελτίο, εντοπίζει τη μεγαλύτερη εστία κινδύνου αλλού: στις ληξιπρόθεσμες οφειλές προς το ίδιο το Δημόσιο — εφορία, ΕΦΚΑ, δήμους. Είναι ακριβώς το «περιουσιακό στοιχείο φάντασμα» που έχουμε περιγράψει σε προηγούμενη ανάλυσή μας: χρέος που δεν καταγράφεται ως τραπεζικό ρίσκο, αλλά επιβαρύνει άμεσα το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.

 
Τι δείχνει η διεθνής έρευνα

Η απουσία ελληνικών στοιχείων δεν σημαίνει απουσία διεθνούς γνώσης. Τρεις πρόσφατες μελέτες, από χώρες με πολύ πιο ώριμα συστήματα καταγραφής, σκιαγραφούν με σαφήνεια τη σχέση ανάμεσα στον τζόγο και το χρέος.

Σουηδική μελέτη γενικού πληθυσμού online παικτών, δημοσιευμένη στο περιοδικό Frontiers in Psychiatry, εντόπισε ότι το ιστορικό υπερχρέωσης συνδέεται ιδιαίτερα με τον συνδυασμό online καζίνο και ζωντανού αθλητικού στοιχήματος, και πρότεινε ρητά οι κοινωνικές υπηρεσίες και οι φορείς διαχείρισης χρέους να εντάξουν ερωτήσεις για τον τζόγο στα δικά τους εργαλεία αξιολόγησης. Δεύτερη σουηδική μελέτη, του 2023, σε δείγμα σχεδόν 1.500 ενήλικων παικτών, συνέδεσε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας —παρορμητικότητα και αντιθετικές τάσεις— τόσο με τον προβληματικό τζόγο όσο και με την υπερχρέωση, με τον επιπολασμό των δύο φαινομένων να εμφανίζεται υψηλότερος στις γυναίκες του συγκεκριμένου δείγματος.

Η πιο εύγλωττη ίσως μελέτη είναι φινλανδική, δημοσιευμένη στο European Journal of Public Health, και βασίζεται όχι σε ερωτηματολόγια αλλά σε πραγματικά τραπεζικά δεδομένα συναλλαγών: πάνω από 23.000 άτομα που είχαν απευθυνθεί σε υπηρεσία αναδιάρθρωσης χρέους μεταξύ 2018 και 2021. Το εύρημα ήταν ότι ο τζόγος είναι διάχυτος ανάμεσα στους υπερχρεωμένους, με τη σύνδεση να είναι ισχυρότερη στην περίπτωση του μη εξασφαλισμένου χρέους — δηλαδή ακριβώς του είδους δανεισμού (πιστωτικές κάρτες, καταναλωτικά δάνεια) που, όπως θα δούμε παρακάτω, κυριαρχεί και στο ελληνικό προφίλ υπερχρεωμένου νοικοκυριού.

Η υψηλή δαπάνη τζόγου στο δείγμα υποδεικνύει ότι τα υπερχρεωμένα άτομα είναι ευάλωτα σε βλάβες από τον τζόγο, και ότι ο τζόγος είναι πιθανός λόγος για σημαντικό μέρος του ατομικού —μη εξασφαλισμένου— χρέους. — European Journal of Public Health, μελέτη τραπεζικών συναλλαγών, Φινλανδία (παράφραση ευρήματος)

Και οι τρεις μελέτες καταλήγουν στο ίδιο πρακτικό συμπέρασμα: οι υπηρεσίες που διαχειρίζονται καθημερινά υπερχρεωμένα άτομα —κοινωνικές υπηρεσίες, φορείς αναδιάρθρωσης χρέους, σύμβουλοι πιστωτικής συνδρομής— χρειάζονται εργαλεία που να αναγνωρίζουν τον τζόγο ως πιθανή αιτία ή επιδεινωτικό παράγοντα. Κανένα από αυτά τα ευρήματα δεν έχει, μέχρι σήμερα, αντίστοιχο ελληνικό ισοδύναμο.

 
Το ελληνικό προφίλ που λείπει μια μεταβλητή

Η Ελλάδα δεν στερείται ικανότητας να παράγει τέτοιου είδους έρευνα. Το Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ είχε δημοσιεύσει, ήδη από την περίοδο 2011-2012, λεπτομερή κοινωνικοοικονομική χαρτογράφηση των υπερχρεωμένων νοικοκυριών βάσει δικαστικών αποφάσεων του νόμου Κατσέλη: διαζευγμένες γυναίκες με προστατευόμενα τέκνα, ηλικίες 45-64 ετών, χαμηλό εισόδημα και ανεργία εμφανίζονταν με τη μεγαλύτερη συχνότητα, με τις πιστωτικές κάρτες να αποτελούν την πιο διαδεδομένη κατηγορία δανεισμού. Πρόκειται ακριβώς για το είδος μεθοδολογίας —δείγμα δικαστικών υποθέσεων, δημογραφική και οικονομική ανάλυση— που θα επέτρεπε, με μία επιπλέον μεταβλητή, να διαπιστωθεί αν και κατά πόσο ο τζόγος εμφανίζεται στο ιστορικό αυτών των υποθέσεων. Η μεταβλητή αυτή, μέχρι σήμερα, απουσιάζει.

Η Ελλάδα έχει ήδη τη μεθοδολογία για να απαντήσει στο ερώτημα. Της λείπει μόνο η απόφαση να θέσει την ερώτηση.

 
Η ευκαιρία που ανοίγει σε λίγες μέρες

Στις 27 Ιουλίου 2026 τίθεται σε πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία ο νέος εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης χρεών του Ν. 5313/2026, με το ελάχιστο απαιτούμενο ποσό οφειλής για υπαγωγή να μειώνεται στο μισό — στα 5.000 ευρώ — ανοίγοντας τον μηχανισμό σε πάνω από ένα εκατομμύριο οφειλέτες που μέχρι σήμερα έμεναν εκτός, ακριβώς επειδή τα χρέη τους ήταν μικρότερα. Από τις 21 Σεπτεμβρίου 2026 προστίθεται και η δυνατότητα διαχωρισμού της κύριας κατοικίας από την υπόλοιπη περιουσία του οφειλέτη. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη διεύρυνση του μηχανισμού ρύθμισης ιδιωτικού χρέους των τελευταίων ετών, ακριβώς στο τμήμα του πληθυσμού —μικρά, διάσπαρτα χρέη, συχνά μη εξασφαλισμένα— όπου η φινλανδική μελέτη εντόπισε την ισχυρότερη σύνδεση με τον τζόγο.

Η στιγμή αυτή είναι, με όρους δημόσιας πολιτικής, σπάνια ευκαιρία χωρίς πρόσθετο κόστος υποδομής: κάθε αίτηση υπαγωγής στον εξωδικαστικό μηχανισμό είναι ήδη μια στιγμή καταγραφής δημογραφικών και οικονομικών στοιχείων του οφειλέτη. Η προσθήκη ενός ανώνυμου, συγκεντρωτικού πεδίου —όχι κατονομασία ατόμων, αλλά στατιστική σήμανση αν μέρος του χρέους σχετίζεται με τζόγο, όπως ήδη γίνεται σε φορείς αναδιάρθρωσης χρέους στη Φινλανδία— θα παρήγαγε, μέσα σε λίγους μήνες, το πρώτο ελληνικό σύνολο δεδομένων για μια σύνδεση που σήμερα συζητείται μόνο ανεκδοτολογικά. Δεν απαιτεί νέα νομοθεσία περί τζόγου· απαιτεί μόνο μία επιπλέον ερώτηση σε ένα έντυπο που θα συμπληρωθεί ούτως ή άλλως από ένα εκατομμύριο ανθρώπους τους επόμενους μήνες.

 
Η σύνδεση με τα ανοιχτά ερωτήματα

Η πρόταση αυτή δεν είναι ασύνδετη με όσα έχουμε ήδη θέσει δημόσια. Στην ανοιχτή επιστολή μας προς την ΕΕΕΠ και την Allwyn-ΟΠΑΠ ρωτήσαμε αν το Π.Σ.Ε.Ε. διαθέτει σήμερα λειτουργία behavioural risk-scoring ικανή να εντοπίζει προβληματική συμπεριφορά εντός της νόμιμης αγοράς, και αν η Allwyn προτίθεται να δημοσιοποιήσει μετρήσιμους δείκτες για το δικό της δίκτυο πρακτόρων. Και τα δύο ερωτήματα αφορούν την πλευρά του τζόγου: τι καταγράφει ο πάροχος και ο ρυθμιστής του. Η πρόταση για το πεδίο τζόγου στον εξωδικαστικό μηχανισμό αφορά τη συμπληρωματική πλευρά: τι καταγράφει το σύστημα ρύθμισης χρέους. Μαζί, οι δύο πλευρές θα σχημάτιζαν, για πρώτη φορά, μια πλήρη εικόνα — από τη στιγμή του στοιχήματος μέχρι τη στιγμή της αίτησης ρύθμισης χρέους.

Καμία από τις δύο πλευρές δεν λειτουργεί σήμερα. Το αποτέλεσμα είναι ότι η Ελλάδα διαθέτει, ταυτόχρονα, ένα από τα πιο λεπτομερή συστήματα παρακολούθησης της παράνομης αγοράς τυχερών παιγνίων στην Ευρώπη και μία από τις πιο αδιαφανείς εικόνες για το πώς ο τζόγος διαπλέκεται με το ιδιωτικό χρέος. Δεν πρόκειται για δύο ξεχωριστά κενά· είναι το ίδιο κενό, μετρημένο από δύο διαφορετικές πλευρές του ίδιου ανθρώπου.

 
#LensMyWayPress — Η μεγάλη εικόνα

Αυτό είναι το τρίτο άρθρο μιας σειράς: ξεκινήσαμε καταγράφοντας την ασυμμετρία ανάμεσα στην καταστολή της παράνομης αγοράς τζόγου και την προστασία του παίκτη· συνεχίσαμε θέτοντας δημόσια έξι ερωτήματα προς την ΕΕΕΠ και την Allwyn-ΟΠΑΠ· κλείνουμε, προς το παρόν, δείχνοντας πού ακριβώς θα μπορούσε να αρχίσει να μετριέται αυτό που σήμερα μένει αόρατο. Δεν διατυπώνουμε συμπέρασμα αιτιότητας — τα στοιχεία που υπάρχουν σήμερα στην Ελλάδα δεν το επιτρέπουν. Διατυπώνουμε ένα ερώτημα μεθόδου: γιατί μια χώρα που καταγράφει με ακρίβεια εβδομάδας κάθε παράνομο ιστότοπο τζόγου, και με ακρίβεια τριμήνου κάθε δείκτη ιδιωτικού χρέους, δεν έχει ποτέ βάλει τα δύο δελτία δίπλα-δίπλα.

 
Info — Τι είναι ο εξωδικαστικός μηχανισμός

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης οφειλών επιτρέπει σε φυσικά πρόσωπα και επιχειρήσεις με ληξιπρόθεσμα χρέη προς τράπεζες, Δημόσιο και Ταμεία να αιτηθούν ρύθμιση χωρίς προσφυγή σε δικαστήριο, μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας που υπολογίζει αυτόματα βιώσιμο πλάνο αποπληρωμής βάσει εισοδήματος και περιουσίας.

Ο Ν. 5313/2026 διευρύνει σημαντικά την πρόσβαση σε αυτόν τον μηχανισμό, μειώνοντας το ελάχιστο όριο οφειλής υπαγωγής από 10.000 σε 5.000 ευρώ, ενώ από τον Σεπτέμβριο του 2026 εισάγει τη δυνατότητα να εξαιρείται η κύρια κατοικία του οφειλέτη από τυχόν αναγκαστικά μέτρα.

 
Πηγή στοιχείων: ΙΟΒΕ-Cepal (Τριμηνιαίο Δελτίο Ιδιωτικού Χρέους, 2ο τεύχος 2026), Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, Eurostat, ΙΝΕ ΓΣΕΕ, ΕΕΕΠ, Deloitte Business Solutions, Kapa Research, Pulse, Frontiers in Psychiatry, Heliyon, European Journal of Public Health.

 
© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει