Το «Board of Peace» του Τραμπ: Ειρήνη ως εργαλείο ισχύος και αναθεώρηση της παγκόσμιας τάξης
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στο διεθνές προσκήνιο συνοδεύεται από μια επιθετικά αναθεωρητική προσέγγιση στην παγκόσμια διακυβέρνηση. Από τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο μέχρι τις απειλές περί Γροιλανδίας και την πίεση για κατάπαυση πυρός στην Ουκρανία, η αμερικανική εξωτερική πολιτική επανατοποθετείται γύρω από μια κεντρική ιδέα: η ειρήνη όχι ως πολυμερής συναίνεση, αλλά ως αποτέλεσμα ισχύος, συναλλαγής και προσωπικής ηγεσίας.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η ίδρυση του λεγόμενου Board of Peace, ενός νέου σχήματος που φιλοδοξεί να εφαρμόσει το 20σέλιδο ειρηνευτικό σχέδιο του Τραμπ για τη Γάζα, το οποίο –σημαντικό στοιχείο νομιμοποίησης– εγκρίθηκε αυτολεξεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ τον Νοέμβριο .
Ένα όργανο πέρα από τη Γάζα
Παρότι η Γάζα αποτελεί το πρώτο και κρισιμότερο πεδίο εφαρμογής, το καταστατικό του Board of Peace δεν περιορίζεται γεωγραφικά. Αντιθέτως, περιγράφει μια γενική αποστολή «προώθησης σταθερότητας και διασφάλισης ειρήνης σε κάθε περιοχή που απειλείται από σύγκρουση» – μια διατύπωση που παραπέμπει ευθέως στον ρόλο του ΟΗΕ.
Αυτό ακριβώς τροφοδοτεί τις ανησυχίες Ευρωπαίων ηγετών, με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να βλέπει στο νέο όργανο μια απόπειρα υπονόμευσης του μεταπολεμικού συστήματος διεθνών θεσμών. Η ανησυχία δεν είναι αβάσιμη: ο Τραμπ δεν κρύβει τη δυσπιστία του προς οργανισμούς όπως ο ΟΗΕ και το ΝΑΤΟ, τους οποίους θεωρεί αναποτελεσματικούς, γραφειοκρατικούς και αποκομμένους από την πραγματική ισχύ.
Όχι ΝΑΤΟ, αλλά ούτε και ΟΗΕ
Αξιωματούχοι της αμερικανικής κυβέρνησης, μιλώντας ανεπίσημα, επιχειρούν να διασκεδάσουν τις εντυπώσεις: το Board of Peace δεν είναι στρατιωτική συμμαχία και δεν φιλοδοξεί να αντικαταστήσει τον ΟΗΕ. Παρουσιάζεται περισσότερο ως ένας ευέλικτος, «λειτουργικός» μηχανισμός τύπου G20 ή Παγκόσμιας Τράπεζας, ικανός να πιέσει έναν παρακμάζοντα ΟΗΕ προς αποτελέσματα.
Ωστόσο, η σύνθεση του Board ακυρώνει εν μέρει αυτή την επιχειρηματολογία. Η πρόσκληση του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Αλεξάντερ Λουκασένκο –σε μια περίοδο έντασης με το ΝΑΤΟ και ανοιχτού πολέμου στην Ουκρανία– λειτούργησε ως σοκ για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ενισχύοντας την αίσθηση ότι ο Τραμπ επιχειρεί μια παράλληλη αρχιτεκτονική ασφάλειας, όπου οι «ισχυροί» συνομιλούν απευθείας.
Γάζα: το πρώτο τεστ αξιοπιστίας
Στο πεδίο, η Γάζα παραμένει ένα εξαιρετικά δύσκολο στοίχημα. Έχουν ήδη γίνει ορισμένα βήματα: συγκρότηση υποεπιτροπής διαχείρισης, συμμετοχή διεθνών προσωπικοτήτων και τοποθέτηση Παλαιστίνιου επικεφαλής στην Εθνική Επιτροπή Διοίκησης της Γάζας. Παράλληλα, καλλιεργείται η προοπτική μιας Χαμάς-free Γάζας, με έμφαση στην ανοικοδόμηση και τη σταθεροποίηση.
Τα κρίσιμα όμως ζητήματα παραμένουν μπροστά: ο αφοπλισμός της Χαμάς και η εγκατάσταση Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης. Εδώ ανακύπτει και η μεγαλύτερη αντίφαση του Board of Peace: η συμμετοχή του Κατάρ και της Τουρκίας, χωρών που κατηγορούνται ευθέως για στήριξη της Χαμάς και φέρουν, σύμφωνα με το κείμενο, σημαντική ευθύνη για την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου.
Η ένταξή τους μπορεί να εκληφθεί είτε ως ρεαλιστική προσπάθεια «δέσμευσης των προβληματικών παικτών», είτε ως επιβράβευση κακής συμπεριφοράς. Η εξέλιξη θα κριθεί από το αν ο Τραμπ θα χρησιμοποιήσει τη συμμετοχή τους ως μοχλό πίεσης – απαιτώντας ρητά τον τερματισμό κάθε στήριξης προς τη Χαμάς. (Με πληροφορίες από fdd.org)
Ειρήνη ως πολιτικό κεφάλαιο
Η ομιλία του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κατά την τελετή υπογραφής του καταστατικού αποτυπώνει καθαρά το αφήγημα της διοίκησης Τραμπ: οι παραδοσιακοί θεσμοί απέτυχαν, η «πολιτική των ανακοινώσεων» δεν αρκεί και απαιτείται δράση, όχι διακηρύξεις. Η ειρήνη στη Γάζα παρουσιάζεται όχι απλώς ως διπλωματικός στόχος, αλλά ως απόδειξη ότι ένα νέο μοντέλο διεθνούς παρέμβασης είναι εφικτό.
Εάν το εγχείρημα πετύχει, το Board of Peace θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για άλλες συγκρούσεις – από την Ουκρανία έως το Σουδάν. Αν αποτύχει, θα επιβεβαιώσει τους επικριτές που το βλέπουν ως προσωπικό εργαλείο ισχύος και διεθνή «δοκιμή πίστης» προς τον Τραμπ.
Το Board of Peace δεν είναι απλώς μια νέα επιτροπή. Είναι σύμπτωμα μιας βαθύτερης μετατόπισης: από τη θεσμική πολυμέρεια στη συναλλακτική ισχύ, από τους κανόνες στις προσωπικές συμφωνίες. Το αν αυτή η μετατόπιση θα παράξει ειρήνη ή περισσότερη αστάθεια θα κριθεί πρώτα στη Γάζα. Εκεί, όπου η θεωρία της «ειρήνης μέσω ισχύος» θα δοκιμαστεί απέναντι στη σκληρή πραγματικότητα της Μέσης Ανατολής.
Η ευρωπαϊκή αμηχανία και το ελληνικό διακύβευμα
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Board of Peace του Τραμπ λειτουργεί ως καθρέφτης αδυναμιών. Η ΕΕ εμφανίζεται για ακόμη μία φορά θεσμικά παρούσα αλλά πολιτικά ανίκανη να ηγηθεί. Η απουσία Γαλλίας και Γερμανίας από το νέο σχήμα δεν συνιστά πράξη στρατηγικής αυτονομίας, αλλά ένδειξη δομικής αμηχανίας: οι Βρυξέλλες αντιδρούν, δεν προτείνουν.
Η ουσία είναι πιο δυσάρεστη για την Ευρώπη: η ειρήνη στη Γάζα –και ευρύτερα στη Μέση Ανατολή– δεν διαμορφώνεται πλέον μέσα από ευρωπαϊκά φόρα, αλλά εκτός τους. Το Board of Peace, ακόμη κι αν δεν αντικαθιστά τυπικά τον ΟΗΕ, υποκαθιστά στην πράξη την ευρωπαϊκή διπλωματική βαρύτητα.
ΝΑΤΟ σε κρίση συνοχής
Σε επίπεδο ΝΑΤΟ, η πρωτοβουλία Τραμπ επιτείνει μια ήδη υπαρκτή κρίση συνοχής.
Η πρόσκληση Πούτιν και Λουκασένκο στο Board of Peace συνιστά στρατηγικό σοκ για μια Συμμαχία που έχει επενδύσει πολιτικά και στρατιωτικά στην απομόνωση της Ρωσίας.
Το μήνυμα είναι σαφές: η Ουάσιγκτον, υπό τον Τραμπ, δεν θεωρεί το ΝΑΤΟ αποκλειστικό πλαίσιο διαχείρισης της παγκόσμιας ασφάλειας. Το αντιμετωπίζει ως ένα από τα εργαλεία – όχι ως το κέντρο βάρους.
Αυτό έχει άμεσες συνέπειες για ευρωπαϊκά κράτη πρώτης γραμμής, που βασίζουν την αποτρεπτική τους ισχύ στη συμμαχική συνοχή και όχι στην αυτόνομη στρατηγική ισχύ.
Ανατολική Μεσόγειος: ευκαιρία και ρίσκο για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, το νέο περιβάλλον δημιουργεί διττό διακύβευμα.
Από τη μία πλευρά, η σταθεροποίηση της Γάζας και η προοπτική ενός μετα-Χαμάς τοπίου ενισχύουν το αφήγημα ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελλάδα, ως χώρα-πυλώνας σταθερότητας, με ισχυρούς δεσμούς με Ισραήλ, Αίγυπτο και Κύπρο, μπορεί να αναβαθμίσει τον ρόλο της ως διαμεσολαβητικός και ενεργειακός κόμβος.
Από την άλλη πλευρά, η θεσμική αναβάθμιση της Τουρκίας μέσω της συμμετοχής της στο Board of Peace εγκυμονεί κινδύνους. Η Άγκυρα επιχειρεί να επανατοποθετηθεί ως «αναγκαίος παίκτης ειρήνης», παρά το γεγονός ότι διατηρεί ανοιχτά μέτωπα:
- στο Κυπριακό
- στο Αιγαίο
- στη Λιβύη
- και στις σχέσεις της με τη Χαμάς
Εάν η Τουρκία κεφαλαιοποιήσει πολιτικά τη συμμετοχή της χωρίς πραγματική αλλαγή στάσης, τότε η Ελλάδα κινδυνεύει να βρεθεί μπροστά σε μια εξίσωση εξισορρόπησης ίσων αποστάσεων, όπου ο αναθεωρητισμός βαφτίζεται «ρεαλισμός».
Το ελληνικό στρατηγικό καθήκον
Σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνική στρατηγική δεν μπορεί να είναι παθητική. Απαιτείται:
- ενεργή παρουσία στα ευρωπαϊκά κέντρα αποφάσεων
- ανάδειξη της Ελλάδας ως αξιόπιστου πυλώνα ασφάλειας του ΝΑΤΟ
- και ταυτόχρονα σαφές μήνυμα προς την Ουάσιγκτον ότι η σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να οικοδομηθεί με «εξαγνισμό» των αναθεωρητικών δυνάμεων.
Η ειρήνη στη Γάζα μπορεί να αποτελέσει θετικό προηγούμενο. Αλλά για την Ελλάδα, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα υπάρξει ειρήνη – είναι ποιος θα τη διαχειριστεί και με ποιους όρους.
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
