7η στην Ευρώπη, μόνη στην κορυφή: το κενό αριστείας που θα κρίνει την Ελλάδα το 2028

3 Σεπτεμβρίου, 2026 12:34 μμ

Της mywaypress.gr

Η Ελλάδα δεν είναι εκτός παιχνιδιού στα ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα έρευνας — είναι, αντίθετα, καλύτερα τοποθετημένη απ’ όσο υποθέτει η δημόσια συζήτηση. Όμως ο αριθμός που πραγματικά προλέγει την επιτυχία στο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας του 2028 δεν είναι η θέση στην κατάταξη συμμετοχών· είναι το βάθος αριστείας. Και εκεί το χάσμα είναι μεγαλύτερο απ’ όσο δείχνει το εθνικό αφήγημα περί «δυναμικής παρουσίας».

 
Γιατί έχει σημασία

• Η Ελλάδα κατέλαβε την 7η θέση στην ΕΕ-27 σε εγκεκριμένα έργα και χρηματοδότηση Horizon Europe για τη διετία 2021-2022, σύμφωνα με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης — 829 έργα και €644,72 εκατ. εγκεκριμένη χρηματοδότηση, με 505 μοναδικούς ελληνικούς φορείς.
• Στον προηγούμενο κύκλο (Ορίζοντας 2020), η χώρα ήταν 8η σε συμμετοχές αλλά μόλις 11η σε χρηματοδότηση — ένδειξη πολλών, μικρότερης κλίμακας έργων.
• Το ΕΚΕΤΑ κατέλαβε την 1η θέση σε χρηματοδότηση Horizon Europe ανάμεσα σε 15 χώρες «widening» χαμηλότερης ερευνητικής απόδοσης — πραγματική επιτυχία, αλλά έναντι ομάδας αναφοράς με δομικά προβλήματα, όχι έναντι Γερμανίας ή Ολλανδίας.
• Μόλις 3 από τις 319 ERC Advanced Grants του 2025 —το κορυφαίο ατομικό βραβείο αριστείας της Ευρώπης— πήγαν σε ερευνητές που εργάζονται στην Ελλάδα.
• Μόλις 29,6% απορρόφηση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2021-2027 έως τον Μάιο 2026 — δείκτης ταχύτητας εκτέλεσης πέρα από την έρευνα.
• Νεότερα, οριστικά στοιχεία του ΕΚΤ (Δελτίο Τύπου, 3.9.2026): οι δαπάνες Ε&Α αυξήθηκαν 7,6% το 2024 (€3,62 δισ., 1,53% του ΑΕΠ, 13η θέση ΕΕ-27), όμως το ερευνητικό προσωπικό μειώθηκε 6,9% την ίδια χρονιά.

 
Τι μετράει πραγματικά η «θεσμική ετοιμότητα»

Όταν μια κυβέρνηση ή ένας επιχειρηματικός φορέας μιλά για «προετοιμασία» ενόψει του Ταμείου Ανταγωνιστικότητας 2028-2034, συνήθως εννοεί κάτι αόριστο: πολιτική βούληση, εθνικό σχέδιο, στόχευση σε κλάδους. Υπάρχει όμως ένας πολύ πιο συγκεκριμένος, μετρήσιμος δείκτης ετοιμότητας: το πόσο συχνά η χώρα παράγει σήμερα, μέσα σε ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα που ήδη λειτουργούν με τη λογική του 2028 —τον Ορίζοντα Ευρώπη και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας—, όχι απλώς αποδεκτές αλλά νικήτριες προτάσεις. Η διαφορά είναι κρίσιμη: το Ταμείο Ανάκαμψης δοκίμαζε αν το κράτος μπορεί να ξοδέψει· το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας θα δοκιμάσει αν η χώρα μπορεί να πείσει κριτές που δεν της χρωστούν τίποτα.

 
Το πλάτος: μια αξιοπρεπής, αλλά αραιωμένη, παρουσία

Τα στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν την εικόνα μιας χώρας αποκομμένης από την ευρωπαϊκή ερευνητική αγορά. Η Ελλάδα βρέθηκε στην 7η θέση ανάμεσα στα 27 κράτη-μέλη σε εγκεκριμένα έργα και χρηματοδότηση Horizon Europe για τη διετία 2021-2022, σύμφωνα με έκθεση του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης — μια θέση που, αντικειμενικά, ξεπερνά την οικονομική βαρύτητα της χώρας στην ΕΕ. Το ίδιο μοτίβο εμφανιζόταν και στον προηγούμενο κύκλο, τον Ορίζοντα 2020, όπου η Ελλάδα καταλάμβανε την 8η θέση σε αριθμό συμμετοχών.

Η προσεκτική ανάγνωση, όμως, αποκαλύπτει μια ασυμμετρία: στον Ορίζοντα 2020, η ίδια χώρα έπεφτε στην 11η θέση όταν το κριτήριο άλλαζε από αριθμό συμμετοχών σε ύψος χρηματοδότησης. Η απόσταση ανάμεσα στην 8η και την 11η θέση δεν είναι στατιστικός θόρυβος· είναι το αποτύπωμα ενός συστήματος που παράγει πολλές, μικρής κλίμακας συμμετοχές —συχνά ως εταίρος σε κοινοπραξίες άλλων χωρών— αντί για λίγα, μεγάλα, συντονισμένα από ελληνικό φορέα έργα. Είναι η διαφορά ανάμεσα στο να είσαι παρών σε ένα τραπέζι διαπραγματεύσεων και στο να κάθεσαι στην κεφαλή του.

 
Ο πρωταθλητής και τα όριά του

Το πιο εντυπωσιακό ελληνικό επίτευγμα στον Ορίζοντα Ευρώπη έχει όνομα: το Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ) κατέλαβε την πρώτη θέση σε προσελκυόμενη χρηματοδότηση ανάμεσα σε δεκαπέντε κράτη-μέλη που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατατάσσει ως «widening» — χώρες χαμηλότερης ιστορικά ερευνητικής απόδοσης, όπως η Βουλγαρία, η Κροατία, η Πολωνία και η Ρουμανία. Είναι μια πραγματική, αξιόλογη επιτυχία θεσμικής κλίμακας, προϊόν συστηματικής επένδυσης σε τεχνική ικανότητα υποβολής προτάσεων επί σειρά ετών.

Ταυτόχρονα, όμως, η ίδια κατάταξη αποκαλύπτει το όριο του επιτεύγματος: το ΕΚΕΤΑ κερδίζει σε σύγκριση με μια ομάδα αναφοράς χωρών που η ίδια η ΕΕ έχει επίσημα ταξινομήσει ως προβληματικές. Δεν πρόκειται για σύγκριση με τα ερευνητικά κέντρα του Μονάχου, της Λιόν ή του Άιντχόφεν, αλλά με ομοειδείς φορείς σε χώρες που αντιμετωπίζουν παρόμοια διαρθρωτικά προβλήματα με την Ελλάδα. Η κορυφή μιας κατηγορίας «χωρών με πρόβλημα» παραμένει, εξ ορισμού, εντός της κατηγορίας των χωρών με πρόβλημα.

 
Το κενό αριστείας

Αν το πλάτος συμμετοχής είναι σχετικά ικανοποιητικό, η κορυφαία ατομική αριστεία είναι το σημείο όπου η ελληνική εικόνα αδυνατίζει αισθητά. Το 2025, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας απένειμε 319 ERC Advanced Grants σε ερευνητές σε 24 κράτη-μέλη και συνδεδεμένες χώρες — το πλέον γοητευτικό ατομικό βραβείο αριστείας που προσφέρει η Ευρώπη, προορισμένο για καθιερωμένους επιστήμονες με ρηξικέλευθο ερευνητικό όραμα. Μόλις τρεις από αυτές τις επιχορηγήσεις πήγαν σε ερευνητές που εργάζονται στην Ελλάδα. Είναι κάτω από το 1% ενός συνόλου στο οποίο η χώρα αντιστοιχεί περίπου στο 2% του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η διαφορά ανάμεσα στη ρεαλιστικά ικανοποιητική θέση στον αριθμό συμμετοχών και στην ασθενική παρουσία στην κορυφαία αριστεία δεν είναι τυχαία σύμπτωση δύο άσχετων δεικτών. Είναι η ίδια δομική αδυναμία που εμφανίζεται με διαφορετικό πρόσημο: πολλοί μικροί, συντονισμένοι συχνά από άλλους, φορείς συμμετέχουν επιτυχώς σε συλλογικά ερευνητικά προγράμματα, αλλά ελάχιστοι μεμονωμένοι Έλληνες ερευνητές διαθέτουν σήμερα το προφίλ, τη θεσμική στήριξη και —συχνά— την παραμονή στη χώρα που απαιτεί μια νικήτρια ατομική πρόταση αριστείας.

 
Νέα στοιχεία 2024: περισσότερα χρήματα, λιγότεροι άνθρωποι

Δελτίο Τύπου του ΕΚΤ που δημοσιεύθηκε σήμερα (3 Σεπτεμβρίου 2026), με τα οριστικά στοιχεία για το 2024, προσθέτει μια ενδιαφέρουσα —και ανησυχητική— λεπτομέρεια στην εικόνα. Οι συνολικές δαπάνες για Έρευνα και Ανάπτυξη στην Ελλάδα αυξήθηκαν κατά 7,6% μέσα στο 2024, φτάνοντας τα 3,62 δισ. ευρώ, με την «Ένταση Ε&Α» (δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ) να ανεβαίνει στο 1,53% — ακόμη, όμως, στη 13η θέση ανάμεσα στις 27 χώρες της ΕΕ, αισθητά κάτω από τον ενωσιακό μέσο όρο. Το ίδιο διάστημα, όμως, το ερευνητικό προσωπικό της χώρας μειώθηκε κατά 6,9%, από 54.679 σε 50.892 Ισοδύναμα Πλήρους Απασχόλησης.

Η συνύπαρξη αυτών των δύο τάσεων —περισσότερα χρήματα, λιγότεροι ερευνητές— δεν είναι απλώς στατιστική ανωμαλία. Είναι το ακριβές αντίστροφο αυτού που θα χρειαζόταν η χώρα ενόψει ενός ανταγωνιστικού Ταμείου το 2028: κεφάλαιο χωρίς αντίστοιχο ανθρώπινο δυναμικό να το αξιοποιήσει σε νέες, μεγάλες προτάσεις. Επιβεβαιώνει επίσης, με τα επικαιροποιημένα  στοιχεία, το επιχείρημα που αναπτύξαμε παραπάνω για το κενό αριστείας: το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσα χρήματα διατίθενται, αλλά πόσοι ικανοί άνθρωποι παραμένουν στη χώρα για να τα διαχειριστούν.

Το ίδιο δελτίο τύπου αποκαλύπτει και μια δεύτερη ένταση, αυτή τη φορά γεωγραφική: η Περιφέρεια Αττικής συγκεντρώνει το 54,7% των δαπανών Ε&Α και το 49,8% του ερευνητικού προσωπικού της χώρας. Μια «αλλαγή παραγωγικού μοντέλου» που φιλοδοξεί να είναι «ισόρροπη» και «αποκεντρωμένη» βρίσκει, στα ίδια τα επίσημα στοιχεία έρευνας, μια πραγματικότητα βαθιά συγκεντρωτική. Η καινοτομία, όπως και η βιομηχανία, παραμένει σε μεγάλο βαθμό υπόθεση της Αττικής — με μόνη αξιοσημείωτη εξαίρεση την Κεντρική Μακεδονία, όπου εδράζεται και το ΕΚΕΤΑ.

 
Η ταχύτητα εκτέλεσης, το τρίτο ελλείπον στοιχείο

Πέρα από την έρευνα, υπάρχει και ένας γενικότερος δείκτης θεσμικής ετοιμότητας: η ταχύτητα με την οποία η χώρα απορροφά ήδη διαθέσιμους ευρωπαϊκούς πόρους. Έως τον Μάιο του 2026, η Ελλάδα είχε απορροφήσει μόλις το 29,6% του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2021-2027, σύμφωνα με έκθεση νομισματικής πολιτικής της Τράπεζας της Ελλάδος — αριθμός που, όπως σημειώνει η ίδια η έκθεση, μετατρέπει την επόμενη τριετία σε «αγώνα δρόμου» για την ολοκλήρωση της απορρόφησης. Το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας δεν θα προσφέρει την πολυτέλεια μιας τέτοιας καθυστέρησης: σε ανταγωνιστική λογική υποβολής προτάσεων, μια αργή, γραφειοκρατικά επιβαρυμένη εθνική δομή υποστήριξης χάνει προθεσμίες που δεν επαναλαμβάνονται.

 
Τι σημαίνει αυτό για το 2028

Συνδυάζοντας τα τρία ευρήματα, προκύπτει μια εικόνα πιο ακριβής από το είτε αισιόδοξο είτε απαισιόδοξο εθνικό αφήγημα: η Ελλάδα διαθέτει σήμερα αρκετή θεσμική υποδομή για να συμμετέχει αξιοπρεπώς σε ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα, αλλά όχι ακόμη αρκετή για να τα κυριαρχεί. Το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, με προϋπολογισμό που κυμαίνεται —ανάλογα με την πηγή και τον υπολογισμό συναφών κονδυλίων— μεταξύ 234 και 451 δισ. ευρώ πανευρωπαϊκά για την περίοδο 2028-2034, θα ανταμείψει ακριβώς τα δύο σημεία όπου η Ελλάδα υστερεί σήμερα: την ικανότητα να συντονίζει, όχι απλώς να συμμετέχει σε, μεγάλες κοινοπραξίες υψηλού ρίσκου· και την ταχύτητα θεσμικής απόκρισης σε αυστηρές, μη διαπραγματεύσιμες προθεσμίες.

Το «Εθνικό Σχέδιο» που αναφέρει η «Ελληνική Παραγωγή» στην ανακοίνωσή  της για τη ΔΕΘ (και την οποία αναλύσαμε) έχει, με βάση αυτά τα στοιχεία, ένα συγκεκριμένο περιεχόμενο που ξεπερνά τις φορολογικές ελαφρύνσεις και το χωροταξικό πλαίσιο: πρέπει να περιλαμβάνει επένδυση σε ανθρώπινο δυναμικό υψηλής εξειδίκευσης ικανό να συντονίζει διεθνείς κοινοπραξίες, και θεσμική απλοποίηση της εγχώριας γραφειοκρατίας υποστήριξης προτάσεων — δύο στοιχεία που δεν χωράνε εύκολα σε μια προεκλογική εξαγγελία επτά σημείων.

 
Η αποτίμηση

Το ελληνικό ερευνητικό σύστημα δεν είναι το αδύναμο σημείο που υποθέτει συχνά η δημόσια συζήτηση, ούτε η επιτυχία-πρότυπο που υπονοούν επιλεκτικές αναφορές σε κατατάξεις. Είναι ένα σύστημα με πραγματικό, αποδεδειγμένο πλάτος συμμετοχής και ελάχιστες, αλλά υπαρκτές, κορυφές αριστείας γύρω από συγκεκριμένους θεσμούς — και, όπως δείχνουν τα πιο πρόσφατα στοιχεία του 2024, με αυξανόμενη χρηματοδότηση που δεν συνοδεύεται ακόμη από αντίστοιχη αύξηση ερευνητικού δυναμικού. Το ερώτημα για το 2028 δεν είναι αν η Ελλάδα θα εμφανιστεί στο νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας —θα εμφανιστεί, όπως εμφανίζεται ήδη σταθερά στον Ορίζοντα Ευρώπη— αλλά αν το ελληνικό μερίδιο θα αντιστοιχεί στο πραγματικό μέγεθος της οικονομίας ή θα παραμείνει, όπως σήμερα, ένα μερίδιο πλατύ σε αριθμό αλλά ρηχό σε αξία και ανθρώπους.

Θέση Ελλάδας σε έργα/χρηματοδότηση Horizon Europe (ΕΕ-27, 2021-22)	7η
Θέση σε συμμετοχές στον Ορίζοντα 2020 (ΕΕ-28)	8η
Θέση σε χρηματοδότηση στον Ορίζοντα 2020 (ΕΕ-28)	11η
Θέση ΕΚΕΤΑ σε χρηματοδότηση μεταξύ «widening» χωρών	1η
ERC Advanced Grants 2025 σε Ελλάδα / σύνολο ΕΕ	3 / 319
Ένταση Ε&Α Ελλάδας 2024 (θέση ΕΕ-27)	1,53% (13η)
Μεταβολή ερευνητικού προσωπικού 2023→2024	-6,9%
Χρηματοδότηση Ε&Α από ανταγωνιστικά προγράμματα ΕΕ, 2024	€476,98 εκατ.
Συγκέντρωση δαπανών Ε&Α στην Περιφέρεια Αττικής, 2024	54,7%
Απορρόφηση ΠΔΠ 2021-2027 έως Μάιο 2026	29,6%

 
Η μεγάλη εικόνα

Η συζήτηση για το κενό αριστείας συνήθως καταλήγει σε αίτημα για περισσότερη χρηματοδότηση έρευνας. Λιγότερο συζητημένο είναι ότι πολλοί από τους Έλληνες επιστήμονες με προφίλ ικανό να κερδίσει ERC Advanced Grant εργάζονται ήδη εκτός Ελλάδας — και η επιχορήγηση ακολουθεί τον ερευνητή, όχι τη χώρα καταγωγής του. Το κενό αριστείας που καταγράφεται εδώ δεν είναι επομένως μόνο ζήτημα εγχώριας χρηματοδότησης· είναι, σε μεγάλο βαθμό, το ίδιο ζήτημα με το brain drain και τον επαναπατρισμό ερευνητών, μετρημένο με διαφορετικό δείκτη. Μια πολιτική προσέλκυσης κορυφαίων ερευνητών πίσω στη χώρα θα μπορούσε να μετατοπίσει τον αριθμό «3 στις 319» πολύ πιο γρήγορα από οποιαδήποτε αύξηση εγχώριας χρηματοδότησης έρευνας — και είναι μια πολιτική με απτό, μετρήσιμο δείκτη επιτυχίας έτοιμο να χρησιμοποιηθεί ήδη από την επόμενη κυβέρνηση.

 
Σημείωση

Το πρόγραμμα Horizon Europe δεν σταμάτησε το 2022 — τρέχει κανονικά έως το 2027 (είναι το 9ο πρόγραμμα-πλαίσιο της ΕΕ, 2021-2027, προϋπολογισμού €95,5 δισ.).

Τα στοιχεία (η 7η θέση) προέρχονται από συγκεκριμένη έκδοση του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης με τίτλο «Η ερευνητική δραστηριότητα των ελληνικών φορέων σε χρηματοδοτούμενα έργα, Πρόγραμμα Ορίζοντας Ευρώπη, 2021-2022» — και αυτή παραμένει η πιο πρόσφατη συγκριτική κατάταξη που έχει δημοσιεύσει το ΕΚΤ ως τώρα.  Δεν υπάρχει ακόμη επικαιροποιημένη έκδοση για 2023-2024 ή 2025 σε αυτή τη σειρά.

Τα ακριβή νούμερα πίσω από αυτή τη θέση:

• 829 εγκεκριμένα έργα με ελληνική συμμετοχή (2021-2022)
• €644,72 εκατ. εγκεκριμένη χρηματοδότηση
• 505 μοναδικοί ελληνικοί φορείς, με 1.716 συνολικές συμμετοχές

Συντακτική σημείωση & πολιτική AI: Κάθε δημοσιευμένο άρθρο στο  mywaypress.gr αποτελεί προϊόν ουσιαστικού συντακτικού ελέγχου και ανθρώπινης επιμέλειας, η οποία φέρει την αποκλειστική συντακτική ευθύνη του περιεχομένου (EU AI Act, Art. 50.4). Τηρούμε πλήρως τους κανόνες διαφάνειας και τις εκάστοτε οδηγίες των Εθνικών Αρχών Εποπτείας της Αγοράς.

Φωτογραφία / Εικονογράφηση: Δημιουργήθηκε με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (AI Generated Image).

Ανάλυση και σύνθεση: mywaypress.gr

© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει