Η πρόκληση Τουρκίας–Λιβύης στο Αιγαίο: Τι σηματοδοτεί, ποια η θέση της Ελλάδας και ο ρόλος της διεθνούς κοινότητας
Οι συμμαχίες είναι πολύτιμες—η αποφασιστικότητα και η εθνική στρατηγική, όμως, παραμένουν το θεμέλιο της ασφάλειας και της προοπτικής μας
Η πραγματική διασφάλιση των εθνικών συμφερόντων απαιτεί, εκτός από τις διεθνείς συμμαχίες, και μια ισχυρή εσωτερική αποτρεπτική ικανότητα
Η διακομματική συναίνεση αποτελεί προϋπόθεση για μια συνεπή, αξιόπιστη και αποτελεσματική εξωτερική πολιτική
Η υπογραφή μνημονίου μεταξύ Λιβύης και Τουρκίας για σεισμικές έρευνες σε τέσσερις θαλάσσιες περιοχές, μεταξύ των οποίων και περιοχές νοτίως της Κρήτης, φέρνει εκ νέου στην επιφάνεια το ζήτημα των κυριαρχικών δικαιωμάτων και τον ρόλο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στην περιοχή. Η εμπλοκή αυτή εγείρει κρίσιμα ερωτήματα για το αν η κυβέρνηση διαθέτει συνεκτική στρατηγική αποτροπής τέτοιων ενεργειών ή αν συνεχίζει να αντιδρά εκ των υστέρων, καθώς και για τη στάση που τηρούν η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι ΗΠΑ απέναντι στις τουρκολιβυκές κινήσεις.
Ευθύνες της ελληνικής κυβέρνησης
Η ευθύνη της κυβέρνησης είναι πρωτίστως η διασφάλιση της εθνικής κυριαρχίας και η προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας, ειδικά σε περιοχές που βρίσκονται εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας ή της ΑΟΖ, όπως αναγνωρίζεται από το διεθνές δίκαιο και τη Συνθήκη του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Στην περίπτωση του νέου μνημονίου, η Αθήνα αντέδρασε άμεσα με διπλωματικές διαμαρτυρίες και δηλώσεις ότι δεν θα δεχθεί καμία παραβίαση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων. Ωστόσο, τίθεται το ερώτημα αν η πολιτική της ελληνικής κυβέρνησης κινείται με στρατηγική πρόβλεψη και αποτροπή ή αν περιορίζεται σε αποσπασματική αντίδραση στα τετελεσμένα των άλλων.
Ανάγνωση του “παιχνιδιού” Τουρκίας–Λιβύης
Η συμφωνία Λιβύης–Τουρκίας δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική της Άγκυρας για αναβάθμιση του ρόλου της στην Ανατολική Μεσόγειο, αμφισβητώντας τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και δημιουργώντας τετελεσμένα. Η Τουρκία, εκμεταλλευόμενη το ρευστό πολιτικό σκηνικό στη Λιβύη, επιδιώκει να νομιμοποιήσει το παράνομο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο του 2019 και να εμπλέξει τρίτες χώρες σε κινήσεις που δυσχεραίνουν την ελληνική διπλωματία. Η ελληνική πλευρά όφειλε να προβλέψει την τουρκική κινητικότητα, να ενισχύσει τις επαφές με τα λιβυκά κόμματα και να προετοιμάσει, αν όχι να αποτρέψει, τουλάχιστον να περιορίσει τέτοιου είδους εξελίξεις.
Στάση Ευρώπης και ΗΠΑ
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, αν και αναγνωρίζει τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, παραμένει διστακτική ως προς την επιβολή ουσιαστικών κυρώσεων στην Άγκυρα, διατηρώντας μια στάση ίσων αποστάσεων για λόγους γεωπολιτικής ισορροπίας και ενεργειακούς σχεδιασμούς. Οι ΗΠΑ, από την πλευρά τους, διακηρύσσουν τη σημασία της ειρήνης και της σταθερότητας στην περιοχή, αλλά αποφεύγουν να πάρουν ξεκάθαρη θέση υπέρ της Ελλάδας, προτιμώντας να διατηρούν ανοικτούς διαύλους και με την Τουρκία, λόγω της στρατηγικής της θέσης στο ΝΑΤΟ και των ευρύτερων αμερικανικών συμφερόντων.
Έχει στρατηγική αποτροπής η Ελλάδα;
Η πραγματικότητα δείχνει πως το ελληνικό δόγμα εξωτερικής πολιτικής κινείται κυρίως σε πλαίσιο διαχείρισης κρίσεων και λιγότερο στην πρόληψη και αποτροπή. Παρά τα θετικά βήματα (συμμαχίες με Γαλλία, ΗΑΕ, Αίγυπτο, Ισραήλ), η απουσία μιας πιο δυναμικής και διεκδικητικής στάσης αφήνει περιθώρια για τετελεσμένα από την τουρκική πλευρά. Η Ελλάδα χρειάζεται μια πολυδιάστατη στρατηγική, που θα συνδυάζει την ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος, την εμβάθυνση των συμμαχιών, τη διπλωματική κινητικότητα, αλλά και την αξιοποίηση κάθε διεθνούς φόρουμ για προώθηση των εθνικών θέσεων.
Προς μια πιο διεκδικητική εξωτερική πολιτική;
Το διακύβευμα επιβάλλει μια στροφή προς μια πιο ενεργητική και διεκδικητική εξωτερική πολιτική, που δεν θα περιορίζεται στη διαχείριση των κρίσεων, αλλά θα στοχεύει στην πρόληψή τους. Αυτό σημαίνει:
- Εντατική διπλωματική παρουσία σε Λιβύη και γειτονικές χώρες.
- Πρωτοβουλίες για διεθνή απομόνωση των παράνομων συμφωνιών.
- Ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος με σύγχρονες αμυντικές δυνατότητες.
- Συνεχή ενημέρωση και κινητοποίηση της διεθνούς κοινότητας για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Η κρίση με τη Λιβύη και την Τουρκία υπογραμμίζει την ανάγκη για αναβάθμιση της εξωτερικής μας πολιτικής, με έμφαση στην πρόληψη, τη διεκδίκηση και τη διαρκή διπλωματική εγρήγορση. Η Ελλάδα οφείλει να αναλάβει πρωτοβουλίες που θα διασφαλίζουν τα εθνικά συμφέροντα, όχι απλά να τα διαφυλάσσει αντιδρώντας, αλλά να τα προωθεί δυναμικά στο διεθνές προσκήνιο.
Η πραγματική διασφάλιση των εθνικών συμφερόντων απαιτεί, εκτός από τις διεθνείς συμμαχίες, και μια ισχυρή εσωτερική αποτρεπτική ικανότητα
Η πολυδιάστατη στρατηγική και η εμβάθυνση των σχέσεων με τις ΗΠΑ αποτελούν αναμφισβήτητα σημαντικά εργαλεία στην προώθηση και προστασία των εθνικών μας συμφερόντων, όμως δεν αρκούν από μόνες τους για να τα διασφαλίσουν πλήρως. Ας δούμε γιατί:
Πολυδιάστατη στρατηγική: Δυνατότητες και όρια
Η προσέγγιση αυτή—δηλαδή η ανάπτυξη συμμαχιών με διαφορετικά κράτη (ΕΕ, Γαλλία, Αίγυπτο, Ισραήλ, ΗΑΕ, κ.ά.)—ενισχύει τη διεθνή θέση της Ελλάδας, αυξάνει τη διαπραγματευτική της ισχύ και δημιουργεί ένα πλέγμα στήριξης σε διπλωματικό και αμυντικό επίπεδο. Ωστόσο, τα συμφέροντα αυτών των κρατών δεν ταυτίζονται πάντα απόλυτα με τα ελληνικά. Η εμπειρία έχει δείξει ότι, όταν τα ζωτικά συμφέροντα μεγάλων δυνάμεων συγκρούονται ή όταν προκύπτουν ισχυρά οικονομικά ή γεωπολιτικά κίνητρα, η υποστήριξή τους μπορεί να αποδειχθεί περιορισμένη ή συγκυριακή.
Η εμβάθυνση με τις ΗΠΑ: Οφέλη και ρεαλισμοί
Οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις βρίσκονται τα τελευταία χρόνια σε εξαιρετικό επίπεδο. Η συνεργασία σε άμυνα, ενέργεια και επενδύσεις έχει ενισχυθεί, ενώ οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν τον ρόλο της Ελλάδας ως πυλώνα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Παρόλα αυτά, η αμερικανική εξωτερική πολιτική καθορίζεται πρωτίστως από τα δικά της στρατηγικά συμφέροντα, τα οποία απαιτούν διατήρηση της Τουρκίας στο «δυτικό στρατόπεδο» και στο ΝΑΤΟ. Αυτό σημαίνει πως, σε κρίσιμες στιγμές, η Ουάσιγκτον επιδιώκει ισορροπίες και αποφεύγει να θίξει ευθέως την Άγκυρα, ακόμη κι αν αυτή ακολουθεί επιθετική πολιτική εις βάρος της Ελλάδας.
Η ουσία της αποτροπής
Η πραγματική διασφάλιση των εθνικών συμφερόντων απαιτεί, εκτός από τις διεθνείς συμμαχίες, και μια ισχυρή εσωτερική αποτρεπτική ικανότητα—τόσο σε επίπεδο στρατιωτικής ετοιμότητας όσο και διπλωματικής ευελιξίας. Οι συμμαχίες λειτουργούν ενισχυτικά, αλλά δεν υποκαθιστούν την ανάγκη για εθνική στρατηγική, προληπτική δράση και συνεχή επαγρύπνηση.
Η πολυδιάστατη στρατηγική και η εμβάθυνση των σχέσεων με τις ΗΠΑ αποτελούν βασικά συστατικά μιας σύγχρονης εξωτερικής πολιτικής, όμως δεν προσφέρουν απόλυτη εγγύηση. Η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιεί τις διεθνείς σχέσεις ως πολλαπλασιαστή ισχύος, αλλά να παραμένει διεκδικητική, ευέλικτη και αυτόνομη ως προς την προάσπιση των ζωτικών της συμφερόντων. Οι συμμαχίες είναι πολύτιμες—η αποφασιστικότητα και η εθνική στρατηγική, όμως, παραμένουν το θεμέλιο της ασφάλειας και της προοπτικής μας.
Η διακομματική συναίνεση αποτελεί προϋπόθεση για μια συνεπή, αξιόπιστη και αποτελεσματική εξωτερική πολιτική
Αναμφίβολα, η εθνική στρατηγική οφείλει να υπερβαίνει τις κομματικές γραμμές και να αποτελεί συλλογικό, διακομματικό εγχείρημα. Τα ζωτικά εθνικά συμφέροντα και οι στρατηγικοί στόχοι ενός κράτους, ειδικά σε τόσο κρίσιμους τομείς όπως η εξωτερική πολιτική και η άμυνα, δεν μπορούν να υποτάσσονται σε προσωπικές φιλοδοξίες ή σε εφήμερες πολιτικές σκοπιμότητες.
Γιατί είναι αναγκαία η διακομματική συναίνεση;
- Συνέχεια και αξιοπιστία: Οι διεθνείς σχέσεις και οι εθνικές στρατηγικές χτίζονται μακροπρόθεσμα. Η αστάθεια ή οι συχνές αλλαγές πορείας λόγω εναλλαγής κυβερνήσεων αποδυναμώνουν την αξιοπιστία της χώρας απέναντι σε συμμάχους και αντιπάλους.
- Ενιαίο μέτωπο: Η ομοψυχία στο εσωτερικό στέλνει σαφές μήνυμα προς το εξωτερικό ότι τα βασικά ζητήματα εθνικής ασφάλειας και κυριαρχίας είναι αδιαπραγμάτευτα και δεν προσφέρονται για εσωτερική πολιτική εκμετάλλευση.
- Αποφυγή πολιτικής εργαλειοποίησης: Όταν η εθνική στρατηγική γίνεται προσωπική υπόθεση ενός ηγέτη ή ενός κόμματος, κινδυνεύει να εργαλειοποιηθεί για μικροπολιτικά οφέλη, με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση της ενιαίας γραμμής και της εθνικής διαπραγματευτικής ισχύος.
- Ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής: Η διακομματική συναίνεση και η διαφάνεια ενισχύουν την εμπιστοσύνη της κοινωνίας στους θεσμούς και στις αποφάσεις που λαμβάνονται για το εθνικό συμφέρον.
Πώς μπορεί να επιτευχθεί η διακομματική στρατηγική;
- Συγκρότηση συμβουλίου εθνικής στρατηγικής: Μόνιμο όργανο με συμμετοχή όλων των κομμάτων του δημοκρατικού τόξου, εμπειρογνωμόνων και θεσμικών παραγόντων.
- Εθνικός διάλογος και ενημέρωση: Συχνή ενημέρωση και διαβούλευση με την αντιπολίτευση πριν από κρίσιμες αποφάσεις.
- Θεσμικές εγγυήσεις συνέχειας: Νομοθετικές πρωτοβουλίες που διασφαλίζουν τη συνέχιση βασικών στρατηγικών επιλογών ανεξαρτήτως κυβερνητικής θητείας.
Η εθνική στρατηγική δεν μπορεί και δεν πρέπει να καθορίζεται από προσωπικές επιδιώξεις ή κομματικές αντιπαραθέσεις. Η διακομματική συναίνεση αποτελεί προϋπόθεση για μια συνεπή, αξιόπιστη και αποτελεσματική εξωτερική πολιτική. Μόνον έτσι μπορεί η Ελλάδα να διαφυλάξει τα συμφέροντά της με σταθερότητα, αυτοπεποίθηση και κύρος στο διεθνές περιβάλλον.
mywaypress.gr – Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής
