Ozempicization – Η δίαιτα αποκλεισμού

2 Μαΐου, 2026 7:54 πμ

Δεν χρειαζόμαστε περισσότερα εργαλεία βελτιστοποίησης. Χρειαζόμαστε να εντοπίσουμε τι μας δηλητηριάζει — και να το αφαιρέσουμε.

 
Βασικά σημεία

-Η κυρίαρχη λογική «πρόσθεσε, βελτιστοποίησε, μέτρησε» είναι η λάθος μέθοδος για το ελληνικό πρόβλημα.

-Τρεις δομικές παθολογίες κρατούν την Ελλάδα σε κύκλο ψευδολύσεων: ο πελατειασμός, η βραχυπρόθεσμη σκέψη και η αδυναμία θεσμικής εμπιστοσύνης.

-Η «δίαιτα αποκλεισμού» δεν είναι λιτότητα — είναι η πειθαρχία να αφαιρέσεις αυτό που καταναλώνει πόρους χωρίς να αποδίδει αξία.

 

1. Η λάθος ερώτηση

Κάθε φορά που η Ελλάδα αντιμετωπίζει δομικό πρόβλημα, η επικρατούσα απάντηση ακολουθεί την ίδια λογική: «τι να προσθέσουμε». Νέο πρόγραμμα, νέα επιδότηση, νέο θεσμό, νέο φόρο. Αυτή η λογική δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα — είναι η λογική που η Kyla Scanlon (βλέπε mywaypress.gr και  kyla.substack.com) περιγράφει ως «add, optimize, measure» και χαρακτηρίζει ως θεμελιωδώς ακατάλληλη για προβλήματα που απαιτούν διάγνωση, όχι συσσώρευση.

Η ίδια η Scanlon ξεκινά το κείμενό της με μια προσωπική αποκάλυψη: αντιμετώπιζε χρόνιο πρόβλημα υγείας που φαινόταν να επιδεινώνεται παρά τις βελτιστοποιήσεις της — περισσότερη άσκηση, περισσότερα supplements, περισσότερη παραγωγικότητα. Η λύση δεν ήταν να προσθέσει κάτι ακόμη. Ήταν να αφαιρέσει αυτό που την έκανε άρρωστη.

Αυτή η λογική — η «δίαιτα αποκλεισμού» — είναι η κεντρική πρόταση που ταιριάζει στην ελληνική πραγματικότητα περισσότερο από οποιοδήποτε πρόγραμμα ανάπτυξης.

 

2. Τι μας δηλητηριάζει: Τρεις δομικές παθολογίες

2.1 Ο πελατειασμός ως σύστημα πίστης

Ο ελληνικός πελατειασμός δεν είναι απλώς διαφθορά — είναι ένα πλήρως λειτουργικό «belief market» με τους όρους της Scanlon. Λειτουργεί στη λογική: «το σύστημα δεν λειτουργεί για εσένα, αλλά εγώ μπορώ να σε βάλω μέσα». Υπόσχεται έλεγχο μέσω γνωριμίας. Η ανταμοιβή είναι ατομική (πήρα τη θέση, πήρα το συμβόλαιο), το κόστος είναι συλλογικό (δεν πήρε τη θέση αυτός που ήταν ικανότερος, δεν πήρε το συμβόλαιο αυτός που πρότεινε καλύτερη λύση).

Το κρίσιμο είναι ότι ο πελατειασμός, ακριβώς όπως τα belief markets της Scanlon, απαιτεί τη διαιώνιση της δυσλειτουργίας για να επιβιώσει. Ένα σύστημα που λειτουργεί αξιοκρατικά δεν χρειάζεται μεσάζοντες. Η δυσλειτουργία είναι η πρώτη ύλη του. Και επομένως, αυτοί που επωφελούνται από τον πελατειασμό έχουν δομικό κίνητρο να κρατούν το σύστημα δυσλειτουργικό.

 
2.2 Η βραχυπρόθεσμη σκέψη ως ορθολογισμός

Η βραχυπρόθεσμη σκέψη στην Ελλάδα δεν είναι αποτέλεσμα νωθρότητας — είναι ορθολογική απάντηση σε δεκαετίες αστάθειας. Όταν δεν ξέρεις αν το φορολογικό σύστημα θα αλλάξει, αν η κυβέρνηση θα παραμείνει, αν ο νόμος θα εφαρμοστεί, το να επενδύεις μακροπρόθεσμα είναι εξ ορισμού ανορθολογικό. Σε ένα αστάθμητο περιβάλλον, ο ορίζοντας συρρικνώνεται.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η ορθολογική απόκριση δημιουργεί παγίδα: η συνεχής βραχυπρόθεσμη σκέψη αποτρέπει τις επενδύσεις που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν τη σταθερότητα που θα επέτρεπε μακροπρόθεσμη σκέψη. Είναι κυκλικό. Και δεν σπάει με εκκλήσεις — σπάει μόνο με θεσμική αξιοπιστία που αποδεικνύεται στον χρόνο.

 
2.3 Η αδυναμία θεσμικής εμπιστοσύνης

Τα δεδομένα της Eurobarometer τα τελευταία χρόνια τοποθετούν την Ελλάδα στα κατώτατα επίπεδα εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς στην ΕΕ — κοινοβούλιο, δικαιοσύνη, δημόσια διοίκηση. Αυτό δεν είναι μόνο πολιτικό πρόβλημα. Είναι οικονομικό. Χωρίς θεσμική εμπιστοσύνη, το κόστος κάθε συναλλαγής αυξάνεται — ο επιχειρηματίας χρειάζεται περισσότερες εγγυήσεις, ο επενδυτής χρεώνει υψηλότερο ρίσκο, ο πολίτης αποφεύγει τις διαδικασίες.

Η Scanlon γράφει για τη Silicon Valley που εκμεταλλεύεται τη δυσπιστία προς τους θεσμούς ως επιχειρηματική ευκαιρία. Στην Ελλάδα, αυτό μεταφράζεται σε έναν αριθμό ατόμων και επιχειρήσεων που λειτουργούν «εκτός συστήματος» ακριβώς επειδή το σύστημα τους έχει απογοητεύσει — με κόστος που επωμίζεται το σύνολο.

 

3. Τι σημαίνει «αφαίρεση» στην ελληνική πραγματικότητα

Η «δίαιτα αποκλεισμού» δεν είναι συνώνυμο της λιτότητας — αυτό είναι κρίσιμο να ξεκαθαριστεί. Η λιτότητα αφαιρεί πόρους χωρίς διάγνωση. Η δίαιτα αποκλεισμού αφαιρεί αυτό που αποδεδειγμένα δηλητηριάζει, ενώ διατηρεί — και ενισχύει — αυτό που τρέφει.

Τι θα μπορούσε να σημαίνει συγκεκριμένα αυτό στην ελληνική περίπτωση;

• Αφαίρεση γραφειοκρατικών εμποδίων που δεν προστατεύουν κανέναν αλλά κοστίζουν σε όλους. Η Ελλάδα βελτιώνεται στους δείκτες «ease of doing business», αλλά η απόσταση από τις κορυφαίες χώρες παραμένει μεγάλη.
• Αφαίρεση της εξάρτησης από μονοκαλλιέργειες — τουριστική, ακίνητης περιουσίας — και ανάπτυξη διαφορετικών πυλώνων αξίας. Δεν σημαίνει εγκατάλειψη του τουρισμού. Σημαίνει να μην είναι ο μοναδικός αφηγηματικός άξονας της οικονομίας.
• Αφαίρεση της αδιαφάνειας από τη δημόσια διοίκηση — μέσω ψηφιοποίησης, μέτρησης αποτελεσμάτων, λογοδοσίας. Το gov.gr αποτελεί ένα από τα πιο επιτυχημένα ελληνικά παραδείγματα αυτής της λογικής.
• Αφαίρεση της αόρατης φορολογίας που επιβαρύνει τους μικρομεσαίους — εισφορές, ασφάλιστρα, κόστη συμμόρφωσης — που κάνει την τυπική επιχειρηματικότητα δομικά μειονεκτική σε σχέση με την ανεπίσημη οικονομία.

4. Το παράδοξο: Γιατί οι σωστές λύσεις δεν πουλάνε

Εδώ η ανάλυση της Scanlon είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική: οι σωστές λύσεις συνήθως είναι αργές, βαρετές και δεν υπόσχονται άμεσα αποτελέσματα. Η θεσμική μεταρρύθμιση, η εκπαιδευτική επένδυση, η δόμηση αξιόπιστων διοικητικών δομών — κανένα από αυτά δεν γεννά επαρκή εκλογική ή δημοσιογραφική αφήγηση.

Το πολιτικό σύστημα, όπως και τα belief markets της Scanlon, έχει δομικό κίνητρο να υπόσχεται γρήγορες λύσεις. Το πρόγραμμα που ανακοινώνεται σήμερα και δίνει αποτελέσματα σε πέντε χρόνια δεν εκλέγει. Το πρόγραμμα που δίνει αίσθηση αλλαγής τώρα — ακόμη κι αν είναι θεαματικό χωρίς υπόσταση — εκλέγει.

Αυτός είναι ο πολιτικός ισομορφισμός με τα belief markets: και τα δύο ευδοκιμούν με κοινό που θέλει να νιώθει ότι κάτι αλλάζει, χωρίς να απαιτεί να αποδειχθεί ότι πραγματικά αλλάζει.

 

5. Που υπάρχουν ήδη σημεία αφαίρεσης

Η ελπιδοφόρα διαπίστωση είναι ότι η λογική της «αφαίρεσης» δεν απουσιάζει παντελώς. Σε ορισμένους τομείς, γίνεται ήδη — αθόρυβα, χωρίς αφήγηση:

Η ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών μέσω gov.gr αφαίρεσε στρώματα γραφειοκρατικής τριβής που για δεκαετίες λειτουργούσαν ως άτυπο εμπόδιο εισόδου. Δεν ήταν θεαματικό — ήταν λειτουργικό.

Το οικοσύστημα startups, παρά τις δυσκολίες, έχει αρχίσει να συγκεντρώνει επιστρέφοντες από το εξωτερικό που φέρνουν πίσω κάτι πιο σπάνιο από κεφάλαιο: εμπειρία θεσμών που λειτουργούν. Αυτό μεταφέρεται — αν υπάρχει έδαφος να ριζώσει.

Σε μικρότερη κλίμακα, πρωτοβουλίες τοπικής ανάπτυξης σε περιφερειακές πόλεις — κυρίως οδηγούμενες από επιστρέφοντες — δοκιμάζουν ένα μοντέλο που δεν βασίζεται στην κεντρική επιδότηση αλλά στην τοπική αξία. Αυτές οι ιστορίες αξίζουν αφήγηση — και αυτό είναι το αντικείμενο του τρίτου άρθρου.

 
Σειρά «Η Ελλάδα της Δημιουργίας» | Άρθρο 2 από 3 | Επόμενο: «Οι άνθρωποι που χτίζουν — Η αργή δουλειά που δεν χρειάζεται να νιώθεις απελπισμένος για να την κάνεις»

mywaypress.gr –  Περιεχόμενο   αξίας  με την υποστήριξη    υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.