Η νέα γεωπολιτική αρχιτεκτονική στην Ανατολική Μεσόγειο

F-35, S-400 και η ελληνική «στρατηγική ψυχραιμία»

 
Η διασταύρωση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής με τις περιφερειακές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο εισέρχεται σε μια φάση βαθιάς αναδιάρθρωσης. Η έντονη συζήτηση στην Ουάσιγκτον σχετικά με το ενδεχόμενο πώλησης μαχητικών αεροσκαφών πέμπτης γενιάς F-35 στην Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, σε συνδυασμό με τις πρόσφατες βαρύνουσας σημασίας παρεμβάσεις του πρώην Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης και Υπουργού Εξωτερικών, Ευάγγελου Βενιζέλου, στο Athens Defence Conference, συνθέτουν ένα εξαιρετικά σύνθετο παζλ. Η Αθήνα καλείται πλέον να πλοηγηθεί σε αυτά τα ταραγμένα νερά όχι με σπασμωδικές κινήσεις, αλλά με όπλο τη «στρατηγική ψυχραιμία» και τη μακρόπνοη εθνική σχεδίαση.

 
Η Διάκριση μεταξύ Τακτικής Προσέγγισης και Στρατηγικού Σφάλματος

Η τρέχουσα αμερικανική διοίκηση υπό τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ δείχνει διατεθειμένη να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Άγκυρα, μια τάση που ο Ευάγγελος Βενιζέλος χαρακτήρισε ως «αναμενόμενη», δεδομένης της δεδηλωμένης συμπάθειας του Τραμπ προς τον Ερντογάν, αλλά και της πάγιας επιδίωξης των ΗΠΑ να διατηρούν την Τουρκία εντός του δυτικού συστήματος ασφαλείας. Ωστόσο, η δημοσιογραφική και στρατιωτική ανάλυση οφείλει να διαχωρίσει την τακτική διπλωματία από τις κρίσιμες τεχνολογικές παραχωρήσεις.

Όπως προκύπτει από την ανάλυση των δεδομένων της Ουάσιγκτον, υπάρχει σαφής διαχωρισμός ανάμεσα σε μια ελεγχόμενη εξοπλιστική συμφωνία και στην παράδοση της απόλυτης αεροπορικής stealth υπεροχής:

 
Το Αδιαπραγμάτευτο Ρίσκο των S-400 και το Θεσμικό Ανάχωμα του Κογκρέσου

Η παραμονή του ρωσικού αντιπυραυλικού συστήματος S-400 στο τουρκικό οπλοστάσιο από τα τέλη του 2017 αποτελεί το ανυπέρβλητο εμπόδιο για την παράδοση των F-35. Η συνύπαρξη των δύο συστημάτων θα επέτρεπε στη Μόσχα να υποκλέψει το ηλεκτρονικό αποτύπωμα και τις stealth προδιαγραφές του αεροσκάφους, μεταφέροντας ενδεχομένως αυτή τη γνώση σε παγκόσμιους αντιπάλους των ΗΠΑ (Κίνα, Ιράν, Βόρεια Κορέα).

Απέναντι στις προθέσεις του Λευκού Οίκου, το Καπιτώλιο ορθώνει ένα διακομματικό τείχος προστασίας. Οι Πρόεδροι των Επιτροπών Αμυντικών Υποθέσεων, Rep. Mike Rogers και Sen. Roger Wicker, έχουν καταστήσει σαφές ότι θα αντισταθούν σε οποιαδήποτε παραχώρηση F-35 όσο η Άγκυρα διατηρεί τους S-400, θέτοντας την ασφάλεια των αμερικανικών πληρωμάτων πάνω από τις προσωπικές διπλωματικές σχέσεις των ηγετών.

 
 Η Ελληνική Ιδιομορφία εντός του ΝΑΤΟ και το Αφήγημα του 1952

Στο πλαίσιο αυτό, η ανάλυση του Ευάγγελου Βενιζέλου προσφέρει μια αναγκαία ιστορική και ρεαλιστική αποδόμηση. Ο πρώην Υπουργός Εξωτερικών υπενθύμισε ότι η κοινή ένταξη Ελλάδας και Τουρκίας στο ΝΑΤΟ το 1952 βασίστηκε στο αφήγημα της κοινής αποτροπής της σοβιετικής απειλής. Σήμερα, η Ελλάδα αποτελεί μια σαφή «ιδιομορφία» εντός της Συμμαχίας, καθώς η κύρια απειλή ασφαλείας που αντιμετωπίζει –ιδιαίτερα μετά την εισβολή στην Κύπρο το 1974 και τη διατήρηση του casus belli– προέρχεται από ένα άλλο μέλος του ΝΑΤΟ.

Ο κ. Βενιζέλος υπογράμμισε ότι «δεν είναι εύκολο να αλλάξεις την αντίληψη των συμμάχων για το ποιος είναι ο εχθρός και η απειλή». Ενώ η Ελλάδα υπερκαλύπτει τους νατοϊκούς στόχους αμυντικών δαπανών ως ποσοστό του ΑΕΠ, το πράττει με εντελώς διαφορετική αφετηρία από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους: έχοντας το βλέμμα σταθερά στραμμένο στην Τουρκία, την ίδια στιγμή που οι ΗΠΑ στρέφουν στρατηγικά το ενδιαφέρον τους προς τον Ειρηνικό, πιέζοντας την Ευρώπη να αναλάβει το βάρος της δικής της ασφάλειας.

 
Στρατηγική Ψυχραιμία και Απόρριψη του Μικρομεγαλισμού

Η απάντηση της Αθήνας απέναντι στα αμερικανοτουρκικά παζάρια δεν πρέπει να είναι η υστερία, αλλά η «στρατηγική ψυχραιμία». Η Ελλάδα οφείλει να αποφύγει το «αμάρτημα του μικρομεγαλισμού», αναγνωρίζοντας τις πραγματικές δυνάμεις στο διεθνές στερέωμα, όπου χώρες όπως η Γαλλία και η Βρετανία διαθέτουν πυρηνικά όπλα και μόνιμη έδρα στο Συμβούλιο Ασφαλείας.

Το σημαντικότερο συμπέρασμα είναι η ανάγκη απόλυτου ελέγχου του ρυθμού των διμερών σχέσεων από την ίδια την Αθήνα και την Άγκυρα, χωρίς την ανάγκη τρίτων μεσολαβητών που εξυπηρετούν δικές τους ατζέντες, σύμφωνα με τον κ.Βενιζέλο. Η διασφάλιση ενός αρραγούς εσωτερικού μετώπου, ο ουσιαστικός δημόσιος διάλογος για την εξωτερική πολιτική μακριά από τον «φθηνό εθνικολαϊκισμό» και η επιστροφή στην βεμπεριανή «ηθική της ευθύνης» αποτελούν τα μόνα εγγυημένα θεμέλια για μια μακρόπνοη εθνική στρατηγική.

 
Άσκηση ισορροπίας

Η Άγκυρα μπορεί να διεκδικεί την επιστροφή της στο πρόγραμμα των F-35, όμως το τίμημα της απώλειας των S-400 παραμένει μη διαπραγματεύσιμο για το αμερικανικό βαθύ κράτος. Η Ελλάδα, θωρακισμένη με το δικό της επερχόμενο πρόγραμμα F-35 και τη διπλωματική της συνέπεια, οφείλει να κεφαλαιοποιήσει τη σταθερότητά της, να ελέγξει τον διμερή ρυθμό και να αντιμετωπίσει τις αμερικανοτουρκικές προσεγγίσεις ως αυτό που πραγματικά είναι: μια αναμενόμενη νατοϊκή άσκηση ισορροπίας, και όχι μια υπαρξιακή απειλή για την ελληνική αποτρεπτική ισχύ.

 
Η μεγάλη εικόνα 1

Αναλύοντας το άρθρο  και τις ευρύτερες ισορροπίες, η ιδέα που συχνά υποτιμάται είναι η στρατηγική παγίδευση της ίδιας της Τουρκίας μέσω της εγχώριας αμυντικής της βιομηχανίας (πρόγραμμα Kaan).

Ενώ η Άγκυρα παρουσιάζει το Kaan ως το απόλυτο σύμβολο της γεωπολιτικής της αυτονομίας, η εξάρτησή της από τους αμερικανικούς κινητήρες jet αποδεικνύει ότι η «ανεξαρτησία» της είναι εν μέρει μια ψευδαίσθηση. Οι ΗΠΑ, εγκρίνοντας τους κινητήρες αλλά μπλοκάροντας τα F-35, εφαρμόζουν μια ιδανική πολιτική ελεγχόμενης εξάρτησης (tethered deterrence): επιτρέπουν στην Τουρκία να αναπτύξει ένα εγχώριο αεροσκάφος, αλλά διατηρούν το «κλειδί» της παραγωγής του.

Έτσι, η Ουάσιγκτον καταφέρνει να κρατήσει την Άγκυρα προσδεδεμένη στο άρμα του ΝΑΤΟ, στερώντας της ταυτόχρονα την αληθινή stealth αεροπορική υπεροχή (την οποία παραχωρεί προνομιακά σε Ελλάδα και Ισραήλ), χωρίς να την σπρώξει ολοκληρωτικά στην αγκαλιά της Μόσχας ή του Πεκίνου.

 
Η μεγάλη εικόνα 2

Συνδυάζοντας την αμερικανική οπτική  με την ανάλυση του Ευάγγελου Βενιζέλου, η ιδέα που συχνά υποτιμάται είναι η ψευδαίσθηση της «μεσολάβησης» των τρίτων και η παγίδα του εσωτερικού πολιτικού κόστους στην Ελλάδα.

Όταν οι ΗΠΑ παλινδρομούν ανάμεσα στον Ερντογάν και το Κογκρέσο, η ελληνική κοινή γνώμη και το πολιτικό σύστημα τείνουν να αντιδρούν με όρους «δικαίωσης» ή «προδοσίας» από τον αμερικανικό παράγοντα. Αυτό που υποτιμάται είναι ότι η Ουάσιγκτον δεν κινείται ποτέ με βάση το δίκαιο, αλλά με βάση τη δική της παγκόσμια ισορροπία (π.χ. τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος στον Ειρηνικό).

Η πραγματική υποτιμημένη διάσταση είναι ότι αν η Αθήνα εγκλωβιστεί στην αναμονή μιας μόνιμης αμερικανικής «ασπίδας» κατά της Τουρκίας, χάνει τον έλεγχο του διμερούς ρυθμού. Η εξάρτηση της αποτροπής μας αποκλειστικά από τις αποφάσεις του Κογκρέσου για τα F-35 της Άγκυρας τροφοδοτεί τον εγχώριο λαϊκισμό. Η πραγματική ισχύς βρίσκεται στη διατήρηση ενός αρραγούς εσωτερικού μετώπου που επιτρέπει αυτόνομη εξωτερική πολιτική, αναγνωρίζοντας ότι η Τουρκία θα παραμείνει εντός του δυτικού συστήματος ασφαλείας, όποια κι αν είναι η έκβαση της συμφωνίας για τα αεροσκάφη.

Με πληροφορίες από: washingtonexaminer.com και Athens Defence Conference

© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει