100 drones στα χαρτιά, καμία απάντηση στη στάχτη του Ωραιοκάστρου

Πέντε μέρες μετά τη διπλή απώλεια ζωής στο Δερβένι, η φωτιά επέστρεψε στον ίδιο δήμο. Η κυβερνητική αφήγηση μιλά για πάνω από 100 drones πανελλαδικά· το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι πόσα από αυτά επιτηρούσαν, εκείνο το βράδυ, τη συγκεκριμένη πυκνοκατοικημένη και βιομηχανική ζώνη.

 
Ωραιόκαστρο: Η φωτιά που ξανάρθε

Το βράδυ του Σαββάτου, γύρω στις 20:30, μια φωτιά που ξεκίνησε σε έκταση με χαμηλή βλάστηση στην Ανθούπολη του Ωραιοκάστρου εξελίχθηκε μέσα σε λίγες ώρες σε ένα από τα πιο απαιτητικά συμβάντα της φετινής αντιπυρικής περιόδου στη Θεσσαλονίκη. Βιοτεχνίες, εργοστάσια, παραπήγματα και δεκάδες οχήματα τυλίχθηκαν στις φλόγες, ενώ μηνύματα του 112 οδήγησαν σε εκκένωση οικισμών και του ιδρύματος χρόνιων παθήσεων «Άγιος Παντελεήμων», με περίπου 130 μη περιπατητικά άτομα. Η Πυροσβεστική συνέλαβε έναν 76χρονο, ο οποίος ομολόγησε ότι προκάλεσε σπινθήρες με το όχημά του υπό την επήρεια αλκοόλ. Το γεγονός αυτό, όμως, είναι το λιγότερο ενδιαφέρον σημείο της ιστορίας. Το πιο κρίσιμο είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο συνέβη.

 
Ένα déjà vu πέντε ημερών

Μόλις πέντε μέρες πριν, στις 30 Ιουνίου, ο ίδιος δήμος —Ωραιοκάστρου— είχε βιώσει την πιο βαριά τραγωδία της αντιπυρικής περιόδου: μια φωτιά στο Δερβένι επεκτάθηκε στη Λητή και άφησε πίσω της δύο νεκρούς, έναν 66χρονο συνταξιούχο εκπαιδευτικό και τον 12χρονο γιο του, που βρέθηκε καμένος κρυμμένος σε ντουλάπα, ενώ η σύζυγος και μητέρα νοσηλεύτηκε με σοβαρά εγκαύματα. Η οικογένεια είχε αγνοήσει προειδοποιητικό μήνυμα του 112 και παρέμεινε στο σπίτι για να το προστατεύσει.

Δύο μεγάλες πυρκαγιές στον ίδιο δήμο μέσα σε λιγότερο από μία εβδομάδα δεν είναι πλέον ένα μεμονωμένο συμβάν που εξηγείται αποκλειστικά από την απροσεξία ενός οδηγού. Είναι ένα μοτίβο. Και τα μοτίβα, σε αντίθεση με τα μεμονωμένα συμβάντα, θέτουν ευθέως το ερώτημα της θεσμικής πρόληψης: όταν μια περιοχή έχει ήδη καταγραφεί ως ζώνη αυξημένου κινδύνου, τι άλλαξε στην επόμενη εβδομάδα από πλευράς επιτήρησης, περιπολιών και ετοιμότητας;

 
Η αφήγηση των 100+ drones

Η κυβέρνηση έχτισε φέτος μέρος του επικοινωνιακού της αφηγήματος για την αντιπυρική περίοδο 2026 γύρω από την τεχνολογική αναβάθμιση: πάνω από 100 drones κατανεμημένα στις 13 Περιφέρειες της χώρας, με θερμικές κάμερες για νυχτερινή επιτήρηση, έναντι 80 το 2025 και 40 το 2024. Παράλληλα, οι μονάδες δασοκομάντος (ΕΜΟΔΕ) έχουν αυξηθεί από 6 το 2022 σε 21 σήμερα, και το πρόγραμμα πρόληψης «Antinero» προβλέπει δαπάνες περίπου 82 εκατ. ευρώ μόνο για το 2026, μέρος ενός συνολικού προϋπολογισμού πρόληψης άνω των 660 εκατ. ευρώ για την πενταετία 2022-2026.

Το κενό βρίσκεται στην κλίμακα αναφοράς. Οι ανακοινώσεις μιλούν για εθνικό σύνολο και κατανομή ανά Περιφέρεια — δηλαδή για «δασικές, περιαστικές και δύσβατες περιοχές» σε επίπεδο Κεντρικής Μακεδονίας συνολικά. Δεν υπάρχει δημόσια, τεκμηριωμένη απάντηση στο πολύ πιο συγκεκριμένο ερώτημα: πόσα από αυτά τα μέσα, και πόσες περιπολίες ξηράς, ήταν επί ποδός συγκεκριμένα στον δήμο Ωραιοκάστρου το βράδυ του Σαββάτου, γνωρίζοντας ότι πρόκειται για την ίδια περιοχή που είχε ήδη πληρώσει με ζωές πριν από πέντε μέρες. Η απουσία αυτής της πληροφορίας δεν αποδεικνύει ανεπάρκεια· αποδεικνύει, όμως, ότι η δημόσια λογοδοσία παραμένει στο επίπεδο του εθνικού αριθμού και δεν κατεβαίνει στο επίπεδο του δήμου που έχει ανάγκη να την ελέγξει.

 
Ο κίνδυνος ήταν γνωστός εκ των προτέρων

Η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας εκδίδει καθημερινά τον Χάρτη Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς, και για την Κυριακή 5 Ιουλίου —την επόμενη ημέρα από την εκδήλωση της φωτιάς— προέβλεπε ήδη κατηγορία κινδύνου 4, δηλαδή πολύ υψηλή, για την ευρύτερη περιοχή. Ο υφυπουργός Μακεδονίας-Θράκης, μιλώντας το ίδιο βράδυ, χαρακτήρισε τις συνθήκες «δυσμενείς» και ανέφερε ότι ο βοριάς άνεμος (γνωστός τοπικά ως «βαρδάρης») θα παρέμενε στα 4 με 5 μποφόρ, περιγράφοντάς το ως την πρώτη φωτιά της φετινής χρονιάς με τόσο δυσμενείς συνθήκες.

Αυτό μετατοπίζει το ερώτημα. Δεν πρόκειται για μια φωτιά που εξελίχθηκε απρόβλεπτα· πρόκειται για μια φωτιά σε συνθήκες που η ίδια η Πολιτική Προστασία είχε ήδη εντοπίσει ως επικίνδυνες. Όταν ο κίνδυνος είναι γνωστός εκ των προτέρων — μέσω επίσημου χάρτη πρόβλεψης — η αξιολόγηση δεν πρέπει να εστιάζει μόνο στην ταχύτητα της αντίδρασης μετά την έναρξη, αλλά και στην πυκνότητα της προληπτικής παρουσίας πριν από αυτήν: πόσες περιπολίες Πυροσβεστικής ή Στρατού βρίσκονταν ήδη στο πεδίο, και πόση εναέρια επιτήρηση ήταν ενεργή, στις ώρες πριν την εκδήλωση της φωτιάς.

 
Ανθρώπινο δυναμικό εναντίον υποδομής πρόληψης

Η αντίδραση, από την πλευρά της, ήταν σημαντική σε κλίμακα: από 40 πυροσβέστες και 20 οχήματα στην αρχή, οι δυνάμεις ενισχύθηκαν σταδιακά σε 115 και στη συνέχεια σε περίπου 160 πυροσβέστες με 52 οχήματα και πέντε ομάδες πεζοπόρων τμημάτων, με ενεργοποίηση της ομάδας «Δευκαλίων» των Ενόπλων Δυνάμεων και συνδρομή Αστυνομίας και ΕΚΑΒ. Δύο πυροσβέστες μεταφέρθηκαν με αναπνευστικά προβλήματα σε στρατιωτικό νοσοκομείο.

Αυτή η κλιμάκωση δείχνει ισχυρή επιχειρησιακή ικανότητα αντίδρασης — όχι, όμως, προληπτική στάση. Η διαφορά είναι εννοιολογικά κρίσιμη: το πόσο γρήγορα φτάνουν 160 πυροσβέστες μετά το ξέσπασμα δεν απαντά στο πόσοι βρίσκονταν ήδη εκεί πριν. Σε εθνικό επίπεδο, η Πυροσβεστική έχει προχωρήσει από την αρχή του έτους έως τις πρώτες ώρες της 5ης Ιουλίου σε 158 συλλήψεις για υποθέσεις πυρκαγιών, εκ των οποίων οι 145 αφορούν αμέλεια και όχι εμπρησμό με πρόθεση. Ο αριθμός αυτός συνηγορεί σε μια ερμηνεία: το δομικό πρόβλημα δεν είναι πρωτίστως η κακόβουλη πρόθεση, αλλά η χρόνια, προβλέψιμη ανθρώπινη αμέλεια σε ένα τοπίο που είναι ήδη ξηρό και εκτεθειμένο σε ισχυρούς ανέμους — δηλαδή ακριβώς το είδος κινδύνου για το οποίο υπάρχει, θεωρητικά, ο μηχανισμός πρόληψης.

 
Το θόλωμα της αφήγησης στα social media

Παράλληλα με το συμβάν, αναπτύχθηκε online μια δευτερεύουσα —αλλά ενδιαφέρουσα για την ανάλυση του δημόσιου λόγου— συζήτηση. Χρήστες αναφέρθηκαν στον κίνδυνο τοξικού νέφους από εργοστάσιο ανακύκλωσης στην περιοχή, ζητώντας πιο σαφή ενημέρωση για την τοξικότητα του καπνού. Άλλοι, αντιθέτως, επιχείρησαν να αποδομήσουν την ευθύνη του συλληφθέντος συγκρίνοντας το περιστατικό με αγωνιστικά αυτοκίνητα σε ράλι, ενώ ένας χρήστης ζήτησε δημόσια από ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης μια εκτίμηση πιθανότητας για το πόσο συχνά ένα αυτοκίνητο προκαλεί μεγάλες πυρκαγιές, λαμβάνοντας μια απάντηση της τάξης του κάτω από 1%.

Το μοτίβο αυτό έχει ένα συγκεκριμένο ρητορικό αποτέλεσμα: μετατοπίζει τη συζήτηση από το θεσμικό επίπεδο —τι έκανε ή δεν έκανε το κράτος γνωρίζοντας τον κίνδυνο— στο ατομικό επίπεδο της πιθανότητας και της προσωπικής ευθύνης ενός μεθυσμένου οδηγού. Και οι δύο συζητήσεις είναι νόμιμες, αλλά δεν είναι εναλλακτικές· η ατομική αμέλεια δεν αναιρεί το ερώτημα της θεσμικής ετοιμότητας, απλώς είναι πιο εύκολο να καταναλωθεί δημοσιογραφικά, γιατί έχει πρόσωπο, ενώ η απουσία περιπολιών δεν έχει.

 
Δύο ξεχωριστές προτάσεις

Τίποτα εδώ δεν αποδεικνύει ότι τα drones «δεν υπάρχουν» — η εθνική προμήθεια και κατανομή τους είναι πραγματική και τεκμηριωμένη σε επίπεδο Περιφέρειας. Το πρόβλημα είναι διαφορετικό: «έχουμε εξοπλισμό» και «χρησιμοποιήσαμε τον εξοπλισμό εκεί και τότε που ο χάρτης κινδύνου έλεγε ότι έπρεπε» είναι δύο ξεχωριστές προτάσεις, και μόνο η πρώτη γίνεται σήμερα δημόσια, με νούμερα. Η δεύτερη παραμένει σκοτεινή — και έγινε ξανά ορατή, με τον πιο σκληρό τρόπο, στην ίδια γωνιά της Θεσσαλονίκης μέσα σε μία εβδομάδα.

 
  #LensMyWayPress

Η Πολιτική Προστασία δημοσιεύει πλέον καθημερινά έναν χάρτη πρόβλεψης κινδύνου με ακρίβεια κατηγορίας (π.χ. «κατηγορία 4» για μια συγκεκριμένη ημέρα και περιοχή). Αυτό το εργαλείο παραμένει υποαξιοποιημένο ως μέσο λογοδοσίας: αν ο κάθε δήμος υψηλού κινδύνου δημοσιοποιούσε, σε πραγματικό χρόνο, πόσα drones, περιπολίες και πεζοπόρα τμήματα αντιστοιχούν στη δική του κατηγορία κινδύνου εκείνη τη μέρα, το χάσμα ανάμεσα στην «ετοιμότητα στα χαρτιά» και στην «ετοιμότητα στο έδαφος» θα γινόταν μετρήσιμο και ελέγξιμο — όχι απλώς αντιληπτό εκ των υστέρων, μετά από δύο φωτιές στον ίδιο ταχυδρομικό κώδικα εντός μίας εβδομάδας.

 
Η μεγάλη εικόνα

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η φωτιά. Είναι το πού καίγεται.

Η Ανθούπολη δεν είναι δασική έκταση με σκόρπια σπίτια — είναι μια ζώνη όπου βιοτεχνίες, εργοστάσιο λιπαντικών, μονάδα χαρτικών και εργοστάσιο ανακύκλωσης λειτουργούν μέσα στον ενεργό αστικό/περιαστικό ιστό, δίπλα σε κατοικίες και σε ίδρυμα με μη περιπατητικούς ασθενείς. Όταν καίγεται αυτού του τύπου η υποδομή, δεν παράγεται απλός καπνός δασικής πυρκαγιάς — παράγεται καύση λιπαντικών, πλαστικών και ηλεκτρονικών/ανακυκλώσιμων υλικών, με άγνωστη σύνθεση αερίων ρύπων τη στιγμή που εκλύονται. Αυτό ακριβώς αντανακλάται στα μηνύματα του 112 που ζητούσαν από τους κατοίκους της Θεσσαλονίκης να κλείσουν πόρτες και παράθυρα λόγω καπνού, και στο ερώτημα πολιτών στα social media για το αν υπήρξε επαρκής επίσημη ενημέρωση σχετικά με την τοξικότητα του νέφους.

Το δομικό ζήτημα εδώ είναι χωροταξικό, όχι μόνο πυροσβεστικό: η επέκταση της πόλης έχει «καταπιεί» ζώνες που σχεδιάστηκαν ως βιομηχανικές/βιοτεχνικές περιφερειακά, μετατρέποντάς τες σε γειτονιές μικτής χρήσης χωρίς αντίστοιχη αναβάθμιση των προτύπων πυροπροστασίας ή ενός συστήματος έγκαιρης, καλαίσθητης ενημέρωσης για την ποιότητα του αέρα σε πραγματικό χρόνο (κάτι που θα απαντούσε αμέσως ερωτήματα τύπου «είναι επικίνδυνος ο καπνός που βλέπω από το μπαλκόνι μου»). Όσο αυτό το κενό παραμένει, κάθε βιομηχανική πυρκαγιά σε αστικό/περιαστικό ιστό θα παράγει δύο ταυτόχρονες κρίσεις — της φωτιάς και της πληροφόρησης.

 
© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει