41 χρόνια χωρίς ρυθμιστικό: Η βιομηχανική αρρυθμία γύρω από τη Θεσσαλονίκη

Από την Ανθούπολη Ωραιοκάστρου έως τη Σίνδο, βιοτεχνίες, εργοστάσια και αποθήκες έχουν χωροθετηθεί σχεδόν οργανικά δίπλα σε κατοικίες και αγροτεμάχια — προϊόν μιας χωροταξικής πολιτικής που εκκρεμεί από το 1985. Η φωτιά της Ανθούπολης δεν αποκάλυψε μια εξαίρεση. Αποκάλυψε τον κανόνα.

 
Όταν η φωτιά της 4ης Ιουλίου έφτασε στην καρδιά της βιοτεχνικής ζώνης ανάμεσα στο Ωραιόκαστρο και την Ανθούπολη, δεν βρήκε ένα οργανωμένο, περιφραγμένο βιομηχανικό πάρκο με ζώνες ασφαλείας. Βρήκε ένα μωσαϊκό: εργοστάσιο λιπαντικών δίπλα σε μονάδα απορρυπαντικών και χαρτικών, εργοστάσιο ανακύκλωσης δίπλα σε αγροτεμάχια με χαμηλή βλάστηση, αποθήκες ελαίων δίπλα σε σπίτια. Το πύρινο μέτωπο, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Πυροσβεστικής, ξεπέρασε τα 5 χιλιόμετρα σε μήκος, γιατί δεν υπήρχε τίποτα ενδιάμεσο —ούτε αντιπυρική ζώνη, ούτε ρυθμιστική απόσταση— για να το σταματήσει.

Αυτό δεν είναι ατύχημα πολεοδομίας. Είναι το αναμενόμενο αποτέλεσμα μιας πόλης που μεγαλώνει εδώ και δεκαετίες χωρίς το εργαλείο που θα έπρεπε να την οργανώνει.

 
Ένα Ρυθμιστικό Σχέδιο που δεν ανανεώθηκε ποτέ πλήρως

Το Ρυθμιστικό Σχέδιο Θεσσαλονίκης (ΡΣΘ) θεσμοθετήθηκε το 1985 με τον νόμο 1561, μαζί με την ίδρυση του Οργανισμού Ρυθμιστικού Θεσσαλονίκης. Ήταν, εννοιολογικά, το εργαλείο που θα καθόριζε πού χωροθετείται η βιομηχανία, πού η κατοικία, και πού τα ενδιάμεσα «φίλτρα» ασφαλείας ανάμεσά τους. Η μελέτη επικαιροποίησής του ανατέθηκε το 2007, παραδόθηκε το 2009, τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση που έληξε τον Ιούνιο του 2011, και εισήχθη προς ψήφιση στη Βουλή τον Ιούλιο του 2014 —μαζί με το αντίστοιχο της Αθήνας— μόνο για να αποσυρθεί μετά από πρωτοβουλία βουλευτών της τότε κυβέρνησης, με στόχο να επανακατατεθεί το φθινόπωρο του ίδιου έτους. Δεν επανακατατέθηκε ποτέ σε τελική, ψηφισμένη μορφή. Ανάμεσα στη σύλληψη της επικαιροποίησης και στο σήμερα μεσολάβησαν σχεδόν δύο δεκαετίες οικοδομικής δραστηριότητας που δεν περίμενε τη Βουλή.

 
Πώς φαίνεται αυτό στο έδαφος: η Ανθούπολη ως παράδειγμα

Η περιοχή όπου εκδηλώθηκε η φωτιά της 4ης Ιουλίου δεν είναι τυχαία επιλεγμένη ως παράδειγμα. Αγγελίες πώλησης αγροτεμαχίων στην Ανθούπολη Μυγδονίας —τη ζώνη ανάμεσα σε Ωραιόκαστρο, Λητή και Δερβένι— περιγράφουν οικόπεδα «εκτός σχεδίου», ορισμένα «εντός Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου», ρητά διατεθειμένα για «βιοτεχνική χρήση» με συντελεστή δόμησης της τάξης του 0,2. Αυτό σημαίνει, στην πράξη, ότι η ζώνη έχει αναπτυχθεί ως άτυπη βιομηχανική συγκέντρωση: νόμιμη σε επίπεδο κάθε μεμονωμένης άδειας, αλλά χωρίς ενιαίο σχεδιασμό απόστασης ασφαλείας από κατοικίες, χωρίς οργανωμένο δίκτυο πυροσβεστικής υδροδότησης όπως θα είχε ένα θεσμοθετημένο ΒΙ.ΠΕ., και χωρίς έλεγχο του τι ακριβώς αποθηκεύεται δίπλα σε τι.

Το αποτέλεσμα είναι ακριβώς αυτό που περιέγραψε ο αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλονίκης το βράδυ της πυρκαγιάς: ένα εργοστάσιο ανακύκλωσης «παραδομένο στις φλόγες», με πλαστικά και χαρτιά να καίγονται ελεύθερα, τον καπνό να κατευθύνεται προς την πόλη λόγω βορειοδυτικού ανέμου, και τη Δημόσια Επιχείρηση Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας να διακόπτει ρεύμα επειδή καίγονταν στύλοι μέσα στη ζώνη.

 
Η Ανθούπολη σε αριθμούς πολεοδομικού καθεστώτος

• Ζώνη «εκτός σχεδίου», εν μέρει εντός Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου (ΖΟΕ)
• Αγροτεμάχια που διατίθενται ρητά για «βιοτεχνική χρήση» με συντελεστή δόμησης ~0,2
• Συνύπαρξη, στην ίδια ζώνη: εργοστάσιο λιπαντικών, μονάδα απορρυπαντικών/χαρτικών, εργοστάσιο ανακύκλωσης, αγροτεμάχια χαμηλής βλάστησης, κατοικίες
• Καμία δημόσια αναφορά σε θεσμοθετημένη αντιπυρική ζώνη ή απόσταση ασφαλείας ανάμεσα σε βιομηχανία και οικισμό

 
 Το εθνικό πλαίσιο που έρχεται —με καθυστέρηση δεκαετιών

Τον τελευταίο μήνα βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση μια νέα Κοινή Υπουργική Απόφαση για το ειδικό χωροταξικό πλαίσιο βιομηχανίας και εφοδιαστικής αλυσίδας, με ορίζοντα το 2040 — η πρώτη φορά που οι δύο δραστηριότητες εντάσσονται στο ίδιο πλαίσιο. Το κείμενο αναγνωρίζει ότι τέσσερις Περιφέρειες, μεταξύ αυτών η Κεντρική Μακεδονία, συγκεντρώνουν το 76,1% της μεταποιητικής απασχόλησης της χώρας στον άξονα Πάτρα–Αθήνα–Θεσσαλονίκη–Καβάλα, και θέτει ως στόχους την «εξυγίανση άτυπων βιομηχανικών συγκεντρώσεων» και την «απομάκρυνση οχλουσών χρήσεων» από περιοχές όπου δεν έχουν θέση.

Με άλλα λόγια: το ίδιο το κράτος περιγράφει σήμερα, ως μελλοντικό στόχο προς το 2040, ακριβώς το πρόβλημα που η Ανθούπολη ζει ήδη — άτυπες βιομηχανικές συγκεντρώσεις δίπλα σε κατοικίες. Η διάγνωση είναι σωστή. Ο χρόνος της είναι το ζητούμενο: αν η ανάγκη αναγνωρίζεται σήμερα, σαράντα μία χρόνια μετά τη θεσμοθέτηση του πρώτου Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης, αυτό δεν αποδεικνύει έλλειψη γνώσης — αποδεικνύει έλλειψη πολιτικής προτεραιότητας για την εφαρμογή της γνώσης αυτής σε χωρικά αναγκαστικό βαθμό.

 
Το κόστος της αναβολής: ασφάλεια και ποιότητα αέρα

Η απουσία ενιαίου σχεδιασμού δεν είναι αφηρημένο διοικητικό ζήτημα. Έχει δύο πολύ συγκεκριμένα, μετρήσιμα κόστη. Το πρώτο είναι το ρυθμιστικό κενό πυρασφάλειας: όταν βιομηχανία, βιοτεχνία και αγροτική/χαμηλή βλάστηση συνυπάρχουν χωρίς θεσμοθετημένες αποστάσεις, μια φωτιά σε χόρτα μπορεί να μετατραπεί σε βιομηχανικό συμβάν μέσα σε λίγες ώρες, όπως ακριβώς συνέβη. Το δεύτερο είναι η ποιότητα του αέρα: η καύση λιπαντικών, απορρυπαντικών, χαρτικών και ανακυκλώσιμων υλικών δεν παράγει τον καπνό μιας δασικής πυρκαγιάς — παράγει άγνωστης ακριβούς σύστασης αέριους ρύπους, ακριβώς στη κατεύθυνση του ανέμου προς την πυκνοκατοικημένη Θεσσαλονίκη, χωρίς να υπάρχει έτοιμο, σε πραγματικό χρόνο, σύστημα ενημέρωσης των κατοίκων για την τοξικότητα του συγκεκριμένου νέφους — πέραν της γενικής οδηγίας να κλείσουν πόρτες και παράθυρα.

Η Θεσσαλονίκη δεν έχει πρόβλημα άγνοιας. Έχει πρόβλημα χρόνου εφαρμογής. Το εθνικό πλαίσιο για τη βιομηχανία και τα logistics περιγράφει σήμερα, με ορίζοντα 2040, προβλήματα που η πόλη ζει ήδη το 2026. Στο ενδιάμεσο, κάθε καλοκαίρι με ισχυρούς ανέμους λειτουργεί ως ακούσια δοκιμή του πόσο κοντά μπορεί να φτάσει μια φωτιά χόρτων σε ένα εργοστάσιο, πριν κανείς αποφασίσει επισήμως πόσο κοντά έπρεπε να επιτρέπεται να είναι εξαρχής.

 
  #LensMyWayPress

Δεν χρειάζεται να περιμένει κανείς την ολοκλήρωση του εθνικού πλαισίου βιομηχανίας/logistics (ορίζοντας 2040) ή μια νέα απόπειρα επικαιροποίησης του Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης. Το εργαλείο του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΕΠΣ), που ήδη χρησιμοποιείται για το παραλιακό μέτωπο Καλοχώρι–Αγγελοχώρι ως ρύθμιση περιοχής υπερτοπικής κλίμακας, θα μπορούσε να εφαρμοστεί ταχύτερα και στοχευμένα στις εσωτερικές, «άτυπες» βιομηχανικές ζώνες όπως η Ανθούπολη — χαρτογραφώντας ρητά αποστάσεις ασφαλείας, χρήσεις γης και αντιπυρικές ζώνες, χωρίς να χρειάζεται να περιμένει τη μεγάλη, πολιτικά κολλημένη αναθεώρηση του συνόλου του ΡΣΘ.

 
© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει