Trump Accounts: Η γέννηση ως αφετηρία χρηματιστηριακής συμμετοχής

Και το ερώτημα που δεν μπορεί να αποφύγει η Αθήνα: μπορεί —και πρέπει— να αντιγραφεί κάτι ανάλογο σε μια χώρα που χάνει κάθε χρόνο γεννήσεις, όχι πλεόνασμα;

 
Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ ανακοίνωσε στις 4 Ιουλίου την πλήρη λειτουργία των Trump Accounts, ενός θεσμού που συνδέει για πρώτη φορά σε αυτή την κλίμακα τη γέννηση ενός παιδιού με μια κρατικά χρηματοδοτούμενη θέση στις κεφαλαιαγορές. Πίσω από τη γιορτινή συγκυρία των 250 χρόνων από την Ανεξαρτησία, κρύβεται μια βαθύτερη μετατόπιση πολιτικής φιλοσοφίας: η κοινωνική πολιτική μεταφέρεται από την λογική της μεταβίβασης εισοδήματος σε αυτή της χρηματιστηριακής ιδιοκτησίας.

 
ΠΏΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ Ο ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ

Κάθε παιδί που γεννιέται στις ΗΠΑ μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 2025 και 31ης Δεκεμβρίου 2028, με αμερικανική ιθαγένεια και αριθμό κοινωνικής ασφάλισης, δικαιούται εφάπαξ κρατική κατάθεση 1.000 δολαρίων σε λογαριασμό τύπου IRA — τον λεγόμενο «530A». Πρόκειται ουσιαστικά για συνταξιοδοτικό επενδυτικό όχημα που ξεκινά να λειτουργεί από τη βρεφική ηλικία και «κλειδώνει» έως τα 18, οπότε μετατρέπεται σε κανονικό ατομικό συνταξιοδοτικό λογαριασμό.

Πάνω από αυτή τη βάση, γονείς, συγγενείς και εργοδότες μπορούν να προσθέσουν έως 5.000 δολάρια ετησίως, ενώ κρατικές και φιλανθρωπικές συνεισφορές δεν υπολογίζονται στο όριο αυτό. Όλα τα κεφάλαια επενδύονται εξαρχής σε ένα φθηνό, παθητικό αμοιβαίο κεφάλαιο δεικτοποιημένο στον S&P 500 — το SPDR Portfolio S&P 500 ETF (SPYM) της State Street, με προμήθεια διαχείρισης μόλις 0,02% — με τέσσερα ακόμη ETF να προστίθενται ως επιλογές τους επόμενους μήνες.

 
ΑΠΌ ΤΑ «BABY BONDS» ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΆΣ ΣΤΟ WALL STREET

Η γενεαλογία της ιδέας είναι ενδιαφέρουσα ακριβώς επειδή αντιστρέφει το πολιτικό της σήμα. Το εννοιολογικό της υπόβαθρο βρίσκεται στα «baby bonds» που είχαν προτείνει προοδευτικοί οικονομολόγοι και ο γερουσιαστής Cory Booker, με στόχο τη μείωση του φυλετικού χάσματος πλούτου μέσω δημόσια χρηματοδοτούμενων κεφαλαίων ύψους έως 50.000 δολαρίων ανά παιδί ως την ενηλικίωση. Η κυβέρνηση Τραμπ κράτησε τον πυρήνα —κρατικό κεφάλαιο από τη γέννηση— αλλά τον μετέτρεψε σε εργαλείο χρηματιστηριακής συμμετοχής μέσω ιδιωτικών διαχειριστών, εντάσσοντάς τον στον ευρύτερο θεσμικό χάρτη που ήδη περιλαμβάνει τα 401(k) για τη σύνταξη και τα 529 για τις σπουδές.

Η επιλογή του SPYM ως προεπιλεγμένου οχήματος έχει, εξ αντικειμένου, δευτερογενή αποτελέσματα: ένα μέχρι πρότινος σχετικά αφανές ETF μετατρέπεται αυτομάτως σε αποδέκτη ροών από εκατομμύρια νέους λογαριασμούς, χωρίς καμία δαπάνη μάρκετινγκ — μια ένδειξη ότι το πρόγραμμα λειτουργεί ταυτόχρονα ως κοινωνική πολιτική και ως άσκηση διάρθρωσης της αγοράς δεικτοποιημένων προϊόντων.

Τα Trump Accounts δίνουν σε κάθε παιδί ένα μερίδιο στο αμερικανικό όνειρο από την πρώτη μέρα.

— Scott Bessent, Υπουργός Οικονομικών ΗΠΑ

 
ΟΙ ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ ΚΑΤΩ ΑΠΌ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ

Το πρόγραμμα δεν είναι απαλλαγμένο από εγγενείς αντιφάσεις. Πρόκειται για σύστημα opt-in: ο λογαριασμός δεν ανοίγει αυτόματα, απαιτείται ενεργή αίτηση μέσω του εντύπου 4547. Ερευνητές όπως η Madeline Brown του Urban Institute προειδοποιούν ότι οικογένειες με υψηλότερο εισόδημα και μεγαλύτερη οικονομική εξοικείωση θα εγγραφούν και θα συνεισφέρουν ταχύτερα, διευρύνοντας —όχι μειώνοντας— το χάσμα πλούτου που το πρόγραμμα υποτίθεται ότι θεραπεύει. Το ίδιο το Υπουργείο Οικονομικών δημοσιοποιεί ότι το 86% των λογαριασμών που έχουν ανοίξει αντιστοιχούν σε οικογένειες με ετήσιο εισόδημα κάτω των 200.000 δολαρίων — στοιχείο που αντικρούει εν μέρει την ανησυχία, χωρίς όμως να την εξαλείφει, καθώς δεν λέει τίποτα για το ποσοστό συνεισφοράς πάνω από το αρχικό $1.000.

Παράλληλα, κριτικοί επισημαίνουν πως το ίδιο νομοσχέδιο που δημιούργησε τους λογαριασμούς —το One Big Beautiful Bill Act— περιέκοψε προγράμματα στήριξης παιδικής φτώχειας, όπως η επισιτιστική βοήθεια και το Medicaid, δηλαδή ακριβώς τα εργαλεία που προστατεύουν παιδιά στα πρώτα, πιο κρίσιμα χρόνια της ζωής τους, όταν ένας κλειδωμένος επενδυτικός λογαριασμός δεν προσφέρει καμία άμεση ανάσα. Παραμένουν επίσης ανοιχτά νομικά ζητήματα, όπως το αν η ύπαρξη κεφαλαίου στον λογαριασμό επηρεάζει τη επιλεξιμότητα για φοιτητική επιδότηση (Pell Grant) ή για επίδομα αναπηρίας (SSI).

 
ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ: ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΑΝΑΓΚΗ, ΙΔΙΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ;

Η ελληνική πραγματικότητα αντιστρέφει το πρόβλημα που το αμερικανικό πρόγραμμα προσπαθεί να λύσει. Στις ΗΠΑ, το ζητούμενο είναι η κατανομή του πλούτου ανάμεσα σε παιδιά που θα γεννηθούν σε κάθε περίπτωση. Στην Ελλάδα, το ζητούμενο είναι πρωτίστως αν θα γεννηθούν καθόλου. Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2025 καταγράφηκαν 65.594 γεννήσεις, μειωμένες κατά 4,2% σε σχέση με το 2024, με το φυσικό ισοζύγιο (γεννήσεις μείον θάνατοι) αρνητικό κατά 57.564 άτομα και τον πληθυσμό της χώρας στα 10.372.335 άτομα την 1η Ιανουαρίου 2025 — 706 δημοτικές ενότητες δεν κατέγραψαν ούτε μία γέννηση μέσα στο έτος.

Η χώρα διαθέτει ήδη έναν μηχανισμό μεταβίβασης προς τα νεογέννητα: το επίδομα γέννησης, ύψους 2.000 έως 3.500 ευρώ ανά παιδί, κλιμακούμενο βάσει αριθμού τέκνων, με εισοδηματικά κριτήρια. Πρόκειται όμως για καθαρή, άμεσα αναλωνόμενη μεταβίβαση —όχι για επενδυτικό κεφάλαιο που συσσωρεύεται δεκαοκτώ χρόνια σε μια αγορά μετοχών. Το αριθμητικό εύρημα εδώ είναι αποκαλυπτικό: με 65.594 γεννήσεις, το ελάχιστο επίδομα γέννησης κοστίζει στο ελληνικό δημόσιο περίπου 131 εκατομμύρια ευρώ ετησίως μόνο για την πρώτη γέννηση κάθε οικογένειας —πριν καν υπολογιστούν οι προσαυξήσεις για δεύτερο και τρίτο παιδί. Ένας υποθετικός «ελληνικός Trump Account» με κρατική ενέσιμη κατάθεση 1.000 ευρώ ανά νεογέννητο θα κόστιζε περίπου 65,6 εκατομμύρια ευρώ ετησίως — λιγότερο από το μισό της υφιστάμενης δαπάνης για το επίδομα γέννησης.

 
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι δημοσιονομικό αλλά θεσμικό.

Η Ελλάδα έχει ήδη πειραματιστεί με την λογική του «ατομικού κεφαλαιοποιητικού λογαριασμού»: το ΤΕΚΑ (Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης), που λειτουργεί από την 1η Ιανουαρίου 2022 για τους νέους ασφαλισμένους, δημιουργεί ατομικό επενδυτικό λογαριασμό συνταξιοδότησης εξαρχής, με κρατική εγγύηση κεφαλαίου. Η τεχνική υποδομή, δηλαδή, υπάρχει ήδη — απλώς εφαρμόζεται στην είσοδο στην αγορά εργασίας και όχι στη γέννηση.

Το εμπόδιο δεν είναι λοιπόν τεχνικό, αλλά πολιτισμικό-χρηματοοικονομικό: χαμηλή απευθείας συμμετοχή του ελληνικού νοικοκυριού σε μετοχικές αγορές, μικρό βάθος του Χρηματιστηρίου Αθηνών για να απορροφήσει δεκάδες χιλιάδες νέες μικρές θέσεις χωρίς διεθνή διαφοροποίηση, και μια πολιτική οικονομία που έχει ιστορικά προτιμήσει την άμεση, ψηφοφόρο-ορατή μεταβίβαση (επίδομα) από την αργή, αφανή συσσώρευση κεφαλαίου.

Ένα ρεαλιστικό ελληνικό ανάλογο θα χρειαζόταν, συνεπώς, τρία στοιχεία που απουσιάζουν σήμερα: πρόσβαση σε διεθνώς διαφοροποιημένα, χαμηλού κόστους δεικτοποιημένα προϊόντα (κάτι εφικτό μέσω UCITS ETF ήδη εισηγμένων σε ευρωπαϊκά χρηματιστήρια), έναν θεσμικό θεματοφύλακα με εμπειρία διαχείρισης μαζικών ατομικών λογαριασμών (ρόλος στον οποίο θα μπορούσε να διεκδικήσει είτε το υφιστάμενο δίκτυο του ΤΕΚΑ είτε τραπεζικός όμιλος), και —το πιο δύσκολο— πολιτική βούληση να μετατοπιστεί έστω τμήμα της δημογραφικής δαπάνης από την κατανάλωση στη συσσώρευση, σε μια χώρα όπου η εμπιστοσύνη στις κεφαλαιαγορές παραμένει σημαδεμένη από τη μνήμη του χρηματιστηριακού κραχ του 1999-2000.

 
ΤΙ ΜΕΝΕΙ ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΜΕ

Το αμερικανικό πείραμα βρίσκεται ακόμη στην πρώτη του εβδομάδα λειτουργίας. Οι πραγματικοί δείκτες επιτυχίας δεν θα φανούν πριν περάσουν χρόνια: ποιο ποσοστό των 60 εκατομμυρίων επιλέξιμων παιδιών θα αποκτήσει τελικά λογαριασμό, πόσο θα συνεισφέρουν οι οικογένειες πάνω από το αρχικό κρατικό κεφάλαιο, και αν το κενό ανάμεσα σε ευκατάστατες και χαμηλού εισοδήματος οικογένειες θα διευρυνθεί ή θα συρρικνωθεί μέσα στο σύστημα. Για την Ελλάδα, το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται στην αντιγραφή του μηχανισμού αυτού καθαυτού, αλλά στην υπενθύμιση που προσφέρει: ότι η δημογραφική πολιτική μπορεί να σχεδιαστεί και ως πολιτική κεφαλαιακής συσσώρευσης, όχι μόνο ως πολιτική άμεσης στήριξης εισοδήματος — μια εναλλακτική οπτική που η ελληνική δημόσια συζήτηση δεν έχει ακόμη εξετάσει σοβαρά.

 
#LensMyWayPress

Η μεγάλη εικόνα

Η πραγματική καινοτομία των Trump Accounts δεν είναι το ποσό των 1.000 δολαρίων —μικρό σε σχέση με το κόστος ανατροφής ενός παιδιού— αλλά η κανονικοποίηση της ιδέας ότι η ιδιότητα του πολίτη περιλαμβάνει εξ ορισμού και μια θέση στις κεφαλαιαγορές. Το υποτιμημένο ελληνικό αντίστοιχο αυτής της λογικής βρίσκεται ήδη στα σκαριά, αχρησιμοποίητο: το κεφαλαιοποιητικό μοντέλο του Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ). Αν η Πολιτεία αποφασίσει κάποτε να το επεκτείνει προς τα πίσω —από την είσοδο στην αγορά εργασίας προς τη γέννηση— δεν θα χρειαστεί να εφεύρει νέο θεσμό. Θα χρειαστεί απλώς να αποφασίσει να τον χρηματοδοτήσει.

 
© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει