Η Ελλάδα του «Ελλάδα 2.0»: πώς το Σχέδιο Ανάκαμψης έγινε άσκηση απορρόφησης

128 από τα μέτρα του ελληνικού Σχεδίου —σχεδόν δύο στα τρία— βρίσκονται σήμερα εκτός του αρχικού τους στόχου. Πίσω από τον αριθμό δεν κρύβεται μόνο καθυστέρηση, αλλά μια αλλαγή στον ίδιο τον ορισμό της επιτυχίας.

• Νερό, σιδηρόδρομος, πυρόσβεση — γιατί οι πλήρεις απεντάξεις έπληξαν ακριβώς τα έργα με το μεγαλύτερο ρίσκο ανθρώπινου κόστους
• Από τσιμέντο σε κουπόνια — πίνακας πριν/μετά για έξι έργα, δείχνοντας τη μετατόπιση από μόνιμη υποδομή σε καταναλωτικές δράσεις
• Η γλώσσα της υποβάθμισης — πώς η αντικατάσταση «ολοκλήρωση» → «εκτέλεση εργασιών» λειτουργεί ως μηχανισμός συγκάλυψης

 
Πέντε εκτελεστικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου —οι υπ’ αριθμ. 15831/23, 11858/24, 17055/24, 11101/25 και 15754/25— συνθέτουν, αν διαβαστούν η μία δίπλα στην άλλη, όχι μια σειρά τεχνικών αναπροσαρμογών αλλά μία αφήγηση. Είναι η αφήγηση ενός σχεδίου που, όσο πλησίαζε στη λήξη του, αναδιατυπωνόταν ξανά και ξανά όχι για να διορθώσει την πορεία του αλλά για να καλύψει την απόσταση ανάμεσα σε όσα υποσχέθηκε και σε όσα μπορούσε τελικά να παραδώσει.

 
Το αποτέλεσμα, όπως προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία προόδου του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας: 128 μέτρα βρίσκονται σήμερα εκτός του αρχικού τους στόχου, ποσοστό 65,5% επί του συνόλου — υπολογισμός που παραπέμπει σε περίπου 195 συνολικά μέτρα του Σχεδίου. Από αυτά, 42 έχουν υποστεί μερική απόκλιση, 66 σημαντική, και 20 έχουν απενταχθεί εντελώς, δηλαδή διαγράφηκαν από το πρόγραμμα χωρίς υποκατάστατο. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο κύμα απεντάξεων που έχει καταγραφεί σε εθνικό σχέδιο ανάκαμψης εντός της Ένωσης, και η κλίμακά του δικαιολογεί κάτι παραπάνω από διοικητική καταγραφή.

Το ερώτημα που θέτει η mywaypress.gr δεν είναι απλώς πόσα χρήματα δεν απορροφήθηκαν όπως σχεδιάστηκε. Είναι ποιο είδος κράτους αναδεικνύεται από την επιλογή του τι θυσιάστηκε πρώτο, και ποιο είδος αναπτυξιακής αντίληψης επιβίωσε ως τελευταία προτεραιότητα όταν ο χρόνος στένεψε.

 
Η ανατομία μιας απόκλισης

Η κατανομή των απεντάξεων δεν είναι τυχαία — έχει κατεύθυνση. Τα έργα που εξαφανίστηκαν εντελώς από το Σχέδιο ανήκουν, με ελάχιστες εξαιρέσεις, στην κατηγορία των «σκληρών» υποδομών: έργα με φυσικό αποτύπωμα, πολυετή ωρίμανση, σύνθετες αδειοδοτήσεις και πολιτικό κόστος αν καθυστερήσουν δημόσια. Απεντάχθηκαν έργα ύδρευσης προϋπολογισμού 290 εκατομμυρίων ευρώ και έργα αναβάθμισης του σιδηροδρομικού δικτύου ύψους 130 εκατομμυρίων, μαζί με μέτρα για τη διαχείριση κινδύνου καταστροφών (74 εκατ.), τα περιφερειακά κέντρα πολιτικής προστασίας μέσω ΣΔΙΤ (19 εκατ.), το δίκτυο 5G στους αυτοκινητοδρόμους (160 εκατ.), τα υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών (30 εκατ.), τις μονάδες παιδικής μέριμνας σε επιχειρήσεις (15 εκατ.), την εξωστρέφεια έρευνας και καινοτομίας (3 εκατ.) και το σύστημα ηλεκτρονικών διοδίων (90 εκατ.).

Η λογική που συνδέει αυτά τα έργα δεν είναι το μέγεθός τους — κυμαίνονται από 3 έως 290 εκατομμύρια — αλλά ο χρονικός τους ορίζοντας. Είναι έργα που, για να ολοκληρωθούν έγκαιρα, έπρεπε να είχαν ξεκινήσει νωρίς, με ώριμες μελέτες και σταθερή διοικητική παρακολούθηση. Όταν αυτό δεν συνέβη, η επιλογή που απομένει σε μια κυβέρνηση που πιέζεται από προθεσμία δεν είναι να επιταχύνει το έργο· είναι να το αφαιρέσει από το σύνολο που μετριέται.

 
Νερό, σιδηρόδρομος, πυρόσβεση: το τίμημα της συμβολικής επιλογής

Ανάμεσα στα είκοσι έργα που απεντάχθηκαν εντελώς, τρία ξεχωρίζουν όχι για το ύψος τους αλλά για το τι αντιπροσωπεύουν στη δημόσια συνείδηση της χώρας αυτή τη στιγμή. Η απένταξη των έργων ύδρευσης έρχεται σε μια περίοδο όπου η υδατική επάρκεια έχει μετατραπεί σε ζήτημα εθνικής ασφάλειας για νησιωτικές και ξηροθερμικές περιοχές της χώρας. Η απένταξη των έργων αναβάθμισης του σιδηροδρομικού δικτύου —που αφορούσε ακριβώς τα συστήματα σηματοδότησης, τηλεπικοινωνιών και ηλεκτροδότησης— έρχεται σε μια χώρα όπου η ασφάλεια των σιδηροδρόμων παραμένει ανοιχτή πληγή στη δημόσια συζήτηση. Και η συρρίκνωση του στόλου εναέριων μέσων διαχείρισης κρίσεων —από επτά Canadair, έντεκα Air Tractor, ελικόπτερα βαρέων μεταφορών και την αναβάθμιση δύο Super Puma σε δύο ιατρικά, δύο μεσαία πυροσβεστικά και ένα επιχειρησιακό ελικόπτερο— συμπίπτει με κάθε καλοκαίρι που η χώρα μετρά νέο ρεκόρ σε καύσωνες και κίνδυνο πυρκαγιάς.

Δεν χρειάζεται υπερβολή για να σταθεί το επιχείρημα: σε τρεις τομείς όπου η αποτυχία υποδομής μεταφράζεται άμεσα σε ανθρώπινο κόστος, το Σχέδιο υποχώρησε πρώτο και πληρέστερα. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα σκόπιμη υποβάθμιση της ασφάλειας· σημαίνει ότι όταν η πίεση του χρόνου ανάγκασε σε επιλογές, τα κριτήρια που υπερίσχυσαν ήταν διαχειριστικά —τι μπορεί να ολοκληρωθεί εγκαίρως και τι μπορεί να πιστοποιηθεί εύκολα— και όχι τα κριτήρια επικινδυνότητας ή κοινωνικής αναγκαιότητας των έργων.

 
Από τσιμέντο σε κουπόνια: η στρατηγική μετάλλαξη

Πέρα από τις πλήρεις απεντάξεις, το δεύτερο —και ίσως πιο αποκαλυπτικό— εύρημα αφορά τα μέτρα που δεν εξαφανίστηκαν αλλά συρρικνώθηκαν δραστικά σε στόχο. Εδώ το μοτίβο είναι ακόμη πιο ευανάγνωστο: κάθε φορά που ένας ποσοτικός στόχος μειώνεται, η μείωση συνοδεύεται σχεδόν πάντα από μια μετατόπιση από τη μόνιμη υποδομή προς τη «δράση κατανάλωσης» — τον εξοπλισμό, το κουπόνι, το voucher, το μεμονωμένο πιστοποιητικό αγοράς, δηλαδή προς οτιδήποτε αφήνει, όπως σημειώνεται και στο πρωτογενές υλικό, «κανένα απολύτως ίχνος μόνιμων υποδομών».

Η γενική εικόνα του πίνακα δεν είναι απλώς αριθμητική συρρίκνωση· είναι αλλαγή είδους. Στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, ο στόχος μειώθηκε κατά περίπου έναν στους πέντε, αλλά αφαιρέθηκε ταυτόχρονα και το κοινωνικό κριτήριο — το ειδικό ορόσημο για τα ενεργειακά φτωχά νοικοκυριά. Στον ψηφιακό μετασχηματισμό των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ο στόχος για ταμειακές μηχανές και συστήματα POS συρρικνώθηκε πάνω από το μισό, με τη χρηματοδότηση να μετατοπίζεται σε σύστημα κουπονιών. Στην ψηφιοποίηση αρχείων, ο στόχος για τις αρχειοθήκες ασφαλούς αποθήκευσης κατέρρευσε κατά 98%. Και στην ηλεκτροκίνηση, το ορόσημο για 8.000 δημόσια σημεία φόρτισης δεν συρρικνώθηκε — διαγράφηκε ολοκληρωτικά από το κείμενο του Σχεδίου.

Το κοινό νήμα είναι ξεκάθαρο: όσο πλησίαζε η λήξη του Σχεδίου, το κριτήριο επιτυχίας μετατοπίστηκε αθόρυβα από «τι κατασκευάστηκε» σε «τι απορροφήθηκε». Πρόκειται για μια στρατηγική μετάλλαξη προτεραιοτήτων, όχι για απλή διαχειριστική αναπροσαρμογή — και είναι μετάλλαξη που ταιριάζει απόλυτα σε ένα πρόγραμμα το οποίο αξιολογείται τελικά με νομισματικά, όχι αναπτυξιακά, κριτήρια.

 
Η γλώσσα της υποβάθμισης

Η πιο υποτιμημένη διάσταση της υπόθεσης δεν είναι αριθμητική αλλά γλωσσική. Στα μεγάλα οδικά έργα το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα ευδιάκριτο. Στον αυτοκινητόδρομο Ε-65 (Τρίκαλα – Εγνατία Οδός, 452 εκατ.), το ορόσημο που αρχικά προέβλεπε «ολοκλήρωση» 70 χιλιομέτρων αντικαταστάθηκε από αναφορά σε απλή «εκτέλεση κατασκευαστικών εργασιών… που είναι αναγκαία για τη λειτουργία του αυτοκινητοδρόμου». Στον Βόρειο Οδικό Άξονα Κρήτης (427 εκατ.), κανένα από τα τρία υποέργα δεν προβλέπει πλέον ολοκλήρωση και θέση σε λειτουργία· τα ορόσημα περιγράφουν πλέον μερικές φάσεις εκσκαφών, επιμέρους τμήματα παρακαμπτήριων οδών και «παρεμβάσεις οδικής ασφάλειας», χωρίς αναφορά σε πλήρη παράδοση του έργου στους πολίτες.

Αυτή η αντικατάσταση ρημάτων —από «ολοκλήρωση» σε «εκτέλεση εργασιών»— δεν είναι στιλιστική λεπτομέρεια. Είναι ο μηχανισμός με τον οποίο μια κυβέρνηση μπορεί να δηλώσει ότι «τήρησε» ένα ορόσημο χωρίς να έχει παραδώσει αυτό που το ορόσημο αρχικά υποσχόταν. Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται στο έργο οικονομικού μετασχηματισμού του αγροτικού τομέα (317 εκατ.), όπου ο στόχος «ολοκλήρωσης… με λογιστικό κλείσιμο όλων των συνιστωσών» και «πιστοποιητικά ελέγχου με την έγκριση του Υπουργείου» αντικαταστάθηκε, στην αναθεώρηση του Δεκεμβρίου 2025, από τη γενική διατύπωση «εκτέλεση 350 έργων» — χωρίς κανέναν ποιοτικό δείκτη πιστοποίησης. Πρόκειται για ρητορική τεχνική διαχείρισης της αποτυχίας χωρίς να ονοματίζεται ως τέτοια, και είναι ακριβώς αυτή η αθόρυβη επανεγγραφή των οροσήμων που καθιστά δύσκολο να «μετρηθεί» η πραγματική έκταση της υποβάθμισης από όποιον διαβάζει μόνο τους συγκεντρωτικούς δείκτες προόδου.

 
Το ευρύτερο πλαίσιο: ο γκρεμός μετά το 2026

Η υποβάθμιση του Σχεδίου δεν συμβαίνει σε κενό. Συμπίπτει χρονικά με μια δομική αδυναμία που το mywaypress.gr έχει ήδη επισημάνει: τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης θα ακολουθήσει μείωση περίπου 36% στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, καθώς η χώρα χάνει την ευρωπαϊκή χρηματοδοτική μόχλευση που είχε συνηθίσει την τελευταία πενταετία. Αν το επενδυτικό αποτύπωμα του ίδιου του Σχεδίου είναι, όπως δείχνουν τα στοιχεία, μικρότερο από αυτό που υποσχέθηκε αρχικά, τότε η δημοσιονομική «προσγείωση» μετά το 2026 δεν θα ξεκινήσει από ένα σταθερό υψηλό επίπεδο υποδομών προς διατήρηση — θα ξεκινήσει από ένα επίπεδο ήδη αποδυναμωμένο από τις ίδιες τις απεντάξεις. Η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που η χώρα θα μπορούσε να είχε χτίσει και σε αυτό που τελικά χτίστηκε δεν κλείνει μετά τη λήξη του Σχεδίου· μεταφέρεται ως έλλειμμα υποδομής στη επόμενη δεκαετία.

Στο πλαίσιο αυτό, η ασυμμετρία αποταμίευσης ανάμεσα σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά που έχει ήδη καταγράψει η mywaypress.gr αποκτά μια επιπλέον διάσταση: όσο το δημόσιο επενδυτικό απόθεμα συρρικνώνεται, το βάρος της προσαρμογής μετατοπίζεται ολοένα περισσότερο στον ιδιωτικό τομέα και στα νοικοκυριά, τα οποία καλούνται να απορροφήσουν κόστη —ενεργειακά, μεταφορικά, ασφαλείας— που θα κάλυπτε, υπό άλλες συνθήκες, η δημόσια υποδομή.

 
Η πολιτική οικονομία του πανικού

Δεν είναι τυχαίο ότι οι πέντε αναθεωρήσεις πυκνώνουν όσο πλησιάζει η προθεσμία λήξης του Σχεδίου. Ο μηχανισμός του Ταμείου Ανάκαμψης λειτουργεί με μια εγγενή ασυμμετρία κινήτρων: η μη απορρόφηση κεφαλαίων τιμωρείται άμεσα και ορατά —ως απώλεια πόρων και ως πολιτική αποτυχία— ενώ η ποιοτική υποβάθμιση ενός έργου τιμωρείται έμμεσα, αργά και συχνά αόρατα, καθώς διαχέεται στο μέλλον. Μπροστά σε αυτή την ασυμμετρία, κάθε κυβέρνηση, ανεξαρτήτως πολιτικού προσήμου, έχει ισχυρό κίνητρο να προτιμήσει τη σίγουρη απορρόφηση έναντι της αβέβαιης ολοκλήρωσης. Η αντικατάσταση υποδομών με «καταναλωτικού τύπου» δράσεις δεν είναι επομένως εκτροπή από τον στόχο του προγράμματος· είναι ορθολογική απάντηση σε ένα σύστημα αξιολόγησης που ανταμείβει τη δαπάνη και όχι το αποτέλεσμα.

Αυτό δεν απαλλάσσει την κυβερνητική διαχείριση από ευθύνη — η έγκαιρη ωρίμανση μελετών, η σταθερή παρακολούθηση έργων και η ρεαλιστική αρχική στοχοθεσία θα μπορούσαν να είχαν αποτρέψει μεγάλο μέρος της συρρίκνωσης. Όμως εξηγεί γιατί η υποβάθμιση δεν είναι μεμονωμένο ελληνικό φαινόμενο κακοδιαχείρισης, αλλά προβλέψιμο αποτέλεσμα της αρχιτεκτονικής του ίδιου του μηχανισμού χρηματοδότησης — μια αρχιτεκτονική που έχει ήδη αρχίσει να αναπαράγει παρόμοια μοτίβα και σε άλλα κράτη-μέλη καθώς πλησιάζουν στη δική τους προθεσμία λήξης.

Η ιστορία που αφηγούνται τα 128 μέτρα του Σχεδίου Ανάκαμψης δεν είναι ιστορία καθυστέρησης· είναι ιστορία μετάθεσης ρίσκου. Η ασφάλεια υδάτων, η αξιοπιστία του σιδηροδρόμου και η ικανότητα αντιμετώπισης πυρκαγιών αντιπροσωπεύουν ρίσκα που το κράτος επέλεξε —υπό πίεση χρόνου, όχι απαραίτητα εν γνώσει του— να μεταθέσει στο μέλλον και στους πολίτες. Οι στόχοι που τελικά επιβίωσαν στο Σχέδιο είναι εκείνοι που ήταν πιο εύκολο να πιστοποιηθούν γρήγορα, όχι απαραίτητα εκείνοι με τη μεγαλύτερη αναπτυξιακή ή κοινωνική αξία. Πρόκειται για ένα πρότυπο που αξίζει να παρακολουθείται πέρα από τη στιγμιαία είδηση της απένταξης, γιατί περιγράφει πώς μοιάζει η διαχείριση κρίσης χρηματοδότησης όταν η μόνη μετρήσιμη μεταβλητή είναι το ευρώ που δαπανήθηκε.

 
#LensMyWayPress — Η μεγάλη εικόνα

Το πραγματικό ρίσκο δεν είναι ότι το Σχέδιο θα καταγραφεί ως αποτυχία. Είναι ότι δεν θα καταγραφεί καθόλου ως τέτοια. Το ποσοστό απορρόφησης —ο δείκτης που θα παρουσιαστεί στις Βρυξέλλες και στις αγορές ως απόδειξη επιτυχίας— υπολογίζεται στα ίδια ευρώ που δαπανήθηκαν, ανεξάρτητα από το αν χτίστηκε σιδηρόδρομος ή διανεμήθηκε κουπόνι για ταμειακή μηχανή. Όσο πλησιάζει η λήξη, η αντικατάσταση υποδομών με «καταναλωτικού τύπου» δράσεις δεν είναι παρέκκλιση από τον στόχο απορρόφησης — είναι ο πιο αποδοτικός τρόπος να επιτευχθεί. Αυτό σημαίνει πως η επίσημη αφήγηση επιτυχίας του Ελλάδα 2.0 θα είναι στατιστικά αληθής και ουσιαστικά παραπλανητική ταυτόχρονα, και πως το προηγούμενο αυτό —η απόκρυψη ποιοτικής αποτυχίας πίσω από ποσοτική επιτυχία— γίνεται εγχειρίδιο για κάθε κυβέρνηση της Ένωσης που θα κληθεί να διαχειριστεί ανάλογη προθεσμία στο επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο.

 
Με πληροφορίες από efsyn.gr

Ανάλυση και σύνθεση: mywaypress.gr

© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει