Τα πράγματα αλλάζουν

14 Νοεμβρίου, 2026 9:43 πμ

Η Κρήτη ήταν πράσινη για πάντα. Μέχρι που δεν ήταν.

 
Ένας Αμερικανός αναλυτής έγραψε για το Κάνσας ό,τι θα έπρεπε να έχουμε γράψει εμείς για την ελληνική κάλπη: τα πράγματα αλλάζουν, και όποιος προεκτείνει το σήμερα το ξεχνά πρώτος.

 
Το κυριότερο

-Οι πιο «μόνιμες» βεβαιότητες της ελληνικής πολιτικής έληξαν νωρίτερα απ’ ό,τι περίμεναν όσοι τις πίστευαν: το ΠΑΣΟΚ από 43,92% το 2009 σε περίπου 13% το 2012· ο ΣΥΡΙΖΑ από 4,60% σε 36,34% τον Ιανουάριο του 2015 και σήμερα στο 1,3% της πρόθεσης ψήφου της MARC.

 
-Η αφορμή: ο Jonah Goldberg (The Dispatch, 13 Νοεμβρίου) θυμίζει ότι το Κάνσας δεν είχε εκλέξει Δημοκρατικό γερουσιαστή από το 1932 — και τελικά τον εξέλεξε. Η διάγνωσή του, μέσω Orwell: η προέκταση του παρόντος είναι σοβαρή νόσος της κρίσης.

 
-Το ελληνικό Κάνσας είναι η Κρήτη: 55%–63% για το ΠΑΣΟΚ το 2009, 35%–42% για τον ΣΥΡΙΖΑ το 2015, πρώτη φορά ΝΔ από το 1974 στις εκλογές του 2023.

 
-Το δίδαγμα δεν είναι «όλα θα ανατραπούν». Είναι ότι η σημερινή εικόνα — ΝΔ στο 30,5%, ΕΛΑΣ στο 15,8% — είναι μέτρηση, όχι νόμος.

 
-Το κόμμα που μεγάλωσε περισσότερο στη διαδρομή δεν είναι κανένα από τα παραπάνω: είναι όσοι δεν ψηφίζουν.

 
Αν αναλύατε την Ελλάδα το 2009

Σε ένα γνωστό υπηρεσιακό υπόμνημα, ο Lin Wells ξεκινά με μια άσκηση. Αν ήσουν σχεδιαστής πολιτικής ασφαλείας της ισχυρότερης δύναμης το 1900, θα ήσουν Βρετανός και θα κοίταζες καχύποπτα τη Γαλλία. Το 1910 θα ήσουν σύμμαχός της και ο εχθρός σου θα ήταν η Γερμανία. Το 1920 θα έβλεπες τους πρώην συμμάχους σου σε ναυτικό ανταγωνισμό. Ο Goldberg το θεωρεί αγαπημένο του μέσα στο είδος, επειδή χωράει σε λίγες γραμμές μια θεμελιώδη αλήθεια: τα πράγματα αλλάζουν.

Η ίδια άσκηση, με ελληνικά δεδομένα, είναι πιο σκληρή.

2009. Είσαι αναλυτής σε χώρα δύο κομμάτων. Το ΠΑΣΟΚ παίρνει 43,92% και 160 έδρες, η ΝΔ 33,47%. Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι πέμπτος, με 4,60%.
2010. Το ΠΑΣΟΚ έχει πέσει περίπου στο 13% και ο ΣΥΡΙΖΑ έχει φτάσει στο 16%. Ό,τι έγραφες για τον δικομματισμό έχει γίνει ιστορία.
2011. Ο ΣΥΡΙΖΑ παίρνει 36,34% και 149 έδρες τον Ιανουάριο και 35,46% τον Σεπτέμβριο. Είναι κυβέρνηση, και πολλοί τον περιγράφουν ως τη νέα κυρίαρχη δύναμη.
2012. Η ΝΔ φτάνει το 40,56% και τις 158 έδρες. Όσοι μιλούν για «σχήμα κυρίαρχου κόμματος» δεν έχουν άδικο με τα δεδομένα της ημέρας.

Νοέμβριος 2026. Η τελευταία μέτρηση της MARC (12 Νοεμβρίου) δίνει στη ΝΔ 30,5% στην εκτίμηση ψήφου, στην ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα 15,8%, στο ΠΑΣΟΚ την τρίτη θέση και εννέα κόμματα στη Βουλή. Ο ΣΥΡΙΖΑ, του οποίου η Κεντρική Επιτροπή αποφάσισε να στηρίξει το νέο κόμμα του πρώην προέδρου του, καταγράφεται στο 1,3% της πρόθεσης ψήφου.

Σε κάθε στάση υπήρχε ένας σοβαρός αναλυτής με δεδομένα στα χέρια. Δεν ήταν ανόητος. Έκανε αυτό που κάνει σχεδόν πάντα η ανάλυση όταν βιάζεται να είναι χρήσιμη: πήρε αυτό που συνέβαινε και το συνέχισε προς το μέλλον.

 
Τι είπε ο Goldberg — και γιατί μας αφορά

Ο Goldberg επικαλείται τον George Orwell και το δοκίμιό του για τον James Burnham: ο Burnham, γράφει ο Orwell, προβλέπει σε κάθε σημείο τη συνέχιση του τρέχοντος (βλέπε andrewwmarshallfoundation.org). Η τάση αυτή, κατά τον Orwell, δεν είναι κακή συνήθεια που διορθώνεται με λίγη σκέψη· είναι σοβαρή νόσος της κρίσης, με ρίζες στον φόβο και στη λατρεία της ισχύος. Η λατρεία της ισχύος θολώνει την κρίση, γιατί οδηγεί σχεδόν αναπόφευκτα στην πεποίθηση ότι οι σημερινές τάσεις θα συνεχιστούν.

Στο Κάνσας, λέει ο Goldberg, σχεδόν όλοι οι σχολιαστές θεωρούσαν απίθανη τη νίκη του Δημοκρατικού υποψηφίου Adam Hamilton, και όσοι την έβλεπαν πιθανή την περίμεναν οριακή. Ο λόγος ήταν η ετικέτα «κόκκινη πολιτεία». Όμως ο δεσμός του Κάνσας με το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ήταν ιστορικός περισσότερο παρά ιδεολογικός: η πολιτεία γεννήθηκε ρεπουμπλικανική το 1861, στο φόντο του Εμφυλίου, και οι περισσότεροι Ρεπουμπλικανοί που θυμόμαστε από εκεί, όπως ο Bob Dole, δεν ήταν σκληροπυρηνικοί συντηρητικοί.

Υπάρχει και ένα δεύτερο σκέλος, που συχνά διαφεύγει: η προέκταση λειτουργεί και προς τα πίσω. Θεωρούμε τον αμερικανικό Νότο «κόκκινο» από πάντα, ενώ ο όρος «Solid South» γεννήθηκε για να περιγράψει τον μονολιθικά Δημοκρατικό Νότο και διατήρησε αυτό το νόημα ως τη δεκαετία του 1960. Η αιτία της αλλαγής, γράφει, είναι απλή: άλλαξε η Αμερική, δηλαδή ο πολιτισμός, η οικονομία, η ίδια η ζωή, και μαζί τους οι ατζέντες των κομμάτων. Το πρόβλημα αρχίζει όταν συγχέουμε την κομματική ταύτιση με ταυτότητα, πολιτισμική, ιδεολογική ή εθνοτική.

 
Η Κρήτη, το δικό μας Κάνσας

Το 2009 η Κρήτη ήταν το «πράσινο κάστρο»: το ΠΑΣΟΚ έπαιρνε από 55% έως 63% στους νομούς της, με 62,7% στο Ηράκλειο, σύμφωνα με τα αποτελέσματα όπως τα καταγράφουν δημοσιεύματα της εποχής. Το 2015 το ίδιο νησί έδωσε στον ΣΥΡΙΖΑ από 35% έως 42%. Το 2023 η ΝΔ κέρδισε την Κρήτη για πρώτη φορά από το 1974.

Δεν άλλαξε το νησί σε δεκατέσσερα χρόνια. Δεν άλλαξαν τα χωριά, οι οικογένειες, οι μνήμες. Κρίση της mywaypress.gr: ένας τόπος δεν αλλάζει χαρακτήρα μέσα σε μία δεκαετία· αλλάζει αυτό που του προσφέρεται και αυτό που ζητά. Το «από πάντα» της Κρήτης, εξάλλου, ήταν στην πραγματικότητα δύο γενιές: το ΠΑΣΟΚ δεν υπήρχε πριν από το 1974.

Το ίδιο ισχύει για το εθνικό σύνολο. Το 2009 το ΠΑΣΟΚ δεν έπεσε κάτω από 30% σε καμία εκλογική περιφέρεια· το 2012 ξεπέρασε το 20% μόνο σε δύο. Αν η ψήφος ήταν ταυτότητα, μια τέτοια κατάρρευση δεν θα ήταν δυνατή. Ήταν προτίμηση υπό όρους, που έμοιαζε με ταυτότητα όσο οι όροι τηρούνταν.

 
Το κόμμα που μεγάλωσε χωρίς όνομα

Υπάρχει ένα στοιχείο που η συζήτηση για τα ποσοστά κρύβει. Στις εκλογές του 2009 ψήφισαν περίπου 7 εκατομμύρια πολίτες, το 2015 περίπου 6,3 εκατομμύρια, το 2023 περίπου 5,9 και στις ευρωεκλογές του 2024 περίπου 4 εκατομμύρια, όπως υπενθύμιζε πρόσφατο άρθρο των Νέων (30 Μαΐου). Οι ευρωεκλογές έχουν πάντα χαμηλότερη συμμετοχή, και η σύγκριση δεν είναι απόλυτη. Η κατεύθυνση όμως είναι σαφής.

Εδώ ο Goldberg δίνει το πιο χρήσιμο εργαλείο. Η πεποίθηση ότι οι ψηφοφόροι είναι δεδομένοι οδηγεί τα κόμματα να απομακρύνονται από όσα υποστήριζαν, χωρίς να πληρώνουν τίμημα. Στην Ελλάδα το τίμημα σπάνια εμφανίζεται ως μεταφορά ψήφου σε αντίπαλο. Εμφανίζεται ως απουσία. Όταν η κομματική ταυτότητα παύει να λειτουργεί ως δεσμός, ο πολίτης δεν αλλάζει πάντα πλευρά· πολλές φορές αλλάζει συνήθεια.

 
Το αντίστροφο λάθος

Η προειδοποίηση του Orwell δεν αφορά μόνο όσους θεωρούν το παλιό αιώνιο. Αφορά εξίσου όσους θεωρούν αιώνιο το καινούργιο.

Η ΕΛΑΣ ιδρύθηκε στο Θησείο στα τέλη Μαΐου. Από τότε μετριέται σταθερά δεύτερη, ενώ γύρω της διαλύθηκε η κοινοβουλευτική ομάδα της Νέας Αριστεράς και ο ΣΥΡΙΖΑ έμεινε σε κρίση διαρκείας. Η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» της Μαρίας Καρυστιανού εμφανίστηκε στις πρώτες μετρήσεις με διψήφια ποσοστά, όπως το 12,6% της Opinion Poll, και βρίσκεται σήμερα στο 4% της πρόθεσης ψήφου στην τελευταία MARC. Τα μεγέθη δεν είναι ακριβώς συγκρίσιμα, γιατί άλλο είναι η εκτίμηση και άλλο η πρόθεση, αλλά η κατεύθυνση είναι σαφής και την έχουν καταγράψει περισσότεροι από ένας δημοσκόποι.

Όποιος έγραφε τον Ιούνιο ότι η «Ελπίδα» θα γίνει τρίτη δύναμη έκανε το ίδιο λάθος με όποιον έγραφε το 2023 ότι η κυριαρχία της ΝΔ είναι μόνιμη: πήρε τη στιγμή και την έκανε τάση. Και το ίδιο ισχύει για τη σημερινή διαφορά των 14,7 μονάδων που καταγράφει η MARC. Ισχύει σήμερα. Δεν μας λέει τίποτα για το 2028.

 
Δεν αλλάζουν μόνο τα κόμματα

Η εξωτερική πολιτική έχει δώσει τα δικά της παραδείγματα. Η Ελλάδα και η Τουρκία έφτασαν στα Ίμια το 1996 και, τρία χρόνια αργότερα, μετά τους σεισμούς του 1999, σε μια προσέγγιση που οδήγησε στο Ελσίνκι. Η Ελλάδα αναβάθμισε σε πλήρεις τις διπλωματικές της σχέσεις με το Ισραήλ μόλις το 1990. Σήμερα η συμμαχία με το Ισραήλ θεωρείται από πολλούς δεδομένη.

Αλλάζει και η αξιολόγηση της ίδιας της χώρας. Η Ελλάδα που το 2010 έχασε την πρόσβαση στις αγορές έχει σήμερα Baa3 με θετικές προοπτικές από τη Moody’s και BBB+ από τη Scope. Την ίδια στιγμή, η MARC βρίσκει το 63,5% των πολιτών δυσαρεστημένο από το κυβερνητικό έργο. Ο οίκος αξιολόγησης και η κάλπη μετρούν διαφορετικά πράγματα, και γι’ αυτό καμία από τις δύο εικόνες δεν αρκεί για να προβλέψει την επόμενη.

 
Η διάσταση που δεν πρέπει να μας διαφύγει

Το δίδαγμα δεν είναι σκεπτικισμός προς κάθε μέτρηση. Είναι πειθαρχία στον τρόπο που διαβάζουμε μια πρόβλεψη. Τρία ερωτήματα πριν πιστέψουμε οποιαδήποτε προέκταση, δική μας ή ξένη:

• Τι ακριβώς μετριέται; Εκτίμηση ή πρόθεση, δείγμα ή κάλπη. Ένα νέο κόμμα που δεν έχει περάσει από εκλογές δεν έχει ακόμη επιστρέψει ούτε μία ψήφο που να μπορούμε να επαληθεύσουμε.
• Ποια δεδομένα στηρίζουν την άποψη «είναι μόνιμο»; Το Κάνσας ήταν «κόκκινο» για ιστορικούς λόγους, όχι ιδεολογικούς. Η Κρήτη ήταν «πράσινη» για λόγους που άλλαξαν. Αξίζει να ρωτάμε ποιοι είναι οι λόγοι σήμερα.
• Τι θα έπρεπε να συμβεί για να ισχύει το αντίθετο; Μια πρόβλεψη που δεν λέει υπό ποιους όρους ανατρέπεται δεν είναι ανάλυση· είναι πίστη.

 
Υπάρχει και μια πολιτική διάσταση. Όσο ένα κόμμα ή μια παράταξη αντιμετωπίζει τη στήριξη των πολιτών ως δικαίωμα και όχι ως κατάκτηση, τόσο μεγαλύτερο είναι το ρίσκο να την εξαντλήσει. Αυτό ισχύει για την πρώτη δύναμη και για όλες τις υπόλοιπες. Η ιστορία των τελευταίων δεκαπέντε ετών δείχνει ότι ο ελληνικός εκλογικός χάρτης έχει τιμωρήσει την αυταρέσκεια συχνότερα απ’ ό,τι την αλλαγή.

 
Η εκτίμηση της mywaypress.gr

Οι μετρήσεις του Νοεμβρίου του 2026 θα γίνουν κι αυτές παρελθόν για τους αναλυτές του 2035. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να τις διαβάζουμε· σημαίνει ότι πρέπει να τις διαβάζουμε με τον τρόπο που ο Wells διάβαζε το 1900: ως φωτογραφία μιας στιγμής. Η ΝΔ δεν είναι μόνιμη πρώτη, η ΕΛΑΣ δεν είναι μόνιμη δεύτερη, και το ΠΑΣΟΚ δεν είναι μόνιμα τρίτο. Μόνιμο είναι μόνο το ερώτημα: τι ζητά η κοινωνία και ποιος της το προσφέρει αξιόπιστα

 
Πηγές: Jonah Goldberg, G-File, The Dispatch ( thedispatch.com 13 Νοεμβρίου 2026)· δημοσκόπηση MARC για τον ΑΝΤ1 (12 Νοεμβρίου 2026), όπως μεταδόθηκε από Τα Νέα και skai.gr· αποτελέσματα εκλογών 2009–2023 όπως καταγράφονται από alfavita.gr, liberal.gr και iefimerida.gr· δημοσκοπήσεις Opinion Poll, Metron Analysis, Alco και GPO μετά την ίδρυση των κομμάτων Τσίπρα και Καρυστιανού· Τα Νέα, «Ένα νέο 2012;» (30 Μαΐου 2026)· ανταποκρίσεις για την ίδρυση της ΕΛΑΣ και τη Νέα Αριστερά (sdna.gr, MEGA, debater.gr).

 
Συντακτική σημείωση & πολιτική AI: Κάθε δημοσιευμένο άρθρο της  mywaypress.gr αποτελεί προϊόν ουσιαστικού συντακτικού ελέγχου και ανθρώπινης επιμέλειας, η οποία φέρει την αποκλειστική συντακτική ευθύνη του περιεχομένου (EU AI Act, Art. 50.4). Τηρούμε πλήρως τους κανόνες διαφάνειας και τις εκάστοτε οδηγίες των Εθνικών Αρχών Εποπτείας της Αγοράς.

 
Φωτογραφία / Εικονογράφηση: Δημιουργήθηκε με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (AI Generated Image).

 
Ανάλυση και σύνθεση: mywaypress.gr

 
© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει