Οι βάσιμες προσδοκίες και τα μέτρα ανάκαμψης
Το σημερινό Εβδομαδιαίο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων τη Διευθύνσεως Οικονομικών Μελετών της ALPHA Bank, παραθέτει σημαντικά στοιχεία μακροπρόθεσμης στόχευσης με την χρήση των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων για την παροχή εγγυήσεων σε χρηματοοικονομικά ιδρύματα (ιδιαίτερα στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), ή/και σε εγχώριες τράπεζες) που συμβάλλουν στη χρηματοδότηση μεγάλων έργων υποδομής που επιχορηγούνται από το ΕΤΠΑ.
Μέτρα για την ανάκαμψη της οικονομίας
Απεμπλοκή της διαδικασίας εκτέλεσης των μεγάλων έργων:
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε την 19.4.2012 την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με την οποία επιτρέπονται νέοι τρόποι χρησιμοποίησης των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και του Ταμείου Συνοχής (ΤΣ), που είναι ακόμη διαθέσιμοι για κάθε χώρα μέλος της ΕΕ-27 που αντιμετωπίζει προβλήματα από κρίση δημοσίου χρέους και λαμβάνει Πακέτα Χρηματοδοτικής Ενίσχυσης από τη Ζώνη του Ευρώ και το ΔΝΤ.
Ειδικότερα, για χώρες αυτές, και ιδιαίτερα για την Ελλάδα, επιτρέπεται η χρήση των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων για την παροχή εγγυήσεων σε χρηματοοικονομικά ιδρύματα (ιδιαίτερα στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), ή/και σε εγχώριες τράπεζες) που συμβάλλουν στη χρηματοδότηση μεγάλων έργων υποδομής που επιχορηγούνται από το ΕΤΠΑ και το ΤΣ, ενώ κατά ένα σημαντικό μέρος τους χρηματοδοτούνται με τη μέθοδο της «αυτοχρηματοδότησης», δηλαδή με δάνεια που αποπληρώνονται από τα έσοδα (π.χ., διόδια) που αποδίδουν αυτά τα έργα.
Η παρέμβαση αυτή της ΕΕ έγινε κατά κύριο λόγο για να απεμπλακούν τα μεγάλα έργα, και κυρίως οι 5-μεγάλοι αυτοκινητόδρομοι στην Ελλάδα, των οποίων η υλοποίηση έχει διακοπεί από τις αρχές του 2011 λόγω έλλειψης τραπεζικής χρηματοδότησης που προέκυψε εξαιτίας της κρίσης δημοσίου χρέους στην οποία βρίσκεται η χώρα και των προβλημάτων ρευστότητας που αντιμετωπίζει το ελληνικό τραπεζικό σύστημα.
Είναι ένα από τα σημαντικά μέτρα που προτείνει η ΕΕ για την επανεκκίνηση των επενδύσεων και της αναπτυξιακής διαδικασίας στην Ελλάδα.
Με τη νέα ρύθμιση τα κοινοτικά κονδύλια που είναι διαθέσιμα για την Ελλάδα (και για όσες άλλες χώρες υποβάλλουν την αναγκαία αίτηση για χρησιμοποίηση των νέων μέσων) θα χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία «μέσων επιμερισμού του κινδύνου» σε περιπτώσεις μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης έργων υποδομής στη χώρα που αδυνατούν να προσελκύσουν την αναγκαία τραπεζική χρηματοδότηση.
Η πρόταση της ΕΕ απομένει τώρα να εγκριθεί και από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πράγμα που αναμένεται να γίνει εντός του Μαΐου 2012.
Τα διαρθρωτικά ταμεία μέσα προώθησης των επενδύσεων
Τα νέα μέσα επιμερισμού του χρηματοδοτικού κινδύνου μετατρέπουν τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ-27 σε χρηματοοικονομικά μέσα προώθησης των επενδύσεων, μεγεθύνοντας σημαντικά τους πόρους που είναι διαθέσιμοι σε κάθε χρονική περίοδο για την χρηματοδότηση των επενδύσεων.
Για παράδειγμα, η διαθέσιμη επιχορήγηση ύψους € 1,5 δις από το ΤΣ για την Ελλάδα μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά τρόπο που να διευκολύνει τη διάθεση επιπλέον € 2,25 δις σε δάνεια ή εγγυήσεις για τη χρηματοδότηση μεγάλων έργων υποδομής.
Πρόκειται για διαδικασία που αυξάνει σημαντικά την αποτελεσματικότητα των πόρων που είναι διαθέσιμοι από τα διαρθρωτικά ταμεία στην υλοποίηση περισσότερων και σημαντικότερων επενδυτικών σχεδίων.
Τα «χρηματοδοτικά μέσα επιμερισμού του κινδύνου» θα προκύψουν από την υπογραφή συμφωνίας μεταξύ της Επιτροπής και της ΕΤΕ ή ενός εθνικού ή διεθνούς χρηματοπιστωτικού ιδρύματος το οποίο παρέχει εγγυήσεις για μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση έργων υποδομής.
Με αυτό τον τρόπο οι διαθέσιμοι πόροι από τα διαρθρωτικά ταμεία καλύπτουν ένα μέρος του κινδύνου που συνδέεται με την χρηματοδότηση των ανωτέρω έργων από τράπεζες του ιδιωτικού τομέα.
«Ελληνικό»: Το μεγαλύτερο έργο οικιστικής ανάπλασης στην Ευρώπη
Στις 17.4.2012 ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση του διαγωνισμού για το πρώην αεροδρομίου «Ελληνικού» με την κατάθεση στο Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (ΤΑΙΠEΔ) εννέα συμμετοχών από επενδυτές προερχόμενους από επτά διαφορετικές χώρες (της ΕΕ, τις ΗΠΑ, το Κατάρ και το Ισραήλ).
Η αξιοποίηση του Ελληνικού είναι η πρώτη μεγάλη μηδενικής βάσης επένδυση (green-field investment) στην Ελλάδα και το μεγαλύτερο έργο οικιστικής ανάπλασης αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη και αναμένεται να προσελκύσει δισεκατομμύρια επενδυτικών κεφαλαίων και να δημιουργήσει χιλιάδες θέσεις εργασίας άμεσα αλλά και με βάθος χρόνου μίας δεκαετίας.
Σύμφωνα με το ΤΑΙΠEΔ, το έργο αυτό μπορεί να ενισχύσει το ΑΕΠ της χώρας κατά 0,3% ετησίως κατά τη διάρκεια της κατασκευής του.
Στους επενδυτές που θα επιλεγούν στην δεύτερη φάση του διαγωνισμού θα δοθεί πρόσβαση σε λεπτομερή στοιχεία για το Ελληνικό και τη διαδικασία του διαγωνισμού.
Κατόπιν, θα κληθούν να υποβάλλουν δεσμευτικές προσφορές, επιχειρησιακό σχέδιο και τα στοιχεία της χρηματοδοτικής τους πρότασης.
Προϋπολογισμός 2012
H εκτέλεση του Προϋπολογισμού του 2012 στο 1ο 3μηνο του 2012 δημιουργεί βάσιμες προσδοκίες για μηδενισμό του πρωτογενούς ελλείμματος της ΓΚ στην Ελλάδα από το 2012 (έναντι ελλείμματος -1,0% του ΑΕΠ που προβλέπει το 2ο Μνημόνιο Οικονομικής Πολιτικής), με πτώση του ελλείμματος της ΓΚ στο -6,5%.
Ωστόσο, η προσπάθεια για δημοσιονομική προσαρμογή εξακολουθεί να επιβαρύνεται από την διαφαινόμενη αδυναμία είσπραξης σημαντικών κατηγοριών εσόδων από φόρους και εργοδοτικές εισφορές, σε μεγάλο βαθμό λόγω της διόγκωσης της παράλληλης οικονομίας.
Ειδικότερα, σημαντική υστέρηση παρατηρείται στην είσπραξη των εσόδων από τον ΦΠΑ και από τους ΕΦΚ καυσίμων και στην είσπραξη των εισφορών από τα ασφαλιστικά ταμεία.
Από την άλλη πλευρά, αυξάνονται τώρα σημαντικά τα έσοδα από τους φόρους περιουσίας και από τους φόρους ΠΟΕ, ενώ οι δαπάνες του Τ.Π. (εκτός των δαπανών για τόκους και για επιχορηγήσεις των ασφαλιστικών ταμείων) και οι δαπάνες του ΠΔΕ συνεχίζουν να μειώνονται με γρήγορους ρυθμούς, συμβάλλοντας κατά κύριο λόγο στη δημοσιονομική προσαρμογή.
Βέβαια, η μεγάλη μείωση των δαπανών του ΠΔΕ συμβάλλει επίσης αποφασιστικά στην σχεδόν πλήρη αδρανοποίηση του τομέα των κατασκευών στη χώρα, στην αύξηση της ανεργίας και στην επιδείνωση της ύφεσης στην οικονομία.
Η αναμενόμενη βελτίωση των εισπρακτικών μηχανισμών
Τα καθαρά έσοδα του Τακτικού Προϋπολογισμού (Τ.Π.) ήταν αυξημένα κατά 2,9% στο 1ο 3μηνο του 2012 και ήταν λιγότερα κατά € 160 εκατ. από τον στόχο που είχε τεθεί για το 3μηνο αυτό.
Σημειώνεται η αξιοσημείωτη αύξηση: α) των εσόδων από τον φόρο περιουσίας (1ο 3μηνο.’12: € 1,27 δις, 1ο 3μηνο.’11: € 27 εκατ.), β) των άμεσων φόρων ΠΟΕ κατά 4,9% και των έμμεσων φόρων ΠΟΕ κατά € 93 εκατ. και γ) του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων (ΦΕΦΠ) κατά 1,7% (εντός στόχου).
Από την άλλη πλευρά κύριο πρόβλημα στην προσπάθεια της χώρας για δημοσιονομική προσαρμογή συνεχίζει να αποτελεί η μεγάλη πτώση των εσόδων από του ΦΠΑ κατά -12,7% στο 1ο 3μηνο.’12, με την πτώση των εσόδων από τον ΦΠΑ στα προϊόντα εκτός των καυσίμων και του καπνού να ανέρχεται στο -14,8% (Μάρτιος 2012: -4,3%).
Στους επόμενους μήνες αναμένεται σημαντική αύξηση των εσόδων από τον ΦΕΦΠ (με την εφαρμογή των νέων φορολογικών μέτρων που θεσπίστηκαν στην περίοδο Ιούλ.-Δεκ.’11) και ανάκαμψη και των εσόδων από τον ΦΠΑ (με τη αναμενόμενη βελτίωση των εισπρακτικών μηχανισμών και την αποκατάσταση της ομαλής λειτουργίας της αγοράς μετά τις εκλογές), με είσπραξη και ενός μέρους των βεβαιωμένων φόρων και εισφορών που δεν πληρώθηκαν το 2011.
Οι πρωτογενείς δαπάνες του Τ.Π. ήταν επίσης αυξημένες κατά 1,1% σε ετήσια βάση στο 1ο 3μηνο.’12, ενώ για το έτος ως σύνολο αναμένεται να είναι μειωμένες κατά -2,8%.
Σημειώνεται η αξιοσημείωτη μείωση των δαπανών για αποδοχές και συντάξεις κατά -5,2%, παρά το ότι οι πληρωμές για συντάξεις ήταν ακόμη αυξημένες κατά 2,1% λόγω των αυξημένων συνταξιοδοτήσεων.
Από την άλλη πλευρά, εξακολουθούν να είναι σημαντικά αυξημένες οι επιχορηγήσεις των ασφαλιστικών ταμείων κατά 16,1%, κυρίως λόγω των σημαντικά αυξημένων επιχορηγήσεων του ΙΚΑ κατά 63,2% (λόγω μείωσης των εισφορών) και του ΤΑΠ-ΟΤΕ κατά 12,7%.
Ισοζύγιο Πληρωμών
Επίσης, αξιοσημείωτη ήταν η μείωση κατά -63,5% του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (ΙΤΣ) της χώρας στο 1ο 2μηνο του 2012, μετά τη μείωσή του κατά -33,1% και στο 1ο 2μηνο.’11.
Γενικότερα, το έλλειμμα του ΙΤΣ αναμένεται να μειωθεί δραστικά στο 5,5% του ΑΕΠ το 2012, από 8,6% του ΑΕΠ το 2011 και 9,2% του ΑΕΠ το 2010.
Το ΙΤΣ είναι ακόμη ελλειμματικό διότι εξακολουθεί να υπάρχει πλεόνασμα στο λογαριασμό κεφαλαίων, κυρίως λόγω του επίσημου δανεισμού της γενικής κυβέρνησης από τη Ζώνη του Ευρώ και το ΔΝΤ.
Το ΙΤΣ της Ελλάδος θα καταστεί πλεονασματικό, με περαιτέρω αύξηση των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών και μείωση των εισαγωγών αγαθών και υπηρεσιών, όταν ο Λογαριασμός Κεφαλαίων θα καταστεί ελλειμματικός, πιθανώς μετά το 2014, κυρίως με την επίτευξη σημαντικού μεγέθους πρωτογενούς πλεονάσματος στον Προϋπολογισμό.
Η μείωση του ΙΤΣ στο δίμηνο Ιαν.΄-Φεβ.΄12 επιτεύχθηκε με την αύξηση των εξαγωγών αγαθών κατά 22,25% (εξαγωγές αγαθών χωρίς καύσιμα: +12,3%), μετά την αύξησή τους κατά 20,84% (+15,7%) και στο 1ο 2μηνο.’11, και την μείωση των εισαγωγών αγαθών κατά -10,8% στο 1ο 2μηνο.’12, μετά την αύξησή τους κατά 7,4% στο 1ο 2μηνο.’11.
Επίσης, μεγάλη ήταν η αύξηση του πλεονάσματος του ισοζυγίου των υπηρεσιών κατά 65,2%, κυρίως λόγω της μείωσης των πληρωμών για υπηρεσίες στο εξωτερικό κατά -15,57%.
Ειδικότερα, σημειώνεται η σημαντική μείωση του ελλείμματος του τουριστικού ισοζυγίου και η μεγάλη αύξηση κατά 18,6% του πλεονάσματος του ισοζυγίου της ναυτιλίας.
Όσον αφορά το έλλειμμα του ισοζυγίου των εισοδημάτων ήταν μειωμένο κατά -8,6% στο 1ο 2μηνο.’12, αλλά αναμένεται να μειωθεί πολύ περισσότερο στους επόμενους μήνες λόγω της σημαντικής μείωσης των πληρωμών τόκων για την εξυπηρέτηση του δημοσίου χρέους το οποίο μειώθηκε με το πρόσφατο PSI plus.
Τέλος, αξιοσημείωτη ήταν η αύξηση των πλεονασμάτων των ισοζυγίων εισοδηματικών και κεφαλαιακών μεταβιβάσεων λόγω της αυξημένης καθαρής εισροής πόρων από την Ευρωπαϊκή Ένωση (επιδοτήσεις γεωργίας και διαρθρωτικά ταμεία).
