Eurobank: Αυξημένη Παραγωγικότητα μέσω μεταβολής της δομής των συνολικών επενδύσεων πάγιου κεφαλαίου

Η νέα έκδοση της Eurobank  «7 ΗΜΕΡΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» με συγγραφείς τους Θεόδωρο Σταματίου, Οικονομολόγο, Στυλιανό Γ. Γώγο, Οικονομικό Αναλυτή και  Μαρία Πρανδέκα,Οικονομικό Αναλυτή περιλαμβάνει μια αξιοπρόσεκτη και τεκμηριωμένη ανάλυση της ελληνικής οικονομίας, η οποία  τίθεται πλέον αντιμέτωπη και με την απειλή της μείωσης των παραγωγικών της δυνατοτήτων λόγω του μειωμένου πραγματικού κεφαλαίου και της μεσοπρόθεσμης μείωσης του ανθρώπινου κεφαλαίου που συνεπάγεται το φαινόμενο της παρατεταμένης υψηλής ανεργίας. Tα κύρια σημεία της μελέτης έχουν ως εξής:

• Από το 2007 μέχρι το 2013 υπήρξε ραγδαία μεταβολή στη σύνθεση των συνολικών επενδύσεων πάγιου κεφαλαίου.

• Το μερίδιο των επενδύσεων σε κατοικίες μειώθηκε από 46,26% στο 18,39%, των επενδύσεων σε κτίρια και κατασκευές αυξήθηκε από 14,03% στο 28,73% καιτο μερίδιο των επενδύσεων σε μηχανές και εξοπλισμό αυξήθηκε από 14,03% στο 28,73%.

• Η «πίττα» των επενδύσεων έχει υποστεί σημαντική συρρίκνωση (απώλεια δημιουργίας πραγματικού κεφαλαίου αξίας 36,37 δισ. ευρώ).
• Η μεταβολή στη σύνθεσή της δύναται μακροπρόθεσμα να πυροδοτήσει μια αύξηση στην συνολική παραγωγικότητα λόγω της μεταφοράς πόρων (ως ποσοστά, %) σε επενδύσεις που εμπεριέχουν σε πιο έντονο βαθμό την συνιστώσα της τεχνολογικής προόδου.
• Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών: το πεντάμηνο Ιανουάριος-Μάιος 2014 το έλλειμμα ήταν €2,5 δισ., βελτιωμένο κατά 25,1% σε ετήσια βάση, εξαιτίας της βελτίωσης των ισοζυγίων υπηρεσιών, εισοδημάτων και τρεχουσών μεταβιβάσεων.

• Ο πυρήνας του ελληνικού προβλήματος δεν αποτελείται μόνο από την συνιστώσα της ζήτησης, δηλαδή δεν είναι καθαρά «Κεϋνσιανού» χαρακτήρα, ο τομέας των «οικονομικών της προσφοράς» είναι εξίσου σημαντικός.

Την προηγούμενη εβδομάδα είχαμε τονίσει ότι κατά την διάρκεια της «Μεγάλης Ύφεσης» της περιόδου 2007-2013 η δομή του ελληνικού ΑΕΠ υπέστη σημαντικές μεταβολές, με την συνιστώσα των επενδύσεων (σχηματισμός πάγιου κεφαλαίου) να εμφανίζει την μεγαλύτερη μείωση ως ποσοστό του ΑΕΠ. Το μερίδιο των συνολικών επενδύσεων μειώθηκε από 26,78% το 2007 στο 12,48% το 2013. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα την μείωση του συνολικού πραγματικού κεφαλαίου (κατοικίες, κτίρια, μηχανές, εξοπλισμός κ.α.) της ελληνικής οικονομίας για πρώτη φορά μετά από 52 συναπτά έτη ανοδικής τροχιάς (1960-2012). Ως εκ τούτου η ελληνική οικονομία εκτός από την μη αποτελεσματική κατανομή των παραγωγικών πόρων τίθεται πλέον αντιμέτωπη και με την απειλή της μείωσης των παραγωγικών της δυνατοτήτων λόγω του μειωμένου πραγματικού κεφαλαίου και της μεσοπρόθεσμης μείωσης του ανθρώπινου κεφαλαίου που συνεπάγεται το φαινόμενο της παρατεταμένης υψηλής ανεργίας. Σε όρους συγγραμμάτων οικονομικής θεωρίας, η καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων της χώρας μας μετατοπίζεται προς τα αριστερά λόγω της σταδιακής συρρίκνωσης των παραγωγικών της πόρων. Συνεπώς, ο πυρήνας του ελληνικού προβλήματος δεν αποτελείται μόνο από την συνιστώσα της ζήτησης, δηλαδή δεν είναι καθαρά «Κεϋνσιανού» χαρακτήρα, ο τομέας των «οικονομικών της προσφοράς» είναι εξίσου σημαντικός και μακροπρόθεσμα αποτελεί την ατμομηχανή της οικονομικής μεγέθυνσης.

Στον Πίνακα 1 παρουσιάζουμε τον λόγο των πραγματικών επενδύσεων ως προς το πραγματικό ΑΕΠ για την ελληνική οικονομία καθώς και για τις οικονομίες της Ιρλανδίας της Ισπανίας, της Ιταλίας, της Πορτογαλίας και του συνόλου των κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης των 15 (ΕΕ-15). Είναι εμφανές ότι η μείωση της επενδυτικής δραστηριότητας κατά την διάρκεια των ετών 2007-2013 δεν ήταν μόνο ελληνικό φαινόμενο. Στην Ιρλανδία το μερίδιο των επενδύσεων μειώθηκε κατά 12,56 ποσοστιαίες μονάδες (ΠΜ), στην Ισπανία κατά 10,54 ΠΜ , στην Πορτογαλία κατά 7,19 ΠΜ, στην Ιταλία κατά 4,21 ΠΜ και στο σύνολο των κρατών της ΕΕ-15 κατά 3,6 ΠΜ. Η μείωση των οριακών αποδόσεων του πραγματικού κεφαλαίου, η αύξηση του κόστους χρηματοδότησης των επενδύσεων, το ασταθές παγκόσμιο επενδυτικό περιβάλλον και γενικότερα η διάχυση του χρηματοπιστωτικού κινδύνου από τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής προς τις υπόλοιπες ανά τον κόσμο οικονομίες, αποτέλεσαν τους κυριότερους παράγοντες της πτωτικής τάσης των επενδύσεων. Στην περίπτωση της Ελλάδας, η παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση της περιόδου 2007-2009 περισσότερο «αποκάλυψε» παρά «δημιούργησε» τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η ελληνική οικονομία.

• Οι επενδύσεις σε κατοικίες αποτέλεσαν την βασική συνιστώσα της μείωσης των συνολικών επενδύσεων πάγιου κεφαλαίου.

Ένα ενδιαφέρον πεδίο διερεύνησης είναι να ποσοτικοποιήσουμε την συνεισφορά των επιμέρους συνιστωσών των συνολικών επενδύσεων σε αυτή την τόσο υψηλή μείωση των ελληνικών επενδύσεων κατά την διάρκεια της περιόδου 2007-2013. Υπενθυμίζουμε ότι ο μέσος ετήσιος ποσοστιαίος ρυθμός μεταβολής των επενδύσεων ήταν της τάξης του -15.8%. Σε νομισματικές μονάδες αυτός ο ρυθμός αντιστοιχεί σε μια απώλεια δημιουργίας πραγματικού κεφαλαίου αξίας 36,37 δις ευρώ (σταθερές τιμές 2005). Από 56,47 δις ευρώ το 2007 στα 20,09 δις ευρώ το 2013. Σύμφωνα με τους εθνικούς λογαριασμούς, η βασική κατηγοριοποίηση των επενδυτικών δαπανών (ιδιωτικών και κυβερνητικών) είναι η ακόλουθη:

Βλέποντας τον Πίνακα 2 παρατηρούμε ότι οι επενδύσεις σε κατοικίες είχαν για όλα τα έτη – με εξαίρεση το 2011 – τη μερίδα του λέοντος στην ποσοστιαία μείωση των συνολικών επενδύσεων πάγιου κεφαλαίου. Πιο συγκεκριμένα, κατά την διάρκεια του 2008 οι συνολικές επενδύσεις μειώθηκαν κατά -14,3%. Η συνεισφορά των επενδύσεων σε κατοικίες ήταν της τάξης των -15,5 ΠΜ (αρνητική συνεισφορά), των επενδύσεων σε κτίρια και κατασκευές της τάξης των 2,7 ΠΜ (θετική συνεισφορά), των επενδύσεων σε εξοπλισμό μεταφορών της τάξης των 4,2 ΠΜ (αρνητική συνεισφορά), των επενδύσεων σε μηχανές και εξοπλισμό της τάξης των 2,5 ΠΜ, η συνεισφορά των επενδύσεων σε γεωργικό και ζωικό κεφάλαιο ήταν μηδενική, ενώ η συνεισφορά των επενδύσεων σε άυλο κεφάλαιο (π.χ. λογισμικό ηλεκτρονικών υπολογιστών) ήταν της τάξης των 0,2 ΠΜ (θετική συνεισφορά).

Το 2011, που ήταν το έτος με την μεγαλύτερη ποσοστιαία πτώση των συνολικών επενδύσεων πάγιου κεφαλαίου (-19,6%), η συνεισφορά των επί μέρους συνιστωσών ήταν περισσότερο ομοιόμορφη σε σχέση με τα υπόλοιπα έτη. Οι επενδύσεις σε κατοικίες και σε κτίρια και κατασκευές είχαν την μεγαλύτερη επίδραση με αρνητική συνεισφορά της τάξης  των 5,5 και 5,7 ΠΜ αντίστοιχα, ενώ ακολούθησαν οι επενδύσεις σε εξοπλισμό μεταφορών και σε μηχανές και εξοπλισμό με αρνητική συνεισφορά της τάξης των 3,4 και 3,9 ΠΜ. Τέλος, το 2013 η συρρίκνωση των επενδύσεων κατά 12,8% προήλθε κατά κύριο λόγο από την αρνητική συνεισφορά των κατοικιών κατά 9,7 ΠΜ και των επενδύσεων σε μηχανές και εξοπλισμό κατά 3,4 ΠΜ.

Οι έντονοι κλυδωνισμοί στον τομέα των επενδύσεων προκάλεσαν και σημαντική μεταβολή στη σύνθεσή τους. Στους Πίνακες 3, 4, 5, 6, 7 και 8 παρουσιάζουμε την εξέλιξη των μεριδίων των επί μέρους κατηγοριών των συνολικών επενδύσεων πάγιου κεφαλαίου από το 2007 μέχρι το 2013. Αξιοσημείωτη είναι η πτώση του μεριδίου των επενδύσεων σε κατοικίες. Τόσο στην ελληνική οικονομία όσο και στις οικονομίες της Ιρλανδίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, η πτώση ήταν μεγαλύτερη των 10 ΠΜ. Η μεγαλύτερη συρρίκνωση σημειώθηκε στην Ελλάδα με μια μείωση της τάξης των 27,87 ΠΜ, ακολούθησε η Ιρλανδία με πτώση 21,05 ΠΜ, ενώ η μείωση στην Ισπανία και στην Πορτογαλία ήταν προσεγγιστικά της τάξης των 10 ΠΜ.

• Αυξημένη παραγωγικότητα μέσω μεταβολής της δομής των συνολικών επενδύσεων πάγιου κεφαλαίου. Μεταφορά πόρων σε επενδύσεις που εμπεριέχουν σε πιο έντονο βαθμό την συνιστώσα της τεχνολογικής προόδου.

Στην ελληνική οικονομία η πτώση του μεριδίου των επενδύσεων σε κατοικίες απορροφήθηκε κυρίως από την άνοδο του μεριδίου των επενδύσεων σε κτίρια και κατασκευές (+14,7 ΠΜ) και του μεριδίου των επενδύσεων σε μηχανές και εξοπλισμό (+ 7,92 ΠΜ). Ακολούθησαν οι επενδύσεις σε άυλο κεφάλαιο (+3,71 ΠΜ), σε εξοπλισμό μεταφορών (+1,27 ΠΜ) και σε γεωργικό και ζωικό κεφάλαιο (+0,33 ΠΜ). Επιπρόσθετα, υπήρξε σύγκλιση ως προς τη σύνθεση των συνολικών επενδύσεων πάγιου κεφαλαίου με την ομάδα των κρατών της ΕΕ-15. Οι διαφορές που υπήρχαν το 2007 μειώθηκαν αισθητά στο τέλος του 2013. Πιο αναλυτικά, στις επενδύσεις σε κατοικίες η διαφορά των 17,28 ΠΜ (46,26% για Ελλάδα, 28,98% για ΕΕ-15) μειώθηκε στις 8,09 ΠΜ (18,39% για Ελλάδα, 26,48% για ΕΕ-15), στις επενδύσεις σε κτίρια και κατασκευές από 14,48 ΠΜ (14,03% για Ελλάδα, 28,51% για ΕΕ-15) μειώθηκε στις 1,13 ΠΜ (28,73% για Ελλάδα, 27,6% για ΕΕ-15) και στις επενδύσεις σε μηχανές και εξοπλισμό από 7,61 ΠΜ (17,29% για Ελλάδα, 24,90% για ΕΕ-15) μειώθηκε στις 1,82 ΠΜ (25,21% για Ελλάδα, 27,03% για ΕΕ-15).

Η ζοφερή εικόνα των ελληνικών επενδύσεων εμπεριέχει και ένα στοιχείο το οποίο μακροπρόθεσμα μπορεί να θεωρηθεί ενθαρρυντικό για την πορεία της ελληνικής οικονομίας. Η «πίττα» των επενδύσεων έχει συρρικνωθεί σημαντικά (36,37 δις ευρώ) ωστόσο η μεταβολή στη σύνθεσή της δύναται να πυροδοτήσει μια αύξηση στην συνολική παραγωγικότητα λόγω της μεταφοράς πόρων (ως ποσοστά, %) σε επενδύσεις που εμπεριέχουν σε πιο έντονο βαθμό την συνιστώσα της τεχνολογικής προόδου.

Στη διεθνή βιβλιογραφία συναντάμε αρκετές μελέτες που τονίζουν ότι ένα σημαντικό μέρος της τεχνολογικής προόδου (η οποία αποτελεί έναν από τους κινητήριους μοχλούς της οικονομικής μεγέθυνσης) είναι ενσωματωμένη στον παραγωγικό συντελεστή του φυσικού κεφαλαίου. Συνεπώς, επενδύσεις που στρέφονται περισσότερο σε κεφαλαιουχικά αγαθά τα οποία ενσωματώνουν σε μεγαλύτερο βαθμό το στοιχείο της τεχνολογικής εξέλιξης μπορούν να οδηγήσουν σε αύξηση της συνολικής παραγωγικότητας και του προϊόντος της ελληνικής οικονομίας.

Εν κατακλείδι, αναφορικά με την συνιστώσα των επενδύσεων, ο στόχος για την ελληνική οικονομία θα πρέπει να είναι διττός:

1. Αύξηση των συνολικών επενδύσεων πάγιου κεφαλαίου ως ποσοστό του ΑΕΠ.
2. Μεταφορά πόρων σε επενδύσεις που εμπεριέχουν σε πιο έντονο βαθμό την συνιστώσα της τεχνολογικής προόδου.