Ανατολική Μεσόγειος 2025–2026: Το νέο γεωστρατηγικό τοπίο και το αποτύπωμα της Ελλάδας

6 Δεκεμβρίου, 2025 1:34 μμ

Αναλυτικό άρθρο βασισμένο στα Athens Policy Dialogues 2025

 
Η Ανατολική Μεσόγειος εισέρχεται σε μια νέα εποχή γεωστρατηγικών ανακατατάξεων. Το διεθνές σύστημα «γέρνει» προς μια πολυπολική realpolitik και το επίκεντρο των αναταράξεων βρίσκεται εδώ: στα όρια της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και των πηγών ενέργειας που διαμορφώνουν τον 21ο αιώνα.
Το συνέδριο Athens Policy Dialogues παρείχε ένα μοναδικό πανόραμα αυτής της μεταβατικής εποχής. Οι παρεμβάσεις κορυφαίων αξιωματούχων, πολιτικών και αναλυτών χαρτογράφησαν το νέο στρατηγικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο καλείται να κινηθεί η Ελλάδα.

 
Το διεθνές περιβάλλον: μια Μεσόγειος που γίνεται “ζούγκλα”

1.1 Η υποχώρηση της ΕΕ

Η ανυπαρξία ευρωπαϊκής ηγεσίας, όπως τόνισαν Αβραμόπουλος και Μανιάτης, αποτυπώνεται σε σκληρά δεδομένα:

• BRICS: 32% του παγκόσμιου ΑΕΠ
• G7: κάτω από 29%
  Η συσχέτιση είναι σαφής: η δύναμη μεταφέρεται εκτός Δύσης, ενώ η ΕΕ δεν χρησιμοποιεί ούτε το οικονομικό βάρος της ούτε την πολιτική ισχύ της.
  Η Έλενα Λαζάρου (ΕΛΙΑΜΕΠ) το έθεσε ωμά: «Σε τέτοιες περιοχές βλέπουμε λιγότερους κανόνες και περισσότερη ζούγκλα» .

1.2 Η «ριζοσπαστική μετατόπιση» των ΗΠΑ

Ο Κ. Αρβανιτόπουλος μίλησε για μια νέου τύπου αμερικανική εξωτερική πολιτική, η οποία θυμίζει:

• νεο-απομονωτισμό,
• συναλλακτικό ρεαλισμό («business-first diplomacy»),
• επιστροφή σε ισορροπίες ισχύος του 19ου αιώνα».

Τα δεδομένα από την περιοχή επιβεβαιώνουν τη νέα τάση:

• Ρωσία: αποχώρηση από Συρία, συρρίκνωση επιρροής.
• Κίνα: επιλεκτική, όχι συστηματική παρουσία.
• ΗΠΑ: ενίσχυση ρόλου ως ρυθμιστή συμφωνιών υπό το «μοντέλο Τραμπ».

1.3 Οι περιφερειακές δυνάμεις γεμίζουν το κενό

Αίγυπτος, Κατάρ, Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ αναλαμβάνουν γεωπολιτικές πρωτοβουλίες που κάποτε ανήκαν στον δυτικό χώρο.
Ο Gregoire Roos το περιέγραψε ως «εργαστήριο μετασχηματισμών» όπου η Δύση απουσιάζει την ώρα που οι περιφερειακοί παίκτες παράγουν αποτελέσματα.

2. Τουρκία, Ισραήλ, Ιράν: τρεις μεταβλητές σε διαρκή κίνηση

2.1 Τουρκία: η “Pax Turka” και οι επιθετικές προβολές ισχύος

Ο Ι. Βαληνάκης περιέγραψε μια τουρκική στρατηγική που:

• θέτει συνεχώς νέα ζητήματα,
• αμφισβητεί θαλάσσιες ζώνες, αιολικά πάρκα και υποδομές,
• δοκιμάζει τα όρια: «μόλις ξεμυτίσαμε 6 μίλια από την Κάσο, βγήκαν οι φρεγάτες» .

2.2 Ισραήλ – Παλαιστίνη: το νέο “πλαίσιο Τραμπ”

Το 20+1 σημείων αμερικανικό πλάνο (κατά Ehud Olmert) δημιουργεί:

• έναν οδικό χάρτη χωρίς να αποτελεί ειρηνευτική συμφωνία,
• μια ασαφή 2η φάση για «δύναμη ασφαλείας» που δεν ξέρουμε ποιοι θα τη στελεχώσουν,
• ένα περιβάλλον όπου η εξομάλυνση με αραβικά κράτη παραμένει ενεργή παρά τον πόλεμο.

Το μεγάλο κενό: ο ρεαλιστικός παλαιστινιακός πολιτικός φορέας, όπως επεσήμανε ο καθηγητής Ρούσσος.

2.3 Ιράν: ο “ελέφαντας στο δωμάτιο”

Για πρώτη φορά από το 1979 παρατηρείται μερική υποχώρηση του Ιράν — εξέλιξη που δημιουργεί ευκαιρίες, αλλά και τεράστιο ρίσκο κατάρρευσης ισορροπιών.

 

3. Η Ελλάδα στο επίκεντρο: από δέκτης γεγονότων σε διαμορφωτή εξελίξεων;

3.1 Η θέση της κυβέρνησης Μητσοτάκη

Ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης, στο κεντρικό fireside chat, παρουσίασε μια Ελλάδα που:

• δεν “ανήκει στο άρμα κανενός”,
• επιδιώκει λειτουργική σχέση με Τουρκία (μηδενικές παραβιάσεις, μείωση ροών, βίζα),
• ενισχύει άμυνα και εξοπλισμούς (3% ΑΕΠ, φρεγάτα Κίμων) .

Στα ενεργειακά:

• από 6 δισ. κ.μ. αερίου το 2019, σε 17 δισ. κ.μ. σήμερα,
• πρώτη απόπειρα εξόρυξης υδρογονανθράκων σε 18 μήνες,
• επιδίωξη να γίνει παροχέας ενεργειακής ασφάλειας για την περιοχή.

3.2 Η αντιπολίτευση: η Ελλάδα πρέπει να αποκτήσει στρατηγικό βάθος

Ο Ν. Ανδρουλάκης άσκησε κριτική, υπογραμμίζοντας ότι:

• χρειάζεται κανονικό ΥΠΕΞ με στρατηγική συνέχεια,
• η Ελλάδα πρέπει να «σχεδιάσει τη στρατηγική για την Ανατολική Ευρώπη» και μετά να τη μετατρέψει σε πολιτική της ΕΕ,
• υπάρχει τεράστια έλλειψη κοινής αμυντικής βιομηχανίας και διαλόγου για εξωτερική πολιτική.

Είναι χαρακτηριστικό το σχόλιό του για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ:
«Άμα δείτε καλώδιο, γράψτε μου» .

 

4. Ενέργεια και υποδομές: τα σκληρά δεδομένα και το μεγάλο στοίχημα

Η ενεργειακή διάσταση αποτελεί τον πυρήνα όλων των γεωπολιτικών εξελίξεων.

4.1 EastMed & καλώδιο: έργα ή πολιτικά σύμβολα;

Οι τοποθετήσεις έδειξαν δύο σχολές σκέψης:

Σχολή 1 – Ρεαλισμός της αγοράς (Χατζηβασιλείου)

• «Η αγορά στο τέλος δείχνει το δρόμο.»
• Ο EastMed είναι σε “ύπνωση”, αλλά δεν έχει εγκαταλειφθεί.

Σχολή 2 – Γεωπολιτικό επιχείρημα (Φαραντούρης)

• Δεν ήταν η αγορά που σταμάτησε τον EastMed, αλλά η τουρκική αντίθεση.
• «Η Ελλάδα εγκατέλειψε χωρίς αντάλλαγμα.»

 
Η κυπριακή διάσταση (Λακκοτρύπης)

• Το έργο θα γίνει, αλλά πρέπει να αποφευχθούν “μαύρες τρύπες” επενδύσεων.
• Οι ανακαλύψεις στην κυπριακή ΑΟΖ είναι μικρές αλλά σημαντικές.

4.2 Τα πραγματικά μεγέθη (Σταμπολής) – Data-driven reality check

• Οι ΑΠΕ στην Ελλάδα δεν καλύπτουν 50%, αλλά 23%.
• Η άνοδος στο 30% είναι το ανώτατο με βάση τα σημερινά δεδομένα.
• Το φυσικό αέριο θα παραμείνει για 40 χρόνια στο ενεργειακό μείγμα.
• Από το 2027 η Κύπρος αποκτά τα πρώτα της έσοδα από φυσικό αέριο.

5. Η μεγάλη εικόνα: ΗΠΑ–Κίνα–ΕΕ και το ελληνικό στοίχημα

Το ερώτημα «πού πάει η Ανατολική Μεσόγειος;» συνδέεται άμεσα με το «πού τοποθετείται η Ελλάδα;».

Η Ελλάδα σήμερα:

• είναι ενεργειακός κόμβος, αλλά με υποδομές παλαιότερης δεκαετίας,
• έχει σταθερές συμμαχίες, αλλά περιορισμένη αυτοδύναμη επιρροή,
• κερδίζει διεθνές βάρος όταν ευθυγραμμίζεται – χάνει όταν αντιφάσκει.

Η κίνηση των μεγάλων δυνάμεων δείχνει ότι η επόμενη 5ετία θα κριθεί σε:

1. ενέργεια,
2. ασφάλεια,
3. μετανάστευση,
4. τεχνολογία,
5. νέα περιφερειακά μπλοκ συνεργασίας.

 
Η Μεσόγειος αλλάζει — η Ελλάδα πρέπει να αποφασίσει τον ρόλο της

Το συνέδριο ανέδειξε μια ηχηρή διαπίστωση: Η Ελλάδα βρίσκεται σε στρατηγική καμπή, όχι μόνο γεωγραφική· καλείται να μεταβεί από “αντιδραστική” σε “προδραστική” εξωτερική πολιτική.

Η δυναμική της περιοχής προσφέρει ευκαιρίες:

• ενεργειακός κόμβος,
• κόμβος σταθερότητας,
• ρυθμιστής Μεσογειακών πρωτοβουλιών,
• γέφυρα ΕΕ–Αραβικού Κόσμου–Ισραήλ.

Αλλά παράγει και κινδύνους:

• τουρκικός αναθεωρητισμός,
• αστάθεια Μεσανατολικού,
• αντιφάσεις αμερικανικής πολιτικής,
• ευρωπαϊκή αδράνεια.

Το ερώτημα της επόμενης ημέρας είναι σαφές: Θα επιλέξει η Ελλάδα ένα στρατηγικό δόγμα με συνέχεια, ή θα παραμείνει εγκλωβισμένη σε κύκλους αντιφατικών πολιτικών;

Το 2030 — έτος-ορόσημο των 200 χρόνων ελληνικού κράτους — βρίσκεται ήδη στον ορίζοντα.
Η γεωγραφία μάς κληρώνει έναν ρόλο.
Η πολιτική ηγεσία καλείται να τον επιβεβαιώσει.

 
Info photo (από αριστερά):

Μαριλία Παπαθανασίου, Διεθνή Θέματα, Εφημερίδα Το Βήμα – Έλενα Λαζάρου, Γενική Διευθύντρια του ΕΛΙΑΜΕΠ – Γιάννης Μανιάτης, Αντιπρόεδρος του S&D Group στο Ευρωκοινοβούλιο και Πρώην Υπουργός Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής – Ιωάννης Βαληνάκης, Πρώην Υφυπουργός Εξωτερικών, Πρόεδρος Κέντρου Αριστείας J. Monnet – Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος, Διευθυντής του Ιδρύματος «Κωνσταντίνος Καραμανλής» και Πρώην Υπουργός Παιδείας – Sean Mathews, Δημοσιογράφος του Middle East Eye – Δημήτρης Αβραμόπουλος, Πρώην Επίτροπος Μετανάστευσης, Εσωτερικών Υποθέσεων και Ιθαγένειας της ΕΕ.
(Photo: Aphroditi Houlaki)

 
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.