ΔΝΤ και ΗΠΑ: όταν ο μεγαλύτερος μέτοχος γίνεται το μεγαλύτερο δίλημμα
Η σχέση ανάμεσα στο International Monetary Fund (ΔΝΤ) και τις United States υπήρξε πάντα ιδιόμορφη. Η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου είναι ταυτόχρονα και ο μεγαλύτερος μέτοχος του Ταμείου, με τη μεγαλύτερη επιρροή στις αποφάσεις του. Όταν όμως η ίδια αυτή χώρα ακολουθεί πολιτικές που αμφισβητούν τη μεταπολεμική οικονομική τάξη πραγμάτων, το ερώτημα γίνεται αναπόφευκτο: μπορεί το ΔΝΤ να ασκήσει ουσιαστική κριτική στον ισχυρότερο χρηματοδότη του;
Η συζήτηση αυτή επανέρχεται με αφορμή την τελευταία αξιολόγηση της αμερικανικής οικονομίας από το Ταμείο, στο πλαίσιο της ετήσιας διαδικασίας Article IV, η οποία παραδοσιακά εξετάζει τη μακροοικονομική κατάσταση και τις πολιτικές κάθε κράτους-μέλους. Σύμφωνα με το δημοσίευμα του Charles Collyns (omfif.org) η έκθεση για τις ΗΠΑ αποκαλύπτει ένα βαθύτερο θεσμικό πρόβλημα: την εμφανή δυσκολία του ΔΝΤ να μιλήσει με την ίδια αυστηρότητα προς όλους.
Η αμφισβήτηση της μεταπολεμικής οικονομικής τάξης
Η σημερινή ένταση προέρχεται κυρίως από τις πολιτικές που συνδέονται με τη διοίκηση του Donald Trump. Η επιθετική χρήση δασμών απέναντι σε σχεδόν όλους τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ, η δημοσιονομική επέκταση μεγάλης κλίμακας και η πίεση προς την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας συνιστούν μια σαφή απόκλιση από το μοντέλο του κανόνα-βασισμένου διεθνούς οικονομικού συστήματος που δημιουργήθηκε μετά τον πόλεμο.
Το σύστημα αυτό είχε τις ρίζες του στο Bretton Woods system και θεμελιώθηκε ακριβώς για να αποτρέψει εμπορικούς πολέμους και ανταγωνιστικές υποτιμήσεις νομισμάτων. Σήμερα όμως, η ίδια η χώρα που πρωτοστάτησε στη δημιουργία του φαίνεται να ακολουθεί πολιτικές που το υπονομεύουν.
Για το ΔΝΤ, αυτό δημιουργεί μια δομική αντίφαση: το ίδρυμα δημιουργήθηκε για να προστατεύει τη σταθερότητα του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος, αλλά εξαρτάται πολιτικά και θεσμικά από τον βασικό του μέτοχο.
Ο ρόλος των εκθέσεων Article IV
Οι εκθέσεις Article IV αποτελούν το βασικό εργαλείο «επιτήρησης» του ΔΝΤ. Αρχικά είχαν δημιουργηθεί για να διασφαλίζουν ότι τα κράτη τηρούσαν τις υποχρεώσεις τους στο σύστημα σταθερών ισοτιμιών. Μετά την κατάρρευση του Bretton Woods στις αρχές της δεκαετίας του 1970, εξελίχθηκαν σε ευρύτερες αναλύσεις οικονομικής πολιτικής, με στόχο τη διατήρηση της σταθερότητας και της ανάπτυξης.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά τους υπήρξε συχνά περιορισμένη. Όπως επισημαίνει ο Collyns, ο οποίος έχει εργαστεί τόσο στο ΔΝΤ όσο και στο United States Department of the Treasury, οι εκθέσεις αυτές προσπαθούν να επιτύχουν ταυτόχρονα αντικρουόμενους στόχους:
- να προσφέρουν αυστηρή και τεχνικά τεκμηριωμένη ανάλυση,
- να διατηρήσουν σχέσεις εμπιστοσύνης με τις κυβερνήσεις,
- και να μην έρθουν σε σύγκρουση με τις μεγάλες χώρες που καθορίζουν τη χρηματοδότηση και τους κανόνες του οργανισμού.
Το αποτέλεσμα είναι μια συχνή κατηγορία προς το Ταμείο: ότι είναι αυστηρό με τις μικρότερες οικονομίες αλλά πιο επιεικές με τους μεγάλους μετόχους του.
Η «χαμηλών τόνων» κριτική προς τις ΗΠΑ
Η τελευταία έκθεση για τις ΗΠΑ κινείται σε αυτό το πλαίσιο προσεκτικής διατύπωσης. Το ΔΝΤ διατυπώνει ορισμένες σαφείς επισημάνσεις:
- Υπάρχει περιορισμένο περιθώριο για περαιτέρω μείωση επιτοκίων.
- Η μεγάλη δημοσιονομική επέκταση αυξάνει το δημόσιο χρέος και τα ελλείμματα.
- Οι δασμοί και οι περιορισμοί στη μετανάστευση αποτελούν σοκ στην πλευρά της προσφοράς που μειώνουν το δυνητικό προϊόν.
- Η ανεξαρτησία της νομισματικής πολιτικής πρέπει να προστατευθεί.
Πρόκειται για παρατηρήσεις που ευθυγραμμίζονται με την κυρίαρχη οικονομική σκέψη. Παρ’ όλα αυτά, η γλώσσα της έκθεσης χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα προσεκτική και λιγότερο αιχμηρή από ό,τι θα ανέμενε κανείς για μια οικονομία με τόσο μεγάλη παγκόσμια επίδραση.
Όσα δεν ειπώθηκαν
Η πιο έντονη κριτική αφορά κυρίως όσα η έκθεση δεν ανέφερε με επαρκή ένταση.
- Οι διεθνείς επιπτώσεις των δασμών
Η επιβολή υψηλών δασμών δημιουργεί αλυσιδωτές επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο και αυξάνει την αβεβαιότητα στις αγορές. Ωστόσο, η έκθεση δεν προειδοποιεί με την ένταση που θα περίμενε κανείς για αυτές τις διασυνοριακές επιπτώσεις.
- Ο κίνδυνος δημοσιονομικής εκτροπής
Το αυξανόμενο αμερικανικό χρέος θα μπορούσε να οδηγήσει σε άνοδο των αποδόσεων των ομολόγων διεθνώς και να προκαλέσει χρηματοπιστωτική αναταραχή εάν οι αγορές χάσουν την εμπιστοσύνη τους. Παρ’ όλα αυτά, το θέμα δεν αναδεικνύεται με ιδιαίτερη ένταση.
- Η αλλαγή ενεργειακής πολιτικής
Η στροφή προς τα ορυκτά καύσιμα και η ακύρωση επενδύσεων σε άλλους τομείς παρουσιάζεται σχεδόν ουδέτερα, ως μέρος μιας πολιτικής «ενίσχυσης της οικονομικής δυναμικής», χωρίς σαφή αξιολόγηση των συνεπειών της.
Το θεσμικό διακύβευμα για το ΔΝΤ
Το ζήτημα δεν είναι απλώς επικοινωνιακό. Η αξιοπιστία του ΔΝΤ στηρίζεται στην αρχή της ίσης μεταχείρισης όλων των μελών. Εάν το Ταμείο θεωρηθεί υπερβολικά επιεικές απέναντι στον μεγαλύτερο μέτοχό του, κινδυνεύει να χάσει την επιρροή του απέναντι στις υπόλοιπες χώρες.
Και αυτή η απώλεια αξιοπιστίας μπορεί να έχει πραγματικές συνέπειες:
- λιγότερη εμπιστοσύνη στις αξιολογήσεις του,
- μικρότερη επιρροή στις μεταρρυθμίσεις,
- και δυσκολία επιβολής δημοσιονομικής πειθαρχίας σε χώρες που λαμβάνουν χρηματοδότηση.
Όπως είχαν επισημάνει στο παρελθόν προσωπικότητες όπως ο Stanley Fischer και ο Mervyn King, το ΔΝΤ πρέπει να λειτουργεί ως «αμείλικτος λέκτορας της αλήθειας». Αν όμως η αλήθεια αυτή εκφράζεται επιλεκτικά, τότε η θεσμική ισορροπία του οργανισμού τίθεται υπό αμφισβήτηση.
Η μεγάλη εικόνα
Η υπόθεση της τελευταίας έκθεσης για τις ΗΠΑ αποκαλύπτει μια βαθύτερη πραγματικότητα της παγκόσμιας οικονομικής διακυβέρνησης:
το σύστημα που δημιουργήθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο βασίζεται σε θεσμούς, αλλά λειτουργεί τελικά μέσα από την ισορροπία ισχύος των κρατών.
Όσο η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου αμφισβητεί τους κανόνες που κάποτε δημιούργησε, οργανισμοί όπως το ΔΝΤ θα βρίσκονται σε ένα διαρκές θεσμικό δίλημμα:
να διατηρήσουν την επιρροή τους ή να υπερασπιστούν με πλήρη σαφήνεια τις αρχές πάνω στις οποίες οικοδομήθηκαν.
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
