Η διαφθορά ως μορφή κυριαρχίας: Η ελληνική εκδοχή

«Η διαφθορά είναι απλώς ένας άλλος τρόπος για να περιγράψουμε την κυριαρχία. Είναι η καθαρή απόσταξη της θέλησης για δύναμη», σημειώνει ο Jonathan V. Last (βλέπε: thebulwark.com).

 
Αν επιχειρήσουμε να δούμε την ελληνική πραγματικότητα μέσα από αυτόν τον φακό, η διαφθορά παύει να είναι απλώς μια απόκλιση από τη νομιμότητα ή ένα “λάθος” του συστήματος. Αντίθετα, μπορεί να ιδωθεί ως ο βασικός μηχανισμός μέσω του οποίου αποτυπώνεται η άσκηση εξουσίας στην καθημερινότητα.

Στην Ελλάδα, η διαφθορά δεν περιορίζεται σε μεγάλα σκάνδαλα πολιτικών ή επιχειρηματικών ελίτ· είναι διάχυτη σε όλες τις βαθμίδες κοινωνικής και θεσμικής λειτουργίας. Από το «γρηγορόσημο» στα νοσοκομεία και τις δημόσιες υπηρεσίες μέχρι τις αθέατες συμφωνίες σε μεγάλα έργα υποδομών, η λογική της εξουσίας ως “κυριαρχίας επί του άλλου” διαπερνά τόσο το μικροεπίπεδο όσο και το μακροεπίπεδο.

Η διαφθορά στην ελληνική κοινωνία λειτουργεί πέρα από την απλή επιδίωξη πλουτισμού. Πολύ πιο συχνά, είναι μια πράξη επιβολής, ένας τρόπος με τον οποίο κάποιος δίνει αξία στη δύναμή του σε σχέση με τους άλλους. Ο δημόσιος υπάλληλος που απαιτεί «διευθέτηση», ο πολιτικός που ανταμείβει φίλους με θέσεις, ή ο ισχυρός επιχειρηματίας που “καταλαμβάνει” κρατικούς μηχανισμούς, δεν προσπαθούν απλώς να επωφεληθούν οικονομικά. Προβάλλουν την κυριαρχία τους πάνω σε θεσμούς που θα έπρεπε να λειτουργούν με ισονομία και κανόνες.

Αν δούμε τη διαφθορά ως «καθαρή απόσταξη της θέλησης για δύναμη», τότε γίνεται σαφές γιατί δεν μπορεί ποτέ να αντιμετωπιστεί μόνο με τεχνικές παρεμβάσεις: καλύτερους ελέγχους, διαφάνεια στα οικονομικά, ανεξάρτητες αρχές. Αυτές είναι αναγκαίες συνθήκες αλλά όχι ικανές. Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο η παραβίαση των κανόνων, αλλά η εσωτερικευμένη κουλτούρα της κυριαρχίας ως τρόπου κοινωνικής σχέσης.

Στην ελληνική περίπτωση, η διαφθορά έλκει τις ρίζες της από ένα κράτος που χτίστηκε συχνά περισσότερο ως λάφυρο παρά ως κοινό αγαθό. Η παράδοση του πελατειακού κράτους, η ασθενής εμπιστοσύνη στους θεσμούς και η συνεχής διαπλοκή οικονομικής ισχύος και πολιτικής εξουσίας δημιούργησαν έναν φαύλο κύκλο. Ο πολίτης συχνά βιώνει τον θεσμό ως εμπόδιο αντί για προστασία, και έτσι θεωρεί «φυσιολογικό» να τον παρακάμψει μέσω της συναλλαγής.

Αν λοιπόν δεχθούμε ότι η διαφθορά είναι η πεμπτουσία της θέλησης για κυριαρχία, τότε η ελληνική δημοκρατία καλείται να βρει τρόπους να αποδυναμώσει όχι μόνο τις πρακτικές διαφθοράς, αλλά και την ίδια την αξιακή τους βάση. Αυτό σημαίνει παιδεία που δεν εξιδανικεύει τον «καπάτσο» ή τον «εξυπνάκια», σημαίνει θεσμούς που δεν λειτουργούν τιμωρητικά αλλά προστατευτικά για τον πολίτη, σημαίνει πολιτικές ελίτ που δείχνουν με το παράδειγμα – και όχι με τον κυνισμό – ότι η δύναμη υπάρχει για να υπηρετεί, όχι για να εξουσιάζει.

Η μάχη ενάντια στη διαφθορά, στην ελληνική πραγματικότητα, δεν είναι μόνο ζήτημα χρηστής διοίκησης. Είναι, πιο βαθιά, μια μάχη ενάντια στην ιδέα ότι η πραγματική ισχύς βρίσκεται στο να εξουσιάζεις τον άλλον, να τον αναγκάζεις να υποκύψει. Και όσο δεν αμφισβητούμε αυτή την κουλτούρα εξουσίας, τόσο η διαφθορά θα αναπαράγεται, μεταμφιεσμένη αλλά πάντα ζωντανή.

mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.