Η Ελλάδα που δεν τολμά
Θεσμοί, τεχνολογία και ανάπτυξη υπό παγκόσμια αβεβαιότητα
Αναλυτικό άρθρο από το ετήσιο Συνέδριο «Εθνικό Σχέδιο Δράσης υπό συνθήκες παγκόσμιας αβεβαιότητας»
Για ένατη συνεχόμενη χρονιά, ο Κύκλος Ιδεών σε συνεργασία με το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών παρέθεσε ένα από τα πλέον ουσιαστικά φόρα δημόσιου διαλόγου στην Ελλάδα. Τρεις ημέρες συζητήσεων, δεκάδες ομιλητές από τον χώρο της πολιτικής, της οικονομίας, της επιστήμης και της τεχνολογίας, ένα κοινό ερώτημα: Πώς μπορεί η Ελλάδα να διαμορφώσει ένα αξιόπιστο εθνικό σχέδιο δράσης σε έναν κόσμο που μεταλλάσσεται ραγδαία;
Το φετινό συνέδριο ανέδειξε τέσσερις κεντρικούς άξονες που διαπερνούν την ελληνική πραγματικότητα: την κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς, τη στρατηγική τοποθέτηση απέναντι στην Τεχνητή Νοημοσύνη, τα δομικά αδιέξοδα της οικονομίας και τη γεωπολιτική πολυπλοκότητα. Η σύνθεση των τάσεων αυτών σκιαγραφεί μια Ελλάδα που βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι — με παράλληλα ευκαιρίες που παραμένουν ανεκμετάλλευτες.
- Η Κρίση Εμπιστοσύνης: Θεσμοί σε Αμφισβήτηση
Το ζήτημα που κυριάρχησε στις πρώτες ώρες του συνεδρίου ήταν η βαθιά διάβρωση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς — και ιδιαίτερα προς τη Δικαιοσύνη. Τα δεδομένα που παρουσίασε ο καθηγητής Αντώνης Καραμπατζός από τη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ είναι αδυσώπητα: πάνω από το 70% των Ελλήνων πολιτών πιστεύει ότι «δεν υπάρχει κράτος δικαίου», ότι «οι νόμοι εφαρμόζονται επιλεκτικά» και ότι «η διαφθορά εμποδίζει τη λειτουργία του κράτους». Αυτά τα ποσοστά αποκλίνουν σταθερά — και αυξητικά — από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Ο δικηγόρος Αντύπας Καρίπογλου μίλησε για μια «αποκαθήλωση των θεσμών» που, κατά τη γνώμη του, ξεκίνησε από το 2019 με την παραβίαση της αναθεωρητικής διαδικασίας του Συντάγματος, συνεχίστηκε με τις πρακτικές της πανδημίας και κορυφώθηκε με το τραύμα των υποκλοπών. Ο Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, Ανδρέας Κουτσόλαμπρος, τόνισε ότι η πρώτη υποχρέωση των δικηγορικών συλλόγων είναι η «υπεράσπιση των αρχών του κράτους δικαίου» και αναφέρθηκε στην ομόφωνη καταδίκη της άρνησης του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου να παρουσιαστεί στη Βουλή για την υπόθεση των υποκλοπών.
«Δεν μπορούμε να λέμε τη Δευτέρα έχουμε Δικαιοσύνη και την Τετάρτη όχι, ανάλογα με το αν μας αρέσει η απόφαση — Κατερίνα Σακελλαροπούλου, τ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας»
Η τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου χαρακτήρισε «αδύνατο» να ακούμε πολιτικούς αρχηγούς να δηλώνουν ότι δεν εμπιστεύονται τη Δικαιοσύνη, ενώ ο Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας Μιχάλης Πικραμένος διέγνωσε «ανελέητη επίθεση κατά των θεσμών της φιλελεύθερης δημοκρατίας» — επίθεση που εκδηλώνεται μέσα από τοξικό δημόσιο διάλογο και αποσπασματική ανάγνωση κρίσιμων αποφάσεων.
Στο ζήτημα της συνταγματικής αναθεώρησης, ο κ. Πικραμένος ξεκαθάρισε ότι η διαδικασία δεν μπορεί να γίνει «πεδίο δόξης λαμπρό» για κομματικές σκοπιμότητες, απορρίπτοντας τόσο τον προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητας από διευρυμένο Ανώτατο Δικαστήριο όσο και την εισαγωγή εξωτερικών παραγόντων στην επιλογή δικαστικής ηγεσίας.
Η θεσμική κρίση δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο, όπως επισήμανε ο καθηγητής Παναγιώτης Παναγιωτόπουλος: σε εποχή γενικευμένης αβεβαιότητας, οι πολίτες μεταφέρουν στη Δικαιοσύνη προσδοκίες που παλαιότερα απευθύνονταν στην πολιτική — προσδοκίες που οι θεσμοί δύσκολα μπορούν να εκπληρώσουν.
- Τεχνητή Νοημοσύνη: Από την Ευκαιρία στο Δίλημμα
Η Τεχνητή Νοημοσύνη κατέλαβε κεντρική θέση στο συνέδριο, με ομιλητές που προέρχονταν τόσο από τον επιχειρηματικό κόσμο όσο και από την ακαδημαϊκή κοινότητα. Η εικόνα που αναδύθηκε ήταν εκ διαμέτρου αντιφατική: η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικό επιστημονικό δυναμικό, αλλά αδυνατεί να το μετατρέψει σε οικονομική αξία.
Η Πέγκυ Αντωνάκου, Γενική Διευθύντρια της Google για την Ελλάδα και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, παρέθεσε ένα εκκωφαντικό παράδοξο: το 83% των Ελλήνων νέων ηλικίας 18-25 χρησιμοποιεί ΤΝ — ποσοστό υψηλότερο ακόμη και από αυτό της τεχνολογικά προηγμένης Εσθονίας. Ωστόσο, μόλις το 9% των ελληνικών επιχειρήσεων αξιοποιεί ΤΝ σε καθημερινή βάση, έναντι 20% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
«Στο top 1% των καλύτερων μηχανικών για AI, η Ελλάδα έχει τεράστιο ποσοστό. Είμαστε πολύ καλοί στο κομμάτι των μηχανικών, και μετά αυτό το πράγμα κάπου χάνεται — Πέγκυ Αντωνάκου, Google»
Ο καθηγητής του MIT Κωνσταντίνος Δασκαλάκης, παρουσιάζοντας τις προτάσεις της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την ΤΝ, ήταν κατηγορηματικός: χωρίς επένδυση μεγάλου ποσοστού του ΑΕΠ, η χώρα δεν μπορεί να «μπει στον χάρτη της ΑΙ». Πρότεινε τη δημιουργία ενός «μεγαλεπήβολου Κέντρου Καινοτομίας» που θα συνδυάζει ακαδημαϊκή έρευνα, εκκολαπτήριο νεοφυών επιχειρήσεων και πρόσβαση σε δεδομένα. «Αλλιώς θα είμαστε ουραγοί, όπως έχουμε συνηθίσει να είμαστε», προειδοποίησε.
Ο Ευρωβουλευτής και συνεισηγητής του AI Act Brando Maria Benifei παραδέχθηκε ότι «πολλοί παράγοντες απλά δεν ήταν έτοιμοι» για την εφαρμογή του κανονισμού, επισημαίνοντας ότι υπάρχει «απόσταση μεταξύ του μεγέθους της αποστολής και των πόρων» του Γραφείου ΑΙ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στόχος του κανονισμού, υπογράμμισε, είναι να καταστήσει την ΤΝ «όργανο ενδυνάμωσης και όχι χειραγώγησης».
Ο Dex Hunter-Torricke, Founder & President του Center for Tomorrow, προειδοποίησε για βαθιές κοινωνικές ανατροπές: η ΤΝ δεν αποτελεί απλώς αυτοματοποίηση, αλλά «άρδην αλλαγή συστήματος» που μπορεί να καταργήσει εκατομμύρια θέσεις εργασίας βασισμένες στη γνώση. «Οι αποφάσεις για το πώς θα χρησιμοποιηθεί η ΤΝ πρέπει να ληφθούν τώρα», ήταν η εναγώνια προειδοποίησή του.
Από τη σκοπιά των μικρών επιχειρήσεων, η Βίκυ Πεχλιβάνη της 100mentors αντέστρεψε το επιχείρημα: οι πολύ μικρές ελληνικές επιχειρήσεις — παραδοσιακά θεωρούμενες μειονέκτημα — μπορεί να μετατραπούν σε πλεονέκτημα στην εποχή της Generative AI, λόγω της αυξημένης ευελιξίας τους.
- Οικονομία: Μακροοικονομική Ανάκαμψη, Κοινωνική Στασιμότητα
Το οικονομικό πάνελ του συνεδρίου κατέγραψε μια διχοτομημένη πραγματικότητα: η ελληνική οικονομία εμφανίζει θετικούς δείκτες σε μακροοικονομικό επίπεδο, αλλά εξακολουθεί να αδυνατεί να μετουσιώσει αυτή την ανάκαμψη σε βελτίωση του βιοτικού επιπέδου της πλειοψηφίας των πολιτών.
Ο Γιώργος Ζανιάς, Πρόεδρος του ΔΣ της Eurobank και πρώην υπουργός Οικονομικών, διαπίστωσε ότι «ένα πράγμα που πηγαίνει καλά είναι τα δημοσιονομικά», με το χρέος να αποκλιμακώνεται και την ανεργία να μειώνεται. Ωστόσο, επεσήμανε ότι «δεν αλλάζει το παραγωγικό πρότυπο της χώρας», καθώς η οικονομία παραμένει υπερβολικά εξαρτημένη από την κατανάλωση.
Το πιο εκκωφαντικό στοιχείο ήρθε από τον Ηλία Κικίλια, Γενικό Διευθυντή του ΙΝΣΕΤΕ: παρότι οι μακροοικονομικοί δείκτες βελτιώνονται, «στις δημοσκοπήσεις το 70% των πολιτών λέει ότι δεν τα βγάζει πέρα». Ο δείκτης υποκειμενικής φτώχειας παραμένει κοντά στο 70% — ένας αριθμός που αποτυπώνει το χάσμα μεταξύ στατιστικής ανάκαμψης και βιωμένης πραγματικότητας.
«Η χώρα είναι ανθεκτική, δεν έχει δυναμική. Ζούμε μια περίοδο όχι κακή, αλλά μίζερη — Κώστας Μητρόπουλος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων»
Ο Γιώργος Βερνίκος, Πρόεδρος ΙΝΣΕΤΕ, ανέδειξε τη θλιβερή πραγματικότητα της παραγωγικότητας: σε επιχειρήσεις έως 10 ατόμων, η παραγόμενη αξία στην Ελλάδα φτάνει τις 14.100 ευρώ, έναντι 43.600 ευρώ στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. «Ενώ στα λόγια όλοι τονίζουν τη σημασία των ΜΜΕ, στην πράξη αντιμετωπίζουν ένα δυστοπικό περιβάλλον», κατέθεσε απερίφραστα.
Ο καθηγητής Ηλίας Παπαϊωάννου του London Business School υπενθύμισε ότι η Ελλάδα παραμένει σήμερα η δεύτερη φτωχότερη χώρα της ΕΕ — μαζί με τη Βουλγαρία — ενώ οι Βαλτικές χώρες, που πριν 30 χρόνια υπολείπονταν σημαντικά σε κατά κεφαλήν εισόδημα, έχουν πλέον ξεπεράσει τη χώρα μας. Η προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο παραμένει στα επίπεδα του 2000.
Το στεγαστικό ζήτημα αναδείχθηκε ως η πιο έντονη έκφραση της κοινωνικής ανισότητας. Σύμφωνα με έρευνα του διαΝΕΟσις, το 35,5% του εισοδήματος των Ελλήνων δαπανάται για στέγαση — το μεγαλύτερο ποσοστό στην ΕΕ — ενώ ένα στα τρία αστικά νοικοκυριά ξοδεύει πάνω από το 40% των εσόδων του για ενοίκιο ή δόσεις. Ο Δημήτρης Ανδριόπουλος της DIMAND ήταν σαφής: «Χωρίς άμεσο σοκ προσφοράς δεν μπορούμε να δούμε βελτίωση», ζητώντας συντονισμένη δράση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Στο ενεργειακό πεδίο, ο Πρόεδρος του ΑΔΜΗΕ Μάνος Μανουσάκης τόνισε ότι τα έργα ηλεκτρικής διασύνδεσης θα οδηγήσουν σε μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας για τον τελικό καταναλωτή, ενώ ο ομότιμος καθηγητής Παντελής Κάπρος προειδοποίησε ότι η Ελλάδα έχει μείνει «πίσω» στην ανάπτυξη αποθήκευσης ΑΠΕ — ζήτημα που αφορά τόσο την τιμή ενέργειας όσο και τη σταθερότητα του συστήματος.
- Βιοτεχνολογία και Εγκέφαλος-Υπολογιστής: Τα Όρια του Ανθρώπινου
Μια από τις πιο πρωτότυπες συζητήσεις του συνεδρίου αφορούσε τη βιοτεχνολογία και τις βαθύτερες ηθικές και κοινωνικές προεκτάσεις της. Ο αναπληρωτής καθηγητής Γεώργιος Παναγιωτακόπουλος του Πανεπιστημίου Πατρών επισήμανε ότι τρεις άξονες — εμβόλια, ανοσοθεραπεία και γονιδιακή θεραπεία — υπόσχονται «εκπληκτικά αποτελέσματα» στο άμεσο μέλλον.
Ωστόσο, η πιο εντυπωσιακή τοποθέτηση ήρθε από τον επίκουρο καθηγητή Ιωάννη Νικολακάκη, που μίλησε για την τεχνολογία σύνδεσης εγκεφάλου-υπολογιστή: μέσω εμφυτευόμενου τσιπ, ανθρώπινες σκέψεις μπορούν πλέον να ψηφιοποιηθούν σε κίνηση ή γραφή. «Άνθρωποι με αναπηρίες που δεν μπορούσαν να μιλήσουν ή να γράψουν, πλέον μπορούν να γράψουν ένα βιβλίο», ανέφερε, προτού θέσει το κομβικό ερώτημα: «Πόσο διαφορετικά θα σκέφτεται ένας άνθρωπος, αν ξέρει ότι η σκέψη είναι αναγνώσιμη;» Η τεχνολογία αυτή εγείρει ζητήματα ιδιωτικότητας, ισότητας και ανθρώπινης αξιοπρέπειας που η κοινωνία δεν έχει ακόμη αντιμετωπίσει.
- Γεωπολιτική: Μεταξύ Δύο Υπερδυνάμεων
Το γεωπολιτικό πλαίσιο του συνεδρίου χρωματίστηκε έντονα από τις εξελίξεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης προειδοποίησε ότι αν ο Τουρκία νομοθετήσει τη «Γαλάζια Πατρίδα», «αναλόγως του περιεχομένου, πιθανώς να υπάρξει αναβάθμιση της έντασης». Παράλληλα, υπεράσπισε την πολιτική των «ήρεμων νερών», υπογραμμίζοντας ότι δεν σημαίνει αδράνεια: «Ήρεμα νερά δεν σημαίνει αδράνεια — η αδράνεια είναι πάντα οπισθοδρόμηση».
Σε πιο μακροσκοπικό επίπεδο, ο ομότιμος καθηγητής Τάσος Γιαννίτσης διέγνωσε «τεκτονική αλλαγή στο παγκόσμιο σύστημα», υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα, ως μικρός παίκτης, οφείλει να κατανοήσει έγκαιρα τις εξελίξεις και να προσαρμοστεί στη νέα πολυπολική τάξη.
Η υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου περιέγραψε ένα κόσμο όπου πλέον «οι κανόνες θα διαμορφώνονται από δύο υπερδυνάμεις» — ΗΠΑ και Κίνα — σε μια εξέλιξη που χαρακτήρισε ταυτόχρονα ενδιαφέρουσα και επικίνδυνη. Για χώρες όπως η Ελλάδα, η αναπόδραστη επιλογή παραμένει η σταθερή ευρωπαϊκή ένταξη ως ασπίδα και πλαίσιο ασφαλείας.
- Πολιτική Σκηνή: Αβεβαιότητα και Αναζήτηση Εναλλακτικής
Το πολιτικό σκέλος του συνεδρίου χαρακτηρίστηκε από έντονη κριτική τόσο στην κυβέρνηση όσο και στην αντιπολίτευση. Η Άννα Διαμαντοπούλου, εκπρόσωπος του Πολιτικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ, επισήμανε ότι το βασικό πρόβλημα των πολιτών είναι η «ακρίβεια, ο χαμηλός μισθός και το στεγαστικό», ενώ ξεκαθάρισε ότι πολιτικός αντίπαλος του ΠΑΣΟΚ μέχρι τις εκλογές παραμένει η Νέα Δημοκρατία — χαρακτηρίζοντας ως «αυτοκτονία» οποιαδήποτε συζήτηση για συνεργασία με το κυβερνόν κόμμα.
Ο πολιτικός επιστήμονας Δημήτρης Παπαδημητρίου από το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ θύμισε ότι η απογοήτευση και ο θυμός είναι «βασικά συστατικά των δημοκρατιών σε όλη τη Δύση». Πολλά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πολίτες — κλιματική αλλαγή, δημογραφικό, μεταναστευτικό, αλλαγή παραγωγικού μοντέλου — δεν αλλάζουν εντός του χρονικού πλαισίου που οι πολίτες αναμένουν, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο απόγνωσης και λαϊκισμού.
Το Κοινό Νήμα
Παρά την πολυφωνία, οι συζητήσεις του συνεδρίου συγκλίνουν σε μια βαθύτερη διαπίστωση: η Ελλάδα διαθέτει τα πρώτα υλικά για μια διαφορετική πορεία — επιστημονικό ταλέντο, τουριστική και γαστρονομική φήμη, γεωπολιτική θέση, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας — αλλά αδυνατεί να τα αξιοποιήσει λόγω θεσμικής αδυναμίας, ελλιπούς στρατηγικού σχεδιασμού και ενός παραγωγικού μοντέλου που παραμένει εγκλωβισμένο στα χαμηλά επίπεδα προστιθέμενης αξίας.
Ο Γκίκας Χαρδούβελης, Πρόεδρος του ΔΣ της Εθνικής Τράπεζας, το είπε με ευθύτητα: «Πρέπει να κάνουμε το μεγάλο “μπαμ” για να φτάσουμε εκεί που ήμασταν. Η μεταμνημονιακή ανάπτυξη θα ήθελα να είναι 5%-6% και όχι 2% το χρόνο». Για να γίνει αυτό, απαιτείται συνδυασμός: αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς, στρατηγική επένδυση στην ΤΝ και στην καινοτομία, βελτίωση της παραγωγικότητας των μικρών επιχειρήσεων, και ένα εθνικό σχέδιο δράσης ανεξάρτητο από τον εκλογικό κύκλο.
Το ερώτημα που παρέμεινε αναπάντητο στους διαδρόμους του συνεδρίου δεν ήταν αν η Ελλάδα μπορεί να αλλάξει — αλλά αν έχει τη βούληση να το κάνει, πριν η παγκόσμια αβεβαιότητα μετατραπεί από πρόκληση σε συντριβή.
Άρθρο βασισμένο στα πρακτικά των δυο πρώτων ημερών του 9ου ετήσιου Συνεδρίου «Εθνικό Σχέδιο Δράσης» | Κύκλος Ιδεών – Οικονομικό Φόρουμ Δελφών | 18-20 Μαΐου 2026
Σύνθεση & Παρουσίαση δεδομένων: Artificial Intelligence
Επιμέλεια & έλεγχος δεδομένων: Παναγιώτης Τσακιρίδης
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
